బుధవారం, అక్టోబర్ 14, 2020

శోభానాయుడు

"సిరిసిరిమువ్వ సినిమాలో హేమ వేషం వెయ్యమంటే, స్టేజి వదిలి సినిమాల్లో చెయ్యనని చెప్పేసిందిట" ... శోభానాయుడు పేరు బహుళ ప్రాచుర్యంలోకి వచ్చిన తొలి సందర్భం ఇది. సినిమాలంటే ఇప్పుడున్నంత క్రేజు నలభయ్యేళ్ళ క్రితం లేకపోయినా, పిలిచి సినిమా అవకాశం ఇస్తే వద్దనడం మాత్రం వార్తే అయ్యింది. అప్పటికే ఆమె పేరున్న నర్తకి. పెద్ద పెద్ద వేదికల మీద తప్ప, ఓ మాదిరి కార్యక్రమాలకి పిలిచేవారు కాదు. కొన్నాళ్లకే విదేశాల్లో ప్రదర్శనలు ఇచ్చి వచ్చిన నర్తకి అనే విశేషణం తోడయ్యింది. శోభానాయుడు ప్రదర్శనల్ని చూస్తూ వచ్చింది మాత్రం గత పాతికేళ్లుగా. మొట్ట మొదట చూసిందీ, చివరిసారిగా చూసిందీ ఒకటే బ్యాలే - 'శ్రీనివాస కళ్యాణం.' ఆమె పద్మావతి. వేదిక మీద ఆమె నర్తిస్తూ ఉంటే కళ్ళుతిప్పి మరో పాత్రని చూడడం కష్టం, చూపు తిప్పుకోనివ్వనిది రూపం మాత్రమే కాదు, అభినయం కూడా. 

విదేశాల్లో, ముఖ్యంగా అమెరికాలో, స్థిరపడిన తెలుగు వాళ్ళు వాళ్ళ పిల్లలకి కూచిపూడి నేర్పించడం, వాళ్ళని హైదరాబాద్ తీసుకొచ్చి రవీంద్రభారతిలో అరంగేట్రం చేయించడం అనే పధ్ధతి ఓ పాతికేళ్ల క్రితం మొదలై, ఐదారేళ్ళ పాటు ఉధృతంగా సాగింది. యూఎస్ వెకేషన్ సీజన్ లో అయితే వారానికి రెండు మూడు అరంగేట్రాలు జరిగిన సందర్భాలు కూడా ఉన్నాయి. వీటిలో చాలా కార్యక్రమాలకి శోభానాయుడు ముఖ్య అతిధి. అరంగేట్రం చేసే పిల్లల గురువులు, శోభానాయుడు శిష్యులు. అలా, తన ప్రశిష్యుల్ని ఆశీర్వదించడం కోసం ఆమె వీలు చేసుకుని వచ్చేవాళ్ళు. నాలుగు ముక్కలు మాట్లాడే వాళ్ళు. వాటిలో తాను చిన్నప్పటి నుంచీ నృత్యం మీద ఇష్టం పెంచుకుని, నేర్చుకోవడం మొదలు, దేశ విదేశాల్లో ప్రదర్శనలు, అక్కడి అనుభవాలు ప్రముఖంగా వినిపించేవి. ఆమెని గురించి ఆమె నుంచే విన్న సంగతులు ఎన్నో. 

ఒకసారి విదేశంలో (రష్యాలో అని జ్ఞాపకం) తన ప్రదర్శన చూసిన ఓ యువజంట, ఆ తర్వాత వాళ్ళకి పుట్టిన పాపకి శోభ అని పేరు పెట్టుకున్నారని చాలా అపురూపంగా జ్ఞాపకం చేసుకునేవారు. ఈ అరంగేట్రాల కాలంలోనే 'అశ్విని' హెయిరాయిల్ ప్రకటనకు మోడలింగ్ చేశారు శోభానాయుడు. సినిమాలే వద్దనుకున్నామె  ఇలా మోడలింగ్ చేయడం ఏమిటన్న ఆశ్చర్యం కలిగింది. దాదాపు అదే సమయంలో ఐఏఎస్ అధికారి అర్జునరావుని ఆమె వివాహం చేసుకున్నారు. ఇద్దరూ చెరో రంగంలో సెలబ్రిటీలు కావడంతో ఆ వివాహం అప్పట్లో విశేషమైన వార్త అయ్యింది పేపర్లకీ, మేగజైన్లకీ. 'ఇండియా టుడే' లో చదివిన కథనం ఇప్పటికీ గుర్తే. మొదటినుంచీ ఆమె ట్రూపులోనూ, అకాడెమీ లోనూ పురుషుల్ని ఎంకరేజ్ చేసేవాళ్ళు కాదు. పురుష పాత్రల్ని కూడా స్త్రీలే పోషించే వాళ్ళు.  కొంతకాలం క్రితం ట్రూపు వరకూ సడలింపు ఇచ్చారు.

Google Image

తెలుగింటి పాత్రల్నే కాక, చండాలిక లాంటి పాత్రలకీ తెలుగుదనం అద్ది ప్రదర్శించారు శోభానాయుడు. సత్యభామగా ఆమెని స్టేజి మీద చూడడం ఒక అనుభవం. రెప్పపాటులో ఆమె ఎక్స్ప్రెషన్ మారిపోయేది. అడుగులు కూడా అంతే వేగంగా పడేవి. ముఖ్యంగా లైవ్ ఆర్కెస్ట్రాతో ప్రదర్శన ఇచ్చేటప్పుడు పాడే వాళ్ళకి సవాలుగా ఉండేది ఆమె ప్రదర్శన. (ఇలా పోటీ ఇచ్చే మరో 'అభినవ సత్యభామ' గురు కళాకృష్ణ). రంగాలంకరణలో విశేషమైన మార్పులు శోభానాయుడుతోనే మొదలయ్యాయి అంటారు. తెరలు, లైటింగ్ లాంటి ప్రతి విషయంలోనూ ఆమె ప్రత్యేక శ్రద్ధ తీసుకుంటారనీ, ఎక్కడా ఏ చిన్న విషయంలోనూ రాజీ పడరనీ చెప్పుకునే వారు. కొందరు నర్తకులు అభినయానికి (ఎక్స్ ప్రెషన్స్) , మరికొందరు అడుగులకీ (ఫుట్ వర్క్) పెట్టిందిపేరు. ఈ రెండింటిలోనూ విశేష ప్రతిభ ఉన్న కొద్దిమందిలో శోభానాయుడు ఒకరు. ఆమె నర్తిస్తుంటే అక్షరాలా ఒళ్ళంతా కళ్ళు చేసుకుని చూడాలి, అది కూడా రెప్పపాటు లేకుండా. 

దాదాపు రెండేళ్ల క్రితం ఆమెని ముఖాముఖీ కలిసే అవకాశం వచ్చింది. మా మిత్రులు ఏర్పాటు చేసిన కార్యక్రమంలో 'శ్రీనివాస కళ్యాణం' ప్రదర్శించడానికి శిష్యులతో వచ్చారు. ఆర్గనైజర్లతో ఉన్న అనుబంధం వల్ల ఆమెతో కలిసి బ్రేక్ఫాస్ట్ తీసుకునే అవకాశం దొరికింది. 'సిరిసిరిమువ్వ' మొదలుగా చాలా విషయాలు దొర్లాయి కబుర్లలో. వాళ్ళమ్మాయి 'శివరంజని' ని పరిచయం చేశారు. బృందంలో ఆమె కూడా ఓ సభ్యురాలు. ఆవేళ రాత్రి ప్రదర్శించిన 'శ్రీనివాస కళ్యాణం' మాత్రం నిరాశ పరిచింది. అభినయం విషయంలో ఆమె రాజీ పడలేదు కానీ, అడుగులు చాలా బరువుగా పడ్డాయి. వయసు తెచ్చిన మార్పు శరీరంలో కనిపించింది కానీ, అది అడుగుల్లో కూడా కనిపించేసరికి బాధేసింది. 

ఆ మర్నాడు సహజంగానే ఆమె ఆరోగ్యం గురించి చర్చ జరిగింది మాలో మాకు. అప్పుడు విన్న కొన్ని విషయాలు యద్దనపూడి సులోచనారాణి 'కీర్తి కిరీటాలు' నవలని గుర్తు చేశాయి. రెండు రోజుల క్రితం డాన్సర్ మిత్రులొకరు ఆమె ఆరోగ్యం బాలేదన్న అప్డేట్ ఇచ్చారు. అయితే, ఇంత విషమం అని ఊహించలేదు. ఆమె నృత్యం, ఆమె మాటలు, ఆమె జీవితం.. ఇవన్నీ ఉదయం నుంచీ ఏ పని చేస్తున్నా గుర్తొస్తూనే ఉన్నాయి. కూచిపూడి నృత్యరీతిని ప్రపంచం నలుమూలలకీ తీసుకెళ్లిన నర్తకి, ఎందరికో నాట్యం మీద ఆసక్తి కలిగించిన నర్తకి, నాట్యం తప్ప జీవితంలో ఇంకేదీ తన మొదటి ప్రాధాన్యత కాదని కడదాకా మనసా వాచా నమ్మిన నర్తకి 'ఇకలేరు' అనుకోవడం కష్టంగానే ఉంది. మువ్వల చప్పుళ్ళల్లో ఆమె జ్ఞాపకాలు కలగలిసిపోతాయి. శోభానాయుడు ఆత్మకి శాంతి కలగాలి.. 

శుక్రవారం, అక్టోబర్ 09, 2020

కొండపొలం 

తెలుగు నవల ప్రౌఢిమను సంతరించుకుని శతాబ్దం కావొస్తున్నా అనేక వర్గాల జీవితాలు సమగ్రంగా రికార్డు కాలేదన్న సత్యాన్ని మరోమారు ఎత్తిచూపే నవల సన్నపురెడ్డి వెంకట రామిరెడ్డి రాసిన 'కొండపొలం.'  కరువుసీమ రాయలసీమలోని గొర్రెల కాపరుల జీవితాలని ఇతివృత్తంగా తీసుకుని ఈ నవల రాశారు. ఏళ్లతరబడి వాళ్ళ జీవితాలని పరిశీలించి, ఎన్నో వివరాలని సేకరించి, దానికి ఓ వ్యక్తిత్వ వికాసపు కథని జోడించి నవలగా మలిచారు రచయిత. పుస్తకం చదవడం పూర్తి చేసి పక్కన పెట్టాక కూడా గొర్రెలు, గొర్రెల కాపరులు, వాళ్ళ జీవన విధానం కొన్నాళ్లపాటు పాఠకులని వెంటాడతాయనడం అతిశయోక్తి కాదు. కథానాయకుడు రవిని మాత్రమే కాదు, అతని తండ్రి గురప్పనీ, గురు సమానుడు పుల్లయ్యనీ, స్నేహితులు అంకయ్య, భాస్కర్ తదితరులనీ, మరీముఖ్యంగా అతని జీవన గతిని మార్చేసిన పెద్దపులినీ మర్చిపోవడం అంత సులువేమీ కాదు. 

పంటపొలాలకి సకాలంలో నీరందకపోతే పంట నష్టం. అదే గొర్రెలకు మేతా, నీరూ అందకపోతే ప్రాణ నష్టం. కరువు విలయతాండవం చేస్తున్న ఓ వేసవిలో, తమ గొర్రెలకి ఎలాగయినా మేత, నీరు అందించి వాటిని రక్షించుకోవాలని 'కొండపొలం' బయల్దేరతారు అహోబిలం సమీపంలోని ఓ గ్రామంలో గొల్లలు.ముందుగా కొందరు అడవికి వెళ్లి పచ్చిక, నీరు అందుబాటులో ఉన్న చోట్లని గుర్తు పెట్టుకుని రావడంతో ప్రయాణ సన్నాహాలు మొదలవుతాయి. ఒక్కో మంద లోనూ వందేసి గొర్రెలు. వాటిని నిలేసేందుకు ఇద్దరిద్దరు కాపరులు. వారం రోజులకి సరిపడా పాడవ్వని ప్రత్యేకమైన ఆహారం (రొట్టెలు వగయిరా), నీళ్ల క్యాన్లు తదితర సామాగ్రితో బయల్దేరతారు. ప్రతివారం ఊరినుంచి ఎవరో ఒకరు అందరు కాపరుల మరుసటి వారపు ఆహారాన్నీ (భత్యం అంటారు) అడవికి తీసుకెళ్లి ఇవ్వాలి. ఊళ్ళో వానలు కురిశాకే మందలు, వాటితో పాటు కాపరులూ  వెనక్కి తిరిగి వచ్చేది. 

గురప్ప మందకి రెండో మనిషి కావాలి. ఇద్దరు కొడుకులు, ముగ్గురు కూతుళ్లు ఉన్నారు. అందరికీ గొర్రెలు అలవాటే. పెద్ద కొడుక్కి మూడు నెలల క్రితమే పెళ్లయింది. పెళ్ళైన తొలి ఏడాది కొండపొలం వెళ్లకూడదని గొల్లల ఆచారం. అలాగే ఆడపిల్లని అడవికి తీసుకెళ్లడాన్ని కూడా సమర్ధించరు. అలా వెళ్లిన అమ్మాయికి పెళ్లి సంబంధాలు రావడమూ కష్టమే. ఇక మిగిలింది రెండో కొడుకు రవి. ఇంజనీరింగ్ పూర్తి చేసి హైదరాబాద్ లో ఉద్యోగ ప్రయత్నాలు చేస్తున్న రవి, ఆ సమయానికి ఊళ్ళోనే ఉంటాడు. రవి అడవిలో ఉండగలడా, తనకి సాయ పడగలడా అన్నది గురప్ప సందేహమైతే, చదువుకున్న కుర్రాణ్ణి కొండపొలం పంపడం అతని భార్యకి అభ్యంతరం. మందకి రెండో మనిషి దొరక్క పోవడంతో అడవికి ప్రయాణం కాక తప్పదు రవికి. ఆ ప్రయాణం మొదలైనప్పటి నుంచీ, కొండపొలాన్ని రవి కళ్ళతో పాఠకులకి చూపించారు రచయిత. 

చదువుకున్న వాడే కానీ బొత్తిగా భయస్తుడు రవి. ఆ భయం కారణంగానే నాలుగేళ్లుగా ప్రయత్నిస్తున్నా ఉద్యోగం సంపాదించుకోలేక పోతున్నాడు. ఇంటర్యూ అన్నా, గ్రూప్ డిస్కషన్ అన్నా తగని భయం అతనికి. పల్లెటూరివాడిననే ఆత్మ న్యూనత నుంచి బయట పడలేక పోతున్నాడు. ఈ అడవి ప్రయాణం అతనికి పూర్తిగా కొత్త. యాభై రోజుల పాటు సుదీర్ఘంగా సాగిన కొండపొలం తొలినాళ్లలో తాడుని చూసి పామనుకుని భయపడిన వాడు, నక్కని చూసి జడుసుకున్న వాడూ, చివరికి వచ్చేసరికి తన గొర్రెల మందని రక్షించుకోడానికి పెద్దపులితో తలబడే ధైర్యాన్ని సంతరించుకుంటాడు. సాఫ్ట్వేర్ ఉద్యోగాన్ని మించి ఇంకేదన్నా సాధించాలనీ, తనవల్ల అడవికి ఏదన్నా ఉపకారం జరగాలనీ తపిస్తాడు. కొత్త లక్ష్యాన్ని ఏర్పరుచుకుని విజయం సాధిస్తాడు. 

నవలలో పాఠకులని కట్టిపడేసేది మాత్రం యాభై రోజులపాటు సాగే కొండపొలం. గొర్రెలు, కాపరులతో పాటు పాఠకులు కూడా నల్లమలకి వెళ్ళిపోతారు. కొండచిలువలు, చిరుతలు, పెద్దపులుల నుంచి గొర్రెలకు, కాపరులకు ఎదురయ్యే సవాళ్ళకి ఉద్విగ్న పడతారు. కాపరుల వ్యక్తిగత జీవితాలలో జరిగే సంఘటనలని సొంత మనుషులకి జరిగిన వాటిగా భావిస్తారు. ఊళ్ళో ఎప్పుడు వర్షం కురుస్తుందా, ఈ మందలన్నీ ఎప్పుడు ఈ అడవి నుంచి బయట పడతాయా అని ఎదురు చూస్తారు. ఇలా చూసేలా చేయడంలో రచయిత కృతకృత్యులయ్యారు. నవల చదువుతూ ఉంటే, కాపరులతో పాటు రచయిత కూడా కొండపొలం వెళ్లి తన అనుభవాలని రికార్డు చేశారా అనిపించేంత గాఢమైన సన్నివేశ కల్పన చేశారు. ఎర్ర చందనం అక్రమ రవాణాని, చెంచుల సమస్యలని కూడా ఈ గొల్లల కథలో భాగం చేశారు. 

'కొండపొలం' చదవడం పూర్తి చేశాక సన్నపురెడ్డి వెంకట రామిరెడ్డిలోని ఆశావాది కనిపిస్తాడు పాఠకులకి.  రవిని అటవీశాఖ అధికారిని చేయడం మాత్రమే కాదు, అతని కారణంగా ఎర్ర చందనం స్మగ్లింగ్ ఆగిపోయిందని చెబుతారు మరి. పాత్రల చిత్రణకి వస్తే మనుషుల్ని కేవలం బ్లాక్ అండ్ వైట్ లో మాత్రమే చూశారు. అధికశాతం పాత్రలు మంచి వాళ్ళు (దాదాపుగా ఒకే మూసలో ఉంటారు వీళ్ళు), కొద్దిమంది చెడ్డవాళ్ళు (వీళ్ళదీ ఒకే ధోరణి). నలుగురు మనుషులు కలిస్తే రాజకీయం పుడుతుందని వాడుక. అందరు గొల్లలు కలిసి అన్ని రోజులు అడవిలో గడిపినా ఎక్కడా వాళ్లలో వాళ్ళకి అభిప్రాయ భేదాలు వచ్చే సందర్భం లేకపోవడం ఆశ్చర్యం కలిగిస్తుంది. అందరూ అన్నివేళలా ఒకే మాట మీద ఉండడం, ఎవరూ, ఎదురాడక పోవడం అన్నది కొండపొలం లాంటి ప్రత్యేక సందర్భాలలో సహజంగానే జరుగుతుందా, లేక రచయిత పాజిటివిటీకి మాత్రమే ప్రాధాన్యం ఇచ్చి అలాంటి వాటికి కథలో చోటివ్వలేదా అన్న ఆలోచన వచ్చింది నాకు. 

నవల ప్రారంభం కొంచం నాటకీయంగా ఉన్నా, ఒక్కసారి కొండపొలం  మొదలయ్యాక ఊపిరి బిగబట్టి చదివిస్తుంది. సంభాషణలు అక్కడక్కడా ప్రీచీగా అనిపిస్తాయి కానీ అవేవీ కథా గమనానికి అడ్డు పడవు. ఎక్కడా సుదీర్ఘమైన సంభాషణలు లేవు కూడా. రవిలో మార్పు వచ్చే క్రమాన్ని, చుట్టూ జరిగే సంఘటనలకు అతని స్పందనలో క్రమేపీ వచ్చే మార్పునీ ప్రత్యేకంగా చిత్రించారు. కథని పట్టుగా నడిపించడానికి పెద్దపులి పాత్ర ఎంతగానో దోహద పడింది. ఏ మలుపు నుంచి, ఏ చెట్టు/బండచాటు నుంచి పెద్దపులి వచ్చి మంద మీద దాడి చేస్తుందో అనే సందేహం పాఠకులని ప్రతి పేజీలోనూ అప్రమత్తంగా ఉంచుతుంది. తరువాతి పేజీకి పరుగెత్తేలా చేస్తుంది. నిజానికి ఈ నవలని కొండపొలం వెళ్లొచ్చిన గొల్ల కులం వారెవరైనా రాసి ఉంటే ఎలా ఉండేదా అన్న ఆలోచన వచ్చింది. చివర్లో చదివిన ముందుమాటలో రచయిత కూడా ఇలాంటి అభిప్రాయాన్నే ప్రకటించారు. సాహిత్యాభిమానులు తప్పక చదవాల్సిన పుస్తకం ఇది. 

(తానా నవలల పోటీలో రెండు లక్షల రూపాయల బహుమతిని గెలుచుకున్న ఈ నవల 'తానా ప్రచురణలు' ద్వారా మార్కెట్లో ఉంది. పేజీలు 350, వెల రూ. 200).

బుధవారం, అక్టోబర్ 07, 2020

కొన్ని సమయాలలో కొందరు మనుషులు 

గంగ ఇప్పుడు పుట్టి ఉంటే ? ..యాభయ్యేళ్ళ నాటి నవలల్ని ఇప్పుడు చదువుతుంటే తరచూ వచ్చే ప్రశ్నలు ఇలాంటివే. ఆ పాత్రలు ఇప్పుడు పుట్టి ఉంటే? అనో లేక ఆ కథ ఈ కాలంలో జరిగి ఉంటే? అనో. దీనర్ధం ఆయా రచనలు అవుట్ డేటెడ్ అని ఎంతమాత్రం కాదు, ఇంకా చెప్పాలంటే ఇప్పటికీ మర్చిపోలేనివీ, వెంటాడుతూ ఉండేవీ కాబట్టే వాటిని మళ్ళీ మళ్ళీ చదువుకోవడం, మరింతగా ఆలోచించడమూను. సరిగ్గా యాభయ్యేళ్ళ క్రితం డి. జయకాంతన్ రాసిన తమిళ నవల ' సిల నేరంగళిల్, సిల మనితర్గళ్' లో నాయిక గంగ. తమిళ మూలం విడుదలై, సంచనలం సృష్టించి, అదే పేరుతో వచ్చిన సినిమాలో గంగగా నటించిన లక్ష్మికి జాతీయ అవార్డు వచ్చాక, ఆ నవలని  'కొన్ని సమయాలలో కొందరు మనుషులు' పేరిట తెనిగించారు విదుషి మాలతీ చందూర్. ఈమధ్యే కంట పడిన ఆ పుస్తకాన్ని మరోమారు చదువుతుంటే, మళ్ళీ వచ్చిన ప్రశ్నే 'గంగ ఇప్పుడు పుట్టి ఉంటే?' నిజానికిది గంగ ఒక్కదాని కథే కాదు, ఆమె చుట్టూ ఉండే అందరి కథాను. 

ఓ సంప్రదాయపు పేదింటిలో పుట్టిన గంగ మద్రాసు కాలేజీలో చదువుతూ ఉండగా, ఓ వర్షపు సాయంత్రం ఓ ధనవంతుడైన యువకుడు ఆమెకి తన కారులో లిఫ్ట్ ఇస్తాడు. ఆ కారులోనే వాళ్లిద్దరూ ఒక్కటౌతారు. ఆమెని ఇంటి దగ్గర దింపేసి తన దారిన వెళ్ళిపోతాడు. కనీసం అతని పేరుకూడా తెలీదు గంగకి. తమ మధ్య జరిగిందేవితో తల్లి కనకానికి చేప్పేస్తుంది గంగ. బిగ్గరగా ఏడుపు ఆరంభిస్తుంది ఆ తల్లి. చుట్టుపక్కల అందరికీ విషయం తెలిసిపోతుంది. గంగని ఇంట్లో నుంచి గెంటేస్తాడు ఆమె అన్న గణేశన్. కొడుకుని కాదని కూతురితో పాటు బయటికి వచ్చేస్తుంది కనకం. మేనమామ వరసైన న్యాయవాది వెంకటేశ అయ్యంగార్ గంగకి తంజావూరులోని  తన ఇంట్లో ఆశ్రయం ఇచ్చి చదివిస్తాడు. యూనివర్సిటీ టాపర్ అయిన గంగకి ప్రభుత్వంలో ఉన్నతోద్యోగం రావడంతో తిరిగి మద్రాసులో అడుగు పెడుతుంది. అన్నావదినలకి దూరంగా తల్లితో కలిసి వుంటుంది. 

తన కూతురికి పెళ్లి జరిగే రాత లేదని కనకానికి స్థిర నిశ్చయం. 'వెంకూ అన్నయ్య' దయవల్ల తన కూతురికి బతుకుతెరువు దొరికిందనీ, ఆమె నీడన తన జీవితం కూడా వెళ్ళిపోతుందనీ భావిస్తూ ఉంటుంది. జరిగినదాని పట్ల ఓ తల్లిగా ఆమెకి బాధ ఉంది, అంతకు మించి గంగకి తాను ఏమన్నా చేయగలనా అన్న ఆలోచన లేదు. ఇక గణేశన్ పనల్లా చెల్లెలి గురించి వినిపించే పుకార్లని మరింతగా ప్రచారంలో పెట్టడం, తానే స్వయంగా వచ్చి తల్లి చెవిన వేస్తూ ఉండడం. అలాగని గంగ సంపాదన మీద అతనికి ఆశ లేదు. తల్లిని ఏనాడూ రూపాయి చేబదులు అడగలేదు. అతని భార్యకైతే గంగ మీద అకారణ ద్వేషం. వేంకటేశ అయ్యంగార్ దృష్టిలో గంగ తనుమలిచిన బొమ్మ. ఆమె మీద తనకి అధికారం ఉన్నదనే భావిస్తూ ఉంటాడు. ప్రాచీన ధర్మాలని అలవోకగా వల్లెవేసే, పిల్లలు లేని ఆ ప్లీడరు గంగలో కూతుర్ని కాక, స్త్రీని చూస్తూ ఉంటాడు. అవకాశం కోసం కాసుకునీ ఉంటాడు. 

ఇంతకీ గంగ ఏమనుకుంటోంది? ఆమెకి మగవాళ్ల పట్ల విముఖత. ఆమెకి తారసపడే వాళ్ళ చూపులు, చర్యలూ ఆ వైముఖ్యాన్ని మరింత పెంచుతూ ఉంటాయి. 'వెంకూ మామయ్య' మనసులో ఏముందో ఆమెకి తెలుసు. ఆశ్రయం ఇచ్చాడన్న గౌరవం ఉంది. అంతకు మించి అతని చర్యల పట్ల అసహ్యమూ ఉంది. అతన్ని హద్దు దాటనివ్వకుండా ఉంచడం ఎలాగన్నది ఆమె నేర్చుకుంది. గంగకి ఈ జాగ్రత్తని బోధించింది స్వయానా వెంకూ భార్యే. గంగ ఎవరికన్నా ఉంపుడుగత్తెగా ఉండేదుకు తప్ప, భార్య అయ్యేందుకు అర్హతని కోల్పోయిందని తీర్మానిస్తాడు వెంకూ. దాని వెనుక ఆమె తనకే ఉంపుడుగత్తె కావాలన్న ఆలోచన ఉన్నదని గంగకి మాత్రమే తెలుసు. గంగకి చేతనైతే ఆవేళ ఆమెని కార్లో తీసుకెళ్లిన వాడిని వెతికి పట్టుకోవాలని, కనకం దగ్గర ఛాలెంజి చేస్తాడు వెంకూ. ఈ ఛాలెంజి గంగ చెవిన పడుతుంది. అనూహ్యంగా, ఆ వ్యక్తిని వెతికి పట్టుకోడానికి నిశ్చయించుకుంటుంది గంగ. 

పన్నెండేళ్ల తర్వాత అతన్ని గుర్తు చేసుకునే ప్రయత్నం చేస్తుంది గంగ. అతని కారు తప్ప, ముఖం కూడా గుర్తు లేదామెకి. ఆర్నెల్ల ప్రయత్నం తర్వాత ప్రభూగా పిలవబడే ప్రభాకర్ని వెతికి పట్టుకుంటుంది. అతను సంఘంలో గౌరవనీయుడు. ఓ టీనేజ్ అమ్మాయి మంజుకి తండ్రి. భార్య పద్మ, మరో ఇద్దరు మగపిల్లలు. అనూహ్యంగా గంగకి, ప్రభుకి స్నేహం కుదురుతుంది. తాను చేసిన పని పట్లా, దాని పర్యవసానం పట్లా పశ్చాత్తాపం కలుగుతుంది ప్రభులో. తగిన వరుణ్ణి చూసి గంగకి పెళ్లి చేయాలని అతని ప్రయత్నం. వెంకూ మామయ్య ప్రవచనాల ఫలితం వల్ల కావొచ్చు, గంగ దృష్టిలో మరో మగవాడు లేడు, ప్రభు తప్ప. అలాగని అతనితో సంబంధానికి ఆమె వ్యతిరేకి. కానీ, అతని మనిషిగా ముద్ర వేయించుకోవాలని తనంత తానుగా ప్రయత్నాలు చేస్తుంది. ప్రభుతో పరిచయం తర్వాత గంగలో వచ్చే మార్పు ఈ నవలకి ఆయువుపట్టు అని చెప్పాలి. ఆమె అంతః సంఘర్షణ నవల చదివే పాఠకులకి తప్ప, ఆమె చుట్టూ ఉన్న ఎవరికీ అర్ధం కాకపోవడం ఒక విషాదం. 

ప్రభుతో గంగ స్నేహాన్ని సంఘం మాత్రమే కాదు, కనకం కూడా అంగీకరించదు. ప్రభు భార్య అతన్ని పట్టించుకోడం ఏనాడో మానేసింది. ఆమె జాగ్రత్తల్లా ఆస్తిని కాపాడుకోవడం, పిల్లల్ని క్రమశిక్షణలో ఉంచడం. మంజుకి గంగకి స్నేహం కుదురుతుంది. మంజు మగ స్నేహితుల గురించి విన్నప్పుడు తరంతో పాటు స్త్రీ-పురుష సంబంధాలని గురించి యువత ఆలోచనల్లో వచ్చిన మార్పులని అర్ధం చేసుకుంటుంది గంగ. ప్రభు ఆమెకి మానసికంగా దగ్గరయ్యే సమయానికి గంగ జీవితంలో కొన్ని ఊహించని పరిణామాలు జరగడం, అటుపైన గంగ జీవితం ఊహకందని విధంగా మారిపోవడం ఈ నవల ముగింపు. నిజానికి ఈ నవలకి కొనసాగింపుగా మరో నవల రాశారు జయకాంతన్. మనస్తత్వ విశ్లేషణ మీద జయకాంతన్ కి ఉన్న పట్టుని గురించి కొత్తగా చెప్పుకోడానికి ఏమీ లేదు. తెలుగు నవలేమో అనిపించేలా అనువదించారు మాలతీ చందూర్. నేషనల్ బుక్ ట్రస్ట్ ప్రచురించిన ఈ పుస్తకాన్ని ఆర్కీవ్స్ నుంచి ఉచితంగా డౌన్లోడ్ చేసుకోవచ్చు. 

శనివారం, సెప్టెంబర్ 26, 2020

బాలూ

తనకి కరోనా పాజిటివ్ వచ్చిందనీ, ముందు జాగ్రత్త కోసం ఆస్పత్రిలో చేరుతున్నాననీ ఎస్పీ బాలసుబ్రహ్మణ్యం సెల్ఫీ వీడియో విడుదల చేసినప్పుడు, "ఒకసారి ట్రీట్మెంట్ చేయించుకుని వచ్చేస్తే ఇక పాడుతా తీయగా, స్వరాభిషేకం ప్రోగ్రాం షూటింగులు పెట్టేసుకుంటారు కాబోలు" అనుకున్నాను. వైద్యం అలా కొనసాగుతూ ఉన్నప్పుడు కూడా అదే నమ్మకం, "ఇవాళ కాకపోతే రేపు.. 'నా ఆరోగ్యం కోసం ప్రార్ధించిన మీ అందరికీ అనేక నమస్కారాలు' అంటూ టీవీలో కనిపించేస్తాడు" అనుకున్నా. కోలుకుంటున్న కబురులు వినిపిస్తూనే, ఉన్నట్టుండి పరిస్థితి విషమం అనీ, అటుపైన 'ఇకలేరు' అనీ చెప్పేశారు హాస్పిటల్ వాళ్ళు. వాళ్ళు చెప్పే వరకూ కూడా ఆగకుండా సోషల్ మీడియాలో నివాళులు హోరెత్తడం మొదలుపెట్టేశాయి. నివాళులు అర్పించడంలో మనమే ముందుండాలనే సోషల్ మీడియా రష్ బాలూని కొన్ని గంటల ముందుగానే స్వర్గస్తుణ్ణి చేసేసింది. ఇది విషాదంలోని మరో విషాదం. 

బాలూ అంటే నాకు మా ఇంట్లో ఉండే కరెంట్ రేడియో. తర్వాతి కాలంలో విరివిగా వచ్చిన పోర్టబుల్ టీవీ సైజులో ఉండే ఆ రేడియోలోనే బాలూ పేరుని, పాటని మొదటగా వినడం. అరుదుగా పత్రికల్లో ఇంటర్యూలు వచ్చేవి. తను కాస్త బొద్దుగా మారిన రోజుల్లో ఓ కాలేజీ అమ్మాయి తన దగ్గరికి వచ్చి 'లవ్ బాలూ' అందనీ, తనేమో 'లవ్ బాలూ కాదమ్మా లావు బాలూ' అన్నాననీ చెప్పిన ఇంటర్యూ బాగా గుర్తుండిపోయింది. సినిమాల్లో అడపాదడపా వేషాలు, డబ్బింగులు ఇవన్నీ ఓ వైపైతే పాతికేళ్ల క్రితం మొదలైన ప్రయివేటు తెలుగు చానళ్ళు, వాటిల్లో తరచుగా కనిపిస్తూ, పాడుతూ, మాట్లాడుతూ ఉండే బాలూ మరోవైపు. ఘంటసాల తర్వాతి తరంలో వచ్చిన పాటల్లో నూటికి తొంభై బాలూవే అవ్వడం వల్ల కూడా కావొచ్చు, వైవిధ్యంగా ఉండే జేసుదాసు గొంతు నాకు అభిమాన పాత్రమయ్యింది. దీనర్ధం బాలూ పాట ఇష్టం లేదని కాదు. అసలు బాలూ పాటని ఇష్టపడకుండా ఉండడం సాధ్యపడదేమో కూడా. 

టీవీ చానళ్ళు-బాలూ అనగానే అందరికీ మొదట గుర్తొచ్చేది 'పాడుతా తీయగా' కార్యక్రమం. నేను టీవీ తెరమీద బాలూని దగ్గరగా గమనించింది మాత్రం అదే సమయంలో జరిగిన ఓ సినిమా కార్యక్రమంలో. అందరూ చిన్న పిల్లలతో ఎమ్మెస్ రెడ్డి మల్లెమాల పతాకం మీద నిర్మించిన 'రామాయణం'  (జూనియర్ ఎన్ఠీఆర్ మొదటి సినిమా) చిత్రాన్ని ప్రమోట్ చేయడం కోసం బాల నటీనటులతో  జెమినీలో ఓ ఇంటర్యూ వచ్చింది. ఆశ్చర్యంగా, ఆ ఇంటర్యూ నిర్వహించింది బాలూనే. రాముడి పాత్ర కాకుండా నీకు ఇష్టమైన ఇంకో పాత్ర ఏమిటి అని బాలూ అడిగినప్పుడు, 'రావణాసురుడు'  అని జూనియర్ చెప్పడమూ, "మీ తాతయ్యకి కూడా రావణబ్రహ్మ పాత్రంటే చాలా ఇష్టమయ్యా" అంటూ బాలూ నవ్వడమూ అలా గుర్తుండిపోయాయి. నావరకూ, బాలూ నవ్వు అంటే ఇప్పటికీ ఆ క్షణంలో  నవ్విన నవ్వే.

(Google Image)
అదే సమయంలో, అదే ఛానల్ కోసం చేసిన ఓ సరదా కార్యక్రమంలో (ఓ హిట్ పాట ట్యూన్ లో మరో హిట్ పాటని అప్పటికప్పుడు ప్రేక్షకుల ఫోన్ కోరిక మేరకు పాడడం) 'శంకరా.. నాద శరీరా పరా' ని వేరే ట్యూన్ లో పాడినప్పుడు 'ఇలా చేయకుండా ఉంటే బాగుండేది' అనిపించింది. రానురానూ టీవీలో బాలూ కనిపించడం పెరిగే కొద్దీ ఈ 'ఇలా చేయకుండా ఉంటే బాగుండేది' జాబితా కూడా పెరుగుతూ వచ్చింది. పాట ట్యూన్ లో కిట్టింపులు చేయడం నన్ను బాగా ఇబ్బంది పెట్టిన విషయం (సినిమాలో పాడినట్టు కాకుండా కొంత మార్పు చేయడం -  తగినంత ప్రాక్టీసు లేకనా లేక కావాలని చేస్తూ వచ్చిందా అన్నది ఇప్పటికీ సందేహమే). అలాంటి సందర్భాల్లో కో-సింగర్ల ఇబ్బంది స్పష్టంగా కనిపిస్తూ ఉండేది మొదట్లో (రానురాను వాళ్ళూ అలవాటు పడిపోయారు). 

తను వేలల్లో పాటలు పాడిన కాలంలో పదుల సంఖ్యలో మాత్రమే పాటలు పాడిన గాయకుల్ని 'పాడుతా తీయగా' కి అతిధులుగా పిలిచి, వాళ్ళు పాడిన ఆ కొన్ని పాటలూ కూడా తను మిస్ అయినందుకు వాళ్ళ సమక్షంలోనే బాధ పడడం ("ఇంకానా బాలూ? ఇంకా ఎన్ని పాటలు పాడాలి? ఇంకెవరూ పాడకూడదా?"), రెండు మూడు సినిమాల్లో హీరో వేషాలు వేసి తర్వాత అవకాశాల కోసం తిరుగుతున్న వాళ్ళని అతిధులుగా పిలిచి "అందరు హీరోలకీ పాడాను. మీకూ పాడాలని ఉంది, కనీసం ఒక్క పాట" అని కోరడం (మాడెస్టీ అని తను అనుకుని ఉండొచ్చు గాక) లాంటివి చూసినప్పుడు 'అబ్బా' అనిపించడం - వీటితో పాటు మరికొన్ని కారణాల వల్ల ఆ ప్రోగ్రాం మీదే ఆసక్తి సన్నగిల్లింది. - మాత్రమే కాదు, "అసలు బాలూ టీవీలో కనిపించకుండా ఉంటే బాగుండేదేమో" అనిపించేది. నిజానికి 'పాడుతా తీయగా' 'పాడాలని ఉంది' లాంటి కార్యక్రమాలు ఎందరికో ప్లాట్ఫార్మ్ ని, కెరీర్నీ ఇచ్చాయి. 

బాలూ తనని తాను కొంచం ఎక్కువగా ఆవిష్కరించుకున్న కార్యక్రమం 'మా' టీవీ కోసం ఝాన్సీ చేసిన 'పెళ్లి పుస్తకం.' ఆసాంతమూ ఆసక్తిగా సాగే ఆ కార్యక్రమం చివర్లో, "మేం చాలా నిజాయితీగా మాట్లాడాం. ఈ కార్యక్రమంలో పాల్గొనే అన్ని జంటలూ ఇలాగే నిజాయితీగా మాట్లాడాలి" అని సందేశం ఇవ్వడం బాలూ మార్కు చమక్కు. తను అడపాదడపా మాత్రమే తెరమీద కనిపించే రోజుల్లో బాలూ ఎలా చేశాడో చూడడం కోసం 'ఓపాపా లాలి' లాంటి సినిమాలకి వెళ్లిన సందర్భాలు ఉన్నాయి కానీ, టీవీలో తరచూ కనిపించడం బాగా పెరిగిన కాలంలో వచ్చిన 'మిథునం' నాటికి మాత్రం బాలూ ఎలా చేశాడన్న కుతూహలం కన్నా, సినిమా ఎలా తీసి ఉంటారన్న ఆసక్తే ఎక్కువైంది. (తెలియకుండానే తన నటన మీద ఓ అంచనా వచ్చేసిందేమో బహుశా). బాలూని నాలుగడుగుల దూరం నుంచీ చూసిన సందర్భాలు నాలుగైదు ఉన్నాయి కానీ, ఒక్కసారి కూడా దగ్గరకి వెళ్లి పలకరించాలనిపించలేదు - బహుశా టీవీ వల్లే. 

కొన్నాళ్ల క్రితం నేనూ, నా మలయాళీ మిత్రుడూ సినిమా పాటల గురించి ఇంగ్లీష్లో  మాట్లాడుకుంటున్నాం. జేసుదాస్, విజయ్ ఏసుదాస్ పాటల గురించి నేనూ, 'ఎస్పీబీ సర్' పాటల్ని గురించి తనూ. "హీ ఈజ్ వెరీ హంబుల్. డౌన్ టు ఎర్త్..." అంటూ చాలా సేపు మాట్లాడాడు. నేను 'బాలూ' అని రిఫర్ చేస్తే, కాసేఫు తెలుగులో బాలూ అనే ఇంకో గాయకుడు ఉన్నాడనుకుని పొరబడ్డాడు తను. 'బాలూ, ఎస్పీబీ సర్ ఒక్కరే' అని నేను చెప్పినప్పటి తన రియాక్షన్ ఇప్పటికీ గుర్తే. "హౌ కెన్ యు కాల్ హిం బాలూ?" అంటూ తగువేసుకున్నాడు. ఏళ్లతరబడి మన జీవితంలో ఓ భాగమైపోయిన వాళ్ళని ఇంకెలా పిలుస్తాం? అదే విషయం చెప్పడానికి ప్రయత్నించా. 'ఎస్పీబీ సర్' ని ఒక్కసారైనా కలవాలన్న నా మిత్రుడి కోరిక తీరకుండానే, కరోనా మహమ్మారి బాలూని బలి తీసుకుంది.  'నీవు లేవు నీ పాట ఉంది' అంటూ ఏనాడో కవికుల తిలకుడు దేవరకొండ బాలగంగాధర తిలక్ చెప్పిన కవితా వాక్యం బాలూ విషయంలో అక్షర సత్యం. బాలూ పాట ఎప్పటికీ మార్మోగుతూనే ఉంటుంది.   

సోమవారం, సెప్టెంబర్ 21, 2020

పూర్ణమూ... నిరంతరమూ...

శ్రీకాళహస్తి కి చెందిన జర్నలిస్టు, కథకుడు సురేష్ పిళ్లె రాసిన పందొమ్మిది కథలతో వెలువడిన సంకలనం 'పూర్ణమూ... నిరంతరమూ... ' మూడు దశాబ్దాలకి పైగా రచనా వ్యాసంగాన్ని నిర్వహించాక ఒకేసారి రెండు కథాసంపుటాలు, ఒక నవలా వెలువరించారు సురేష్. వాటిలో ఇది తొలి సంకలనం. జర్నలిస్టు రాసిన కథలు కావడంతో సహజంగానే బోల్డంత వస్తు వైవిధ్యం కనిపించింది. పేపరు భాష అస్సలు కనిపించకపోవడం హాయిగా అనిపించింది. ఎక్కువ కథలకి కథాస్థలం కాలాస్త్రిగా, కొన్నింటికి హైదరాబాదు, ఒకట్రెండు కథలకి అమెరికా మరియు ఒకే ఒక్క కథకి తూర్పు గోదావరి. కథాస్థలానికి వెళ్లడంలో పాఠకులకి ఎలాంటి కష్టమూ లేకుండా, వేలుపట్టి తీసుకుపోయారు రచయిత. చుట్టూ జరిగే విషయాల తాలూకు పరిశీలన, కొంత తాత్వికత, మరికొంత వ్యంగ్యం కలగలిపిన కథలివి. 

కోతినుంచి మనిషి పుట్టాడనే పరిణామ సిద్ధాంతం కేవలం శారీరక నిర్మాణానికేననీ, ఒక్కో తరమూ జ్ఞానాన్ని పెంచుకుంటూ వెళ్లడం అన్నివేళలా సాధ్యపడకపోగా ఒక్కోసారి తిరోగమించే తరాలూ పుట్టుకు రావచ్చునని చెప్పే కథ '2.0', సంపుటిలో ఇదే మొదటి కథ. జ్ఞానాన్ని మాత్రమే నమ్ముకున్న వేంకటేశ్వరుడి కడుపున పుట్టినా, ఆ జ్ఞానం జోలికి వెళ్లని అవధాన్ల పరమేశ్వరుడి కథ ఇది.  నాస్తికత్వం- ఆస్తికత్వాలని రచయిత చర్చకి పెట్టలేదు కానీ, నాస్తికుల కడుపున పుట్టిన పరమభక్తులు గుర్తొస్తారు ఈ కథ చదువుతూ ఉంటే. ఆదర్శానికి-ఆచరణకి మధ్య జరిగే సంఘర్షణని 'ఆరోజు' చెబితే, దైవదర్శనాంతరపు ఓ భక్తురాలి మానసిక స్థితిని 'ఇక్కడే ఉన్నాడేమిటీ?' కథ వర్ణిస్తుంది. దాదాపు ఇరవయ్యేళ్ళ క్రితం రాసిన 'కొత్త చెల్లెలు' కథలో పాయింట్ ఆ తర్వాత వచ్చిన అనేక ఫ్యాక్షన్ సినిమాల్లో వాడుకోబడింది. 


'రూట్స్' నవల (తెలుగు అనువాదం 'ఏడు తరాలు') చదివిన వాళ్ళకి మరింతగా నచ్చేసే కథ 'ఈగ'.  ఆఫ్రికన్ పాత్రలతో అమెరికాలో కథ నడిపినా, నాకెందుకో మన సమాజపు కథనే  ప్రతీకాత్మకంగా చెబుతున్నట్టుగా అనిపించింది. ఇద్దరు పిల్లలతో కలిసి ఆత్మహత్యకి సిద్ధ పడిన ఓ స్త్రీ కథ 'తోటకాడ బావి'. దీనిని స్త్రీవాద కథ అనొచ్చు. రైతు ఆత్మహత్య ఇతివృత్తంగా రాసిన కథ 'నా నూకలు మిగిలే ఉన్నాయి' నాస్టాల్జియా కథలా అనిపించే 'పశువుల కొట్టం' కథలో ఓ సన్నివేశం కొన్నేళ్ల క్రితం మా ఇంట్లో జరగడమూ, ఆ కథ ముగింపులో 'పెద్దక్క' పాత్ర మాట్లాడిన మాటల్నే ఇంచుమించుగా అప్పుడు నేనూ మాట్లాడి ఉండడమూ నా వరకూ ఓ విశేషం (అప్పటికే ఈ కథ పత్రికలో అచ్చయింది కానీ, నేను ఇప్పుడే చదివాను). మూన్నాలుగేళ్ల క్రితం నిత్యం వార్తల్లో నలిగిన విజయవాడ కాల్ మనీ లాంటి ఇతివృత్తంతో తూర్పుగోదావరి నేపధ్యంగా రాసిన కథ 'వరాలత్త గాజులు.' వరాలత్త లాంటి స్త్రీలు నాక్కూడా తెలుసు కాబట్టి  ఈ కథని కల్పితం అనుకోలేను. 

కెమెరా కంటితో చూసి రాసినట్టుగా అనిపించే కథ 'ఆ 5 నిమిషాలు.'  మన చుట్టూ జరిగిన, జరుగుతున్న కథలో మనకి బాగా తెలియని అంశం ఇతివృత్తం. అమెరికాలో బాగా సంపాదించి అటుపై తెలుగు నేల మీద రాజకీయ ప్రవేశం చేసి, ఎమ్మెల్యే కావాలని కలగన్న ఓ ఎన్నారై కథ 'పులినెక్కిన గొర్రె.' రచయిత ఒక్క గొర్రెని గురించే చెప్పినా, నిత్యం వార్తలను ఫాలో అయ్యే వాళ్ళకి మరికొన్ని 'గొర్రెలు' గుర్తు రాక మానవు. వాటిపట్ల సానుభూతి కలిగించేలా రాశారీ కథని. స్త్రీ గొంతుతో వినిపించిన పురుషుల కథ 'మా ఆయన అపరిచితుడు.'  సంకలనానికి శీర్షికగా ఉంచిన 'పూర్ణమూ... నిరంతరమూ...' తో పాటు, 'అనాది అనంతం' 'గార్డు వినాయకం భజే' కథల్ని గురించి నా బ్లాగు తొలిరోజుల్లో ఓ టపా రాశాను. ఈ కథా సంకలనం చివర్లో ఆ టపాకి చోటిచ్చారు రచయిత. థాంక్యూ సురేష్ పిళ్లె గారూ. 


నాకు ఎక్కువగా నచ్చేసిన కథలు 'గడ్డి బొగ్గులు' 'తపసుమాను' 'పేరు తెలియని ఆమె' 'రుచుల జాడ వేరు.' మొత్తం కథా సంకలనంలో లాగే ఈ నాలుగింటిలో కూడా ఏ రెండు కథలకీ పోలిక లేదు. 'గడ్డిబొగ్గులు' లో ఇస్మాయిల్ ని తలచుకోగానే చెరుకురసం మిషన్ నుంచి బయటికి వచ్చే పిప్పి జ్ఞాపకం వస్తుంది. చిత్తూరు జిల్లాకి మాత్రమే ప్రత్యేకమైన 'భారతాలు' ఇతివృత్తంగా రాసిన 'తపసుమాను' ఆ జిల్లాలో నేను స్వయంగా తెలుసుకున్న స్థానిక సాంస్కృతిక విషయాన్ని చెప్పింది. హైవేని బతుకుతెరువుగా చేసుకున్న 'పేరుతెలియని ఆమె' కథలో ముగింపు వెంటాడుతుంది. గత కొంతకాలంగా స్థాయీ ప్రదర్శనగా మారిపోయిన పూర్వ విద్యార్థుల కలయిక ఇతివృత్తంగా సాగే 'రుచుల జాడ వేరు' లో రచయిత జీవన వైరుధ్యాల్ని పట్టుకున్న తీరు ఇట్టే ఆకర్షిస్తుంది. నావరకూ, వెంటాడుతున్న కథలివి. 

"ద్రౌపతమ్మ  అగ్నిగుండాం తొక్కినట్టుగా భారతంలో యేడుండాదో మాకు దెలవదు. మా తిరనాల్లలో మాత్రం అదే ఆచారం" ('తపసుమాను'), "దేవుడు విటుడిగా వస్తే ఇలాగే ఉంటాడేమో అనిపించింది నాకు" ('పేరు తెలియని ఆమె'), "ఆయన అనే వాడికీ అన్నయ్యకీ అక్షరాల అమరికలో ఒకింత తేడా తప్ప భేదం ఏమీ ఉన్నట్టు అనిపించలేదు నాకు" ('తోటకాడ బావి'), "ఎన్ని గడ్డిపరకలు కాలిస్తే బొగ్గులవుతాయ్?" ('గడ్డి బొగ్గులు) లాంటి వాక్యాలు, చదువుకుంటూ వెళ్లిపోకుండా ఆపి ఆలోచనలో పడేస్తాయి.  ద్రౌపతమ్మ  అగ్నిగుండం ప్రశ్నయితే, గురజాడ 'మీ పేరేమిటి?' కథలో రాసిన "ఈ దేశంలో పాండవులు ఉండని గుహలూ, సీతమ్మవారు స్నానమాడని గుంటలూ లేవు" వాక్యాన్ని గుర్తు చేసింది. మధురాంతకం నరేంద్ర రాసిన ముందుమాట కథల నేపధ్యాన్ని వివరిస్తే, సురేష్ పిళ్లె రాసుకున్న 'న వినుతి.. నా వినతి' రచయిత నేపధ్యాన్ని చెబుతుంది. ఆదర్శిని మీడియా ప్రచురించిన ఈ పుస్తకం, పుస్తకాల షాపులతో పాటు అమెజాన్ లో దొరుకుతోంది. (పేజీలు 200, వెల రూ. 200). 

మంగళవారం, సెప్టెంబర్ 08, 2020

జయప్రకాశ్ రెడ్డి

ఓ సినిమాలో వేసిన ఓ పాత్ర ప్రేక్షకులకి బాగా దగ్గరైతే, ఆ నటి/నటుడు కొన్నాళ్ల/కొన్నేళ్ల పాటు అదే తరహా పాత్రలు వేయాల్సి ఉంటుంది. కొత్తదనం కోసం ప్రయత్నిస్తే ప్రేక్షకులు తిరస్కరిస్తారేమో అనే భయం ఆయా నటీనటులతో పాటు, నిర్మాత, దర్శకుల్లోనూ పేరుకుపోయి ఉంటుంది. మన తెలుగు సినిమా పరిశ్రమ దీనికి పెట్టిన ముద్దుపేరు 'ఇమేజ్.' ఒక్కసారి ఓ ఇమేజ్ వచ్చిందీ అంటే, అందులోనుంచి బయట పడడం మాటల్లో అయ్యే పని కాదు. (అలాగని అదే ఇమేజ్ ని సుదీర్ఘకాలం పాటు చెక్కు చెదరకుండా నిలబెట్టుకోడమూ కుదిరే పని కాదు, అది వేరే కథ). ఇమేజ్ నుంచి బయట పడడానికి  నటులకి టాలెంట్ తో పాటు తెగువ కూడా అవసరం. ధైర్యం చేసే దర్శక నిర్మాతలూ కలిసి రావాలి. ఇలా అన్నీ కలిసొచ్చినప్పుడు జయప్రకాష్ రెడ్డి లాంటి నటులు ఇమేజిని బద్దలుకొట్టగలిగిన కొందరిలో ఒకరవుతారు. 

సురేష్ ప్రొడక్షన్స్ నిర్మించిన 'ప్రేమించుకుందాం రా' సినిమాలో ప్రధాన ఆకర్షణ ఇద్దరు. కథానాయిక కావేరిగా కనిపించిన ఉత్తరాది నాయిక అంజలా జవేరి, విలన్ గా మెప్పించిన జయప్రకాశ్ రెడ్డి. అప్పటికే చిన్న చిన్న పాత్రల్లో తెరమీద కనిపించినా, ఆ సినిమాతోనే 'ఎవరీ జయప్రకాశ్ రెడ్డి?' అన్న ప్రశ్న వచ్చింది, సినిమా పరిశ్రమలోనూ, ప్రేక్షకుల్లోనూ కూడా. భయం గొలిపే భారీ విగ్రహం, అప్పటికి తెలుగు తెరకి అంతగా పరిచయం లేని రాయలసీమ యాసలో సంభాషణలు, చూపుల్లో క్రౌర్యం, చేతల్లో రాజసం.. ఓ మంచి విలన్ దొరికేశాడు తెలుగు సినిమాకి. అది మొదలు రాయలసీమ విలనీకి కేరాఫ్ అడ్రస్ గా మారిపోయాడు కొన్నేళ్ల పాటు. 'సమరసింహా రెడ్డి' సినిమాలో పోషించిన విలన్ పాత్రతో వెనక్కి తిరిగి చూసుకోవాల్సిన అవసరం లేకపోయింది 'రాయలసీమ వాసులంటే విలన్లేనా?' అని ఆ ప్రాంత ప్రజల మనోభావాలు గాయపడే వరకూ వెళ్ళింది, ఈ విలనీ పరంపర. 

ఒక టైంలో జయప్రకాశ్ రెడ్డి అవుట్ డోర్ షూట్ లో ఉంటే, షూటింగ్ చూడ్డానికి చేరే జనం ఆయన్ని పలకరించడానికి భయపడే వాళ్ళట! అంతటి నిలువెత్తు విలనూ హాస్య పాత్రల్ని అవలీలగా పోషించి కడుపుబ్బా నవ్వించడం ఒక విచిత్రం. ముందుగానే చెప్పుకున్నట్టుగా, ఒక ఇమేజిని సంపాదించుకోడమే కాదు, దానిని తనకి తానే బ్రేక్ చేసుకున్నారు జయప్రకాశ్. తరువాత కొన్ని సెంటిమెంట్ పాత్రల్నీ పండించారు. అలాగని విలనీని విడిచిపెట్టలేదు. ఒక్కమాటలో చెప్పాలంటే తనకి వచ్చిన ప్రతి పాత్రకీ న్యాయం చేశారు. ప్రేక్షకుల చేత ఔననిపించుకున్నారు. నాటక రంగం నుంచి సినిమాల్లోకి వచ్చిన జయప్రకాశ్ రెడ్డికి నాటకాల మీద మక్కువ తగ్గలేదు. సినిమాల నుంచి కొంత ఆటవిడుపు దొరికాక 'అలెగ్జాండర్' అనే నాటిక (ఏకాంకిక అనొచ్చేమో, ఎందుకంటే, స్టేజి మీద కనిపించేది ఆయనొక్కడే. మధ్యమధ్యలో కొన్ని గొంతులు (రికార్డెడ్ ఆడియో) వినిపిస్తూ ఉంటాయి) అనేక చోట్ల ప్రదర్శించారు. అయన సినిమా ఇమేజీ, ఆ నాటిక విజయానికి దోహదపడింది. 

Google Image

'అలెగ్జాండర్' ప్రదర్శన సందర్భంలోనే నాటకాల మీద మక్కువ తగ్గని కొందరం ఆయన్ని కలిసి కాసేపు గడిపాం. అసలే సినిమా వాడు, ఆ పైన గంభీర విగ్రహం కావడంతో మాలో కొందరు పలకరించడానికి కూడా జంకారు. కానీ, జయప్రకాశ్ చాలా మృదు స్వభావి, నిజమైన కళాకారుడూను. మేము సహజంగానే సినిమా విషయాలు, మరీ ముఖ్యంగా విలన్ నుంచి కేరక్టర్ ఆర్టిస్టుగా మారడాన్ని గురించి అడిగాం. జవాబు గా చెప్పినవి రెండు విషయాలు. మొదటిది, నటుడన్న వాడు అన్నిరకాల పాత్రలూ చేయాలి (ఇది అందరూ చెప్పేదే). రెండోది, కేవలం విలన్ పాత్రలు మాత్రమే చేస్తాను అని కూర్చుంటే అలాంటి సినిమాలు ఎన్ని వస్తాయి? వాటిలో మనదాకా వచ్చే పాత్రలు ఎన్ని? ప్రేక్షకులకి విసుగొస్తే తర్వాత పరిస్థితి ఏమిటి? అన్న ప్రశ్నలు, వాటికి జవాబులూను. 'బురిడీ' అనే సినిమాలో ఆసాంతమూ ఓ టర్కీ టవల్లో కనిపిస్తారాయన. ఆ సినిమాని గుర్తు చేస్తే పగలబడి నవ్వారు. "ఏం జెప్పమంటారూ? సత్తిబాబు (దర్శకుడు ఈవీవీ) టేక్ అవుతుంటేనే పగలబడి నవ్వేసేవాడు" అని చాలా విశేషాలు గుర్తు చేసుకున్నారు. 

టిక్కెట్టు నాటకాలని ప్రమోట్ చేయడం అన్న కాన్సెప్ట్ గురించి అడిగాం. మీరు సినిమా వాళ్ళు కదా, మీరు టికెట్ పెడితే జనానికి నాటకానికి టికెట్ కొనడం అలవాటు అవుతుందేమో కదా అని. తను ఎందుకు టిక్కెట్ పెట్టడం లేదు అనే విషయాన్ని గురించి చాలాసేపు చెప్పారు. ముఖ్యంగా చెప్పింది ఎక్కువమంది తన నాటకం చూసేలా చేయడం కోసం అని.  తాను కోరుకున్నట్టుగానే ఆ నాటక ప్రదర్శన చాలా విజయవంతం అయ్యింది. కొన్నాళ్ళకి సినిమాల్లో మళ్ళీ బిజీ అయిపోయారు కూడా. ఒక్క మాండలీకాన్ని పలికే తీరే కాదు, చిన్న చిన్న విరుపులు ద్వారా డైలాగుల్ని మెరిపించడం జయప్రకాష్ రెడ్డి ప్రత్యేకత. విసుగు, చికాకు లాంటి రొటీన్ ఎక్స్ప్రెషన్ లలో కూడా బోలెడంత వైవిధ్యం చూపించడాన్ని గమనించొచ్చు. గుక్క తిప్పుకోకుండా డైలాగులు చెప్పడం మొదలు, అస్సలు డైలాగే లేని పెద్ద పాత్రలో మెప్పించడం వరకూ వెండితెర మీద జయప్రకాశ్ రెడ్డి చేసిన ప్రయోగాలు అనేకం. 

దిగుమతి విలన్లకి దీటుగా మెప్పించినా, హాస్యాన్ని, సెంటిమెంట్ ని రసభంగం కాకుండా పండించినా ఆయనతో ప్రత్యేకమైన తరహా. ఆ నటుడు మరింక తెరమీద కనిపించబోడు అనుకుంటే కష్టంగా ఉంది. జయప్రకాశ్ రెడ్డి ఆత్మకి శాంతి కలగాలి. 

బుధవారం, ఆగస్టు 19, 2020

పాజిటివిటీ

"కావడి కొయ్యేనోయ్.. కుండలు మన్నేనోయ్.. కనుగొంటే సత్యమింతేనోయీ.." ...'దేవదాసు' గొంతుతో ఘంటసాల పాడుతున్న పాట అలలు అలలుగా వినిపిస్తోంది.. ఇదొక్కటేనా? జేసుదాసు విషాద గీతాలు, సత్యహరిశ్చంద్ర కాటిసీను పద్యాలు ఇవన్నీ రోజూ ఏదో ఒక టైములో తప్పకుండా వినడం ఈమధ్యనే వచ్చి పడిన కొత్త అలవాటు అయి కూర్చుంది. ఆ కథా కమామీషూ చెప్పాలంటే, మొన్నామధ్య జరిగిన 'మోటివేషన్ క్లాసెస్' దగ్గరికి వెళ్ళాలి. 'ఇంటి నుంచి పని' కారణంగా ఉద్యోగులంతా స్తబ్దుగా తయారయ్యారని అనుమానించిన శ్రీ ఆఫీసు వారు, ఓ బట్టతలాయనతో మాట్లాడి ఆన్లైన్ క్లాసులు ఏర్పాటు చేశారు. రోజూ రెండు గంటల చొప్పున నాలుగు రోజులు జరిగిన ఆ ముచ్చటలో మమ్మల్ని 'పాజిటివిటీ' లో ముంచి తేల్చడానికి తన శాయశక్తులా ప్రయత్నించాడా శిక్షకుడు (ట్రైనర్). తీసుకున్న సొమ్ముకి న్యాయం చేయాలి కదా మరి. 

నాకు తెలిసినంతలో ఈ ట్రైనింగుల కల్చరు ఊపందుకుని ఓ ఇరవై ఏళ్ళు దాటింది. ఎవరు, ఎక్కడ, ఎప్పుడు, ఎవరికి శిక్షణ ఇచ్చినా కొన్ని పడికట్టు మాటలు, ఇంకొన్ని పరమ రొటీను ప్రాక్టికల్సూ తప్పనిసరి. వినే వాళ్ళు కూడా, పరమ పాత విషయాల్ని కూడా జీవితంలో అప్పుడే తొలిసారి తెలుసుకుంటున్నటుగా అభినయించడానికి బాగా అలవాటు పడిపోయారు. "అన్నీ నీవే.. అంతా నీవే.. " అంటూ బాగా వినేసిన పాత పాటతో పలకరించాడు కొత్త ట్రైనరు. ఇక్కడ 'నీవే' అనగా పరమాత్మ కాదు, శిక్షణలో పాల్గొంటున్న అందరూ ఎవరికి వారే అన్నమాట. "సర్వశక్తులూ నీలోనే ఉన్నాయి.. ఈ సత్యం నీవు తెలుసుకున్న నాడు ప్రపంచం నీ పాదాక్రాంతమవుతుంది" అని హిందీ యాస వినిపించే ఇంగ్లీష్ లో ఇంకో జ్ఞాన గుళిక విసిరాడు. అతన్ని మేము వీడియోలో చూడడం తప్పని సరి, మా దివ్యమంగళ విగ్రహాలని అతగాడికి చూపించక్కర్లా (అడిగినప్పుడు తప్ప). లెక్చరు మొదలైన పది నిముషాలు తిరక్కుండానే చాట్ విండోలు యమ యాక్టివ్ అయ్యాయి. 

ఈ ట్రైనర్ ఎక్కడ దొరికి ఉంటాడు మొదలు ఎంత ఛార్జ్ చేసి ఉంటాడు వరకూ గాసిప్పులు మొదలయ్యాయి. అతగాడు ఇలాంటివి ఎన్ని చూసి ఉండడూ? ఉన్నట్టుండి  అందరూ ఆడియోలు ఆన్ చేసి తను చెప్పింది చెప్పినట్టు పలకమని ఆదేశించాడు. చిన్నప్పుడు బళ్ళో చెప్పిన 'ఇండియా ఈజ్ మై కంట్రీ..' లాంటిది (అతని స్వీయ రచన అనుకుంటా) ఒకటి చెప్పించాడు. దీనిమీద కూడా చాట్లో జోకులు బాగా పేలాయి.  ఓ గంటన్నా గడవక ముందే అతగాడు చెబుతున్నవన్నీ మన ప్రవచనాల్లోనే ఉన్నాయన్న నిశ్చయానికి వచ్చేసాం అందరం, అన్నీ వేదాల్లోనే ఉన్నాయిష టైపులో. మొదటి రోజు రెండు గంటలూ పూరయ్యేసరికి, "ఇంకో మూడ్రోజులు భరించాలా?" అనే ఒకలాంటి నీరసం ఆవహించేసింది అందరినీ. క్లాసు సరిపోదన్నట్టు, హోమ్ వర్కు ఒకటి మళ్ళీ. దీంతో అందరికీ పూర్తిగా నీరసం వచ్చేసింది. 

(Google Image)

అతడు తెలివైన వాడు. ఎందుకంటే, రెండో రోజు 'హోమ్ వర్క్ చేశారా?' అని అడగలేదు. 'మీరు చేసి ఉంటారనే భావిస్తున్నా' అన్నాడు నమ్మకంగా. 'నచ్చావోయీ ట్రైయినరూ ' అనుకున్నాం చాట్ లలో. పాజిటివిటీని పెంచే పుస్తకాలూ సినిమాలని గురించి అనర్గళంగా ప్రసంగించాడు. జెనెరిక్ టాపిక్ అవ్వడంతో పెద్దగా బోరు కొట్టలేదు. పాజిటివిటీతో ప్రపంచాన్ని మార్చేయచ్చని నమ్మకంగా చెప్పాడు, చెడ్డవారి పట్ల కూడా మంచిగా ఉండమని మధురవాణికి సలహా ఇచ్చిన సౌజన్యరావు పంతుల్లాగా. ప్రశ్నలు అడగమనడమే తడవుగా, 'మనం ఓ పిచ్చికుక్కతో పాజిటివ్ గా ఉండడం ద్వారా దానిని మంచి కుక్కగా మార్చవచ్చా?' అనే ప్రశ్న వచ్చింది. సదరు 'పిచ్చికుక్క' గురించి తెలిసిన అందరం గుంభనంగా నవ్వుకున్నాం. ట్రైనరేమో పిచ్చి గురించీ, కుక్క గురించీ వివరించి, 'సమాన స్థాయి ఆలోచనలు' అనే కొత్త సిద్ధాంతం ప్రవేశపెట్టాడు. అనగా, ఒకే వేవ్ లెన్త్ ఉన్నవాళ్ళని మార్చవచ్చట. చాట్ బాక్స్ లోకి ఓ తెలుగు సామెత వచ్చి పడింది. 

మూడోరోజు రొటీన్ గానే గడిచింది కానీ, చివరిరోజున అతగాడు పాజిటివ్ థింకింగ్ ద్వారా గాయాలని మాన్పుట అనే కార్యక్రమానికి ఒడిగట్టాడు. కొత్తగా చేరిన కుర్రాడొకడు - రెండేళ్ల క్రితం తనకి బైక్ యాక్సిడెంట్ అయిందనీ, వెన్నునొప్పి ఇంకా పోలేదనీ చెప్పాడు. చిటికలో నొప్పి తగ్గిస్తానని ట్రైనర్ హామీ ఇచ్చి ఆన్లైన్ లోనే 'దేవుడా ఓ మంచి దేవుడా' టైపులో ఈ కుర్రాడిచేత 'నేను పడలేదు.. నాకు నొప్పిలేదు..' లాంటిది హిందీ యాస ఇంగ్లీష్ లో తను చెప్పి, తమిళింగ్లీషులో కుర్రాడిచేత చెప్పించాడు. ఈలోగా మేమంతా 'అసలు యాక్సిడెంట్ ఎలా అయి ఉంటుంది? రాష్ డ్రైవింగా? డ్రంకెన్ డ్రైవింగా?' లాంటి గాసిప్ మాట్లాడుకున్నాం చాట్లో.  ఇలా హాయిగా ఓ అరగంట పైగా గడిచాకా, 'నా నొప్పి సగం పోయింది' అని ప్రకటించాడు కుర్రాడు. ఎవరి అనుమానాలు వాళ్ళకున్నాయ్ కానీ, ఎవ్వరం కిమ్మనలా. పరిసరాల్ని పాజిటివిటీతో నింపుకోవాల్సిన అవసరాన్ని నొక్కిచెప్పి ట్రైనింగ్ ముగించాడు శిక్షకుడు. 

ఓ రెండ్రోజులు టైమిచ్చి, ఓ ప్రత్యేకమైన కాన్ఫరెన్స్ కాల్ ఏర్పాటు చేసి మరీ అందరం కలిసి కుర్రాడిని అడిగేసాం, 'నీకిప్పుడేమీ నొప్పి లేదు కదా?' అనేసి. మేము ఊహించినట్టే "ఏమీ తగ్గలేదు. అతను ఫీలవుతాడని తగ్గిందని చెప్పా" అని గుట్టు విప్పాడు. ఆ ట్రైనింగ్ కోసం పెట్టిన ఖర్చుని వాటాలేసి అందరికీ తలోకొంచం ఏదో అలవెన్సు పేరుతో ఇచ్చి ఉంటే ఇంతకన్నా ఎక్కువ పాజిటివ్ గా ఉండేవాళ్ళం కదా అని నిట్టూర్చాము అందరం. సరే, అంత గొప్ప ట్రైనింగ్ లో పాల్గొన్నందుకు పాజిటివ్ గా ఉండే ప్రయత్నాలు ఎవరివంతుగా వాళ్ళం చేయాలి కదా.. నావరకు, 'దేవదాసు' పాటలు, హరిశ్చంద్ర పద్యాలని మించిన పాజిటివిటీ ఇంకెక్కడా కనిపించడంలేదు. అదిగో, "ఎన్నో ఏళ్ళు గతించిపోయినవి కానీ.. " అంటూ గుర్రం జాషువా పద్యాన్ని అందుకున్నారు డీవీ సుబ్బారావు జూనియర్.. మరికాస్త పాజిటివిటీ నింపుకుని వస్తా.. 

సోమవారం, ఆగస్టు 17, 2020

అక్షరాంజలి

'నేనెవర్ని?' 'నన్ను నడిపించే శక్తి ఏమిటి?' ఆలోచనాపరులందరికీ జీవితంలో ఏదో ఒక సందర్భంలో ఎదురవ్వక తప్పని ప్రశ్నలివి. అతికొద్దిమందిని ఏళ్ళ తరబడి వెంటాడే ప్రశ్నలూ ఇవే. మహర్షులు, మహాత్ముల జీవిత చరిత్రల్ని పరిశీలిస్తే, వాళ్ళ ప్రయాణం మొదలయ్యిందీ ఈ ప్రశ్నలతోనే అని తెలుస్తుంది మనకి. 'అనామకుడు' అనే కలంపేరుతో కథలు, నవలలు రాస్తున్న ఏ. ఎస్. రామశాస్త్రి చేత 'అక్షరాంజలి' అనే చిరుపొత్తాన్ని రాయించింది కూడా ఈ ప్రశ్నలే అనిపించింది, పుస్తకం చదవడం పూర్తి చేయగానే. భౌతికశాస్త్రంలో అత్యున్నత విద్యాభ్యాసం చేసి, భారతీయ రిజర్వు బ్యాంకులో ఉన్నతోద్యోగం చేసి, ఆర్ధిక శాస్త్రాన్ని గురించి ఆంగ్లంలో గ్రంధాలు రాసి, మధ్యమధ్యలో మాతృభాషలో కథలు, నవలలు రాసిన 'అనామకుడు' తన  'అక్షరాంజలి' ని పాఠకులకి అందించే మాధ్యమం గా పద్యాన్ని ఎంచుకున్నారు. 'చదువులలోని సారమెల్ల' చదవడం అంటే ఇదేనేమో. 

అరవై పేజీల పుస్తకాన్ని 'అక్షరాంజలి', 'ఆత్మ నివేదన', 'నీ వినోదం', 'మా సందేహం', 'నీ విలాసం', 'ఉపనిషత్తులు', 'సనాతన విజ్ఞానం', 'నా విన్నపం' అనే ఎనిమిది అధ్యాయాలుగా విభజించడంతో పాటు, తాను ప్రస్తావించిన అంశాల తాలూకు వివరణలతో ఓ 'అనుబంధం' ని కూడా జతచేశారు. "అరవై సంవత్సరాలుగా ఈ సృష్టి నన్ను అనుక్షణం అబ్బురపరుస్తూనే ఉంది. ఆనందంలో ముంచెత్తుతూనే ఉంది.." అని చెబుతూ,  "సృష్టికర్త ప్రేరణతోనే సృష్టిలో నేను చూస్తున్న విశేషాలనీ, వింతలనీ సృష్టికర్తకు విన్నవించుకునే ప్రయత్నం మొదలు పెట్టాను. ఆ ప్రయత్న ఫలితమే ఈ అరవై పద్యాల అక్షరాంజలి" అంటూ ఈ రచన వెనుక తన ప్రేరణని వచన రూపంలో వివరించి, అక్కడి నుంచి అత్యంత సరళమైన పద్యాలతో 'ఆత్మనివేదన' ఆరంభించారు కవి. 


"ఇచ్చితివీవు భోజ్యములు - ఇచ్ఛితి నీకు నివేదంబుగా/ ఇచ్చితివీవు పుష్పములు - ఇచ్ఛితి నీకు సుమమాలగా/ ఇచ్చితివీవు విద్యలను - ఇచ్చుచుంటిని పద్యమట్లుగా/ ఇచ్చిన  నీకె  ఇచ్చుటను - ఎంచక తప్పుగా స్వీకరించుమా" ..బహుశా 'నేను' నుంచి బయటికి వచ్చే క్రమంలో ఈయన చాలా దూరమే ప్రయాణం చేశారనిపించింది ఈ పద్యం చదువుతుంటే. 'నీ వినోదం' అధ్యాయంలోని పదకొండు పద్యాలూ మనకెప్పుడూ మామూలుగా అనిపించే ప్రపంచాన్ని, కొత్తగా చూపిస్తాయి. తారలు, కృష్ణ బిలాలతో కూడిన సౌర కుటుంబం మొదలు, క్రమం తప్పకుండా జరిగే ఉదయాస్తమయాలు, మానవ శరీర నిర్మాణం, సృష్టిక్రమం, ఒకే శరీర భాగాలతో పుట్టిన మనుషుల రూపురేఖల్లో స్థూలమైన, సూక్ష్మమైన తేడాలు.. వీటన్నింటినీ నిబిడాశ్చర్యంతో పరిశీలిస్తూనే, ఆటను సృష్టిచేసి, నియమావళి ఏర్పాటు చేసి ఆడనిచ్చేదీ, అందులో గెలవనిచ్చేది కూడా నువ్వే అంటారు సృష్టికర్తతో. 

మనందరికీ చూసే కళ్ళు, వినే చెవులు, ఆలోచించే మెదడు ఉన్నాయి. మన వివేచనతో మనం నిర్ణయాలు తీసుకుంటాం. అయితే ఈ నిర్ణయాలన్నీ మనవేనా లేక మనల్ని సృష్టించి, తన ఆటలో మనల్ని పావుల్ని చేసి ఆడించే సృష్టికర్తవా? ఇవే ప్రశ్నలు సంధించారు 'మా సందేహం' అధ్యాయంలో. 'నీ విలాసం' అధ్యాయం కూడా ఇవే ప్రశ్నలకి కొనసాగింపుగా అనిపిస్తుంది. "ఉపనిషత్తులలో కొన్ని కథలు అవాస్తవంగా కనిపించవచ్చు. కొన్ని విషయాలు మళ్ళీ మళ్ళీ చెప్తున్నట్టు అనిపించవచ్చు. ఐతే మనం ఉపనిషత్తులు చదువుతున్నప్పుడు - అవి ఏ కాలంలో, ఏ పరిస్థితుల్లో చెప్పబడ్డాయో ఆలోచించుకోవాలి" అంటూ చేసిన సూచన, కేవలం ఉపనిషత్తుల విషయంలోనే కాదు సాహిత్య అధ్యయనానికి  కూడా వర్తిస్తుంది. 

ఈశ, కేన, కఠ, ప్రశ్నాది  దశోపనిషత్తుల సారాన్ని చిన్న చిన్న పద్యాల రూపంలో అందించడం వెనుక కవి/రచయిత  చేసిన కృషి అంచనాకి అందదు. "అనుకున్నది జరుగనపుడు/ అనుకోనిది జరిగినపుడు ఆరటపడకన్/ మనకది ప్రాప్తంబనుకొన/ మనసున సం'తృప్తి ' నింపు మాకందరికిన్" అంటారు 'నా విన్నపం' లో. అదంత సులువుగా సాధ్యమయ్యేదా? ఎన్ని దెబ్బలు తినాలి, ఎంత సాధన చేయాలి?? మొత్తంమీద చూసినప్పుడు, రెండు భిన్న ప్రపంచాలుగా అనిపించే భౌతిక శాస్త్రాన్ని, సనాతన ధర్మాన్నీ కలగలిపి పద్య రచన చేయడం ఈ పుస్తకం ప్రత్యేకత అనిపించింది. తెలియని విషయాలు చెప్పడం కన్నా, అందరికీ బాగా తెలిసిన విషయాలనే బాగా అర్ధమయ్యేలా చెప్పడమే ఎక్కువ కష్టమేమో కూడా అని మరోమారు అనిపించింది. ఈ పుస్తకాన్ని చదవాలనుకునే వారు 'కినిగె' నుంచి ఉచితంగా డౌన్లోడ్ చేసుకోవచ్చు. ఈ కవి/రచయిత గురించి మరిన్ని వివరాలు ఇక్కడ చూడొచ్చు. 

శుక్రవారం, జులై 31, 2020

ఉమామహేశ్వర ఉగ్రరూపస్య

అతని పేరు ఉమామహేశ్వర రావు. అతన్ని గురించి ఒక్కమాటలో చెప్పాలంటే మూర్తీభవించిన మంచితనం. వృత్తిరీత్యా ఫోటో గ్రాఫర్, టెక్నిక్ మాత్రమే తెలుసును తప్ప, క్రియేటివిటీ గురించి ఆలోచన లేదు. ఇప్పటి లోకంలో బతకాలంటే మంచితనం మాత్రమే ఉంటే సరిపోదనీ, సృజనాత్మకత లేకుండా కేవలం టెక్నిక్ మీదే ఆధారపడితే మంచి ఫోటోగ్రాఫర్ కాలేనని అతడు తెలుసుకోవడం, ఆ దిశగా ప్రయత్నాలు చేసి విజయం సాధించడమే సత్యదేవ్ ప్రధాన పాత్రలో నటించిన 'ఉమామహేశ్వర ఉగ్రరూపస్య' సినిమా. మహేష్ అని పిలవబడే ఈ ఉమామహేశ్వరరావు ఉండేది అరకులోయలో. ఇందువల్ల ప్రేక్షకులకి కలిగిన ప్రయోజనాలు ఏమిటంటే, సినిమా జరిగిన రెండు గంటల పదహారు నిమిషాలపాటూ అరకు, పరిసర గ్రామాల పచ్చదనం కళ్ళని ఆహ్లాద పరుస్తూ ఉండగా, ఇన్నాళ్లూ సినిమాలో కామెడీకి మాత్రమే పరిమితమైన ఉత్తరాంధ్ర మాండలీకం సినిమా ఆసాంతమూ సొగసుగా చెవులకి వినిపించింది. 

వైవిద్యభరితమైన 'C/o. కంచరపాలెం' సినిమా ద్వారా దర్శకుడిగా పరిచయమైన వెంకటేష్ మహా తన రెండో ప్రయత్నానికి రీమేక్ సినిమాని ఎంచుకోవడం (మాతృక 'మహేసిన్టే ప్రతీకారం' (2016) అనే మలయాళీ సినిమా) ఆశ్చర్యం కలిగించినా, కథా స్థలాన్ని తనకి పట్టున్న ఉత్తరాంధ్రకి మార్చేయడం అతడి తొలివిజయం అనిపించింది. నటీనటులు, సాంకేతిక నిపుణుల ఎంపిక అతడి రెండో విజయం. తొలి సినిమాని అందరూ కొత్తవాళ్లతో తీసిన వెంకటేష్, రెండో సినిమాలో నలుగురైదుగురు మినహా కథా నాయికలతో సహా మిగిలిన అన్ని పాత్రలకీ కొత్తవాళ్ళనే ఎంచుకున్నాడు. సత్యదేవ్ తో పాటు సీనియర్ నరేష్ (ఇతని తాజా పేరు వీకే నరేష్), నిర్మాతల్లో ఒకరైన విజయ ప్రవీణ పరుచూరి (ఈమె  'C/o. కంచరపాలెం' సినిమాని నిర్మించడంతో పాటు అందులో ఓ ముఖ్య పాత్రని పోషించారు), ఇద్దరు ముగ్గురు టీవీ నటులు మినహా  మిగిలిన అందరూ కొత్త మొహాలే. 


మహేష్ (సత్యదేవ్) కి కెమెరా వారసత్వంగా వస్తుంది. అతడి తండ్రి వయసులో ఉండగా ఫోటోలు తీసుకోడం కోసం అరకు వచ్చి అక్కడే ఓ అమ్మాయిని ప్రేమించి పెళ్ళిచేసుకుని, ఫోటోగ్రాఫర్ గా స్థిరపడి పోతాడు. ఆ జంటకి మహేష్ ఒక్కడే సంతానం. భార్య మరణం తర్వాత, స్టూడియోని కొడుక్కి అప్పగిస్తాడతను. పాస్పోర్ట్ ఫోటోలు, పెళ్ళిళ్ళకి, చావులకి ఫోటోలు తీసే మహేష్ కి తండ్రి చేసినట్టుగా కెమెరాతో ప్రయోగాలు చేయాలన్న ఆలోచన రాదు. తనో మంచి ఫోటోగ్రాఫర్ని అని గాఢమైన నమ్మకం. ఫోటోకి బ్యాక్ గ్రౌండ్, లైటింగ్ సరిగ్గా ఉంటే చాలుకదా అనుకుంటాడు. తండ్రికి వండిపెడుతూ, చుట్టుపక్కల వాళ్లందరితోనూ స్నేహంగా ఉండే మహేష్ జీవితం ఒకేసారి మూడు మలుపులు తిరుగుతుంది. ప్రియురాలు దూరమవ్వడం, అనుకోని రీతిలో అతనికి పదిమందిలోనూ అవమానం జరగడం, ఫోటో తీయించుకోడానికి వచ్చిన ఓ అమ్మాయి 'నీకసలు ఫోటోగ్రఫీ తెలుసా?' అని మొహం మీదే అడిగేయడం. అక్కడినుంచి మలుపు తిరిగిన అతని కథ, మహేష్ తనని తాను కొత్తగా ఆవిష్కరించుకోవడంతో ముగుస్తుంది. 

నటీనటులందరూ బాగా చేశారు. సత్యదేవ్, నరేష్, నాయికలిద్దరి నటనా గుర్తుండిపోతుంది. రెండో సగంలో వచ్చే నాయిక కెరీర్ తొలినాళ్లలో భానుప్రియని గుర్తు చేసింది. పాత్రలు, సంభాషణలు ఎంత సహజంగా ఉన్నాయంటే, సినిమా చూస్తున్నట్టుగా కాక అరకులో రోడ్డు పక్కన నిలబడి జరుగుతున్నది చూస్తున్నట్టుగా అనిపించింది చాలాసార్లు. కెమెరా (అప్పు ప్రభాకర్), సంగీతం (బిజిబల్) విభాగాలని ప్రత్యేకంగా చెప్పుకోవాలి.  సహజంగానే ఎంతో అందమైన అరకు, కెమెరా కంటిలో మరింత అందంగా కనిపించింది. యుగళ గీతాలు లేకపోయినా, నేపధ్య సంగీతంతో పాటు, మూడు పాటలూ కూడా సినిమాలో కలిసిపోయాయి. మలయాళం ఒరిజినల్ చూసిన మిత్రులు "యథాతథంగా దించేశాడు" అన్నారు కానీ, నేను ఒరిజినల్ చూడలేదు. రెండోసగంలో హీరో ఫోటోగ్రఫీతో ప్రేమలో పడే సన్నివేశాలని మరికొంచం బాగా రాసుకుంటే బాగుండేది అనిపించింది. 

కథాకాలం విషయంలో కొంచం కన్ఫ్యూజన్ కనిపించింది. ఓ పక్క మహేష్ బాబు-జూనియర్ ఎన్ఠీఆర్ ఫ్యాన్స్ ని కథలో పాత్రలు చేస్తూనే, హీరో తన స్టూడియోలో పాత పద్ధతితో ఫోటోలు డెవలప్ చేసినట్టుగానూ ('కడగడం' అనేవాళ్ళు), పాతకాలపు కంప్యూటర్ వాడుతున్నట్టుగానూ చూపించారు. అలాగే కాలేజీ స్టూడెంట్స్ చేసిన ఫ్లాష్ మాబ్ లో అన్నీ పాత పాటలే ఉన్నాయి. మొదటి సగంలో కనిపించిన కొన్ని పాత్రలు (అరకు వాసులు) రెండో సగంలో మాయమవడం వల్ల ఆ పాత్రల్ని కథలో భాగంగా కాక, కామెడీ ఫిల్లింగ్ కోసం వాడుకున్న భావన కలిగింది. స్థానిక ఆచారాలు, వంటకాల్ని కథలో భాగం చేశారు కానీ, యాత్రికులని మర్చిపోయారు. సంభాషణలు సహజంగా ఉండడమే కాదు, నవ్విస్తూనే ఆలోచలోకి నెట్టేశాయి చాలా సన్నివేశాల్లో.  ఫోటోగ్రఫీతో పరిచయం లేనివాళ్ళకి రెండోసగం సాగతీతగా అనిపించే అవకాశం ఉంది. రొటీన్ కి భిన్నంగా ఉండే క్లీన్ సినిమాలని ఇష్టపడేవాళ్ళకి నచ్చే సినిమా ఇది. ఓటీటీ లో విడుదలైంది కాబట్టి కలెక్షన్ల లెక్కలు కుదరవు కానీ, సినిమాగా చూసినప్పుడు వెంకటేష్ మహా  కొత్త దర్శకులు ఎదుర్కొనే 'రెండో సినిమా గండం' దాటేసినట్టే. 

శుక్రవారం, జులై 24, 2020

పీవీ గురించి మళ్ళీ ...

అఖిల భారత కాంగ్రెస్ కమిటీ అధ్యక్షురాలు సోనియా గాంధీ, భారత మాజీ ప్రధాని పీవీ నరసింహారావుని 'కాంగ్రెస్ మనిషి' గా గుర్తించారు! పార్టీ తెలంగాణ రాష్ట్ర శాఖ ఆధ్వర్యంలో నిర్వహిస్తున్న పీవీ శతజయంతి కార్యక్రమానికి పంపిన సందేశంలో సోనియా పీవీని 'నిజమైన కాంగ్రెస్ మనిషి' గా అభివర్ణించారు. బాగా ఆలస్యంగానే అయినా, సోనియా ఓ నిజాన్ని గుర్తించి, అంగీకరించారు. ప్రధానిగా పీవీ చేసిందంతా దేశం కోసమూ, కాంగ్రెస్ పార్టీ కోసమే తప్ప తాను, తన కుటుంబం బాగుపడేందుకోసం ఏమీ చేయలేదనీ, చేసిన దానికి ఫలితంగా అనేక కేసుల్నీ, బోలెడంత అపకీర్తినీ మాత్రమే  మూటకట్టుకున్నారనీ దేశం యావత్తూ గుర్తించిన చాలా ఏళ్ళకి సోనియాకి ఈ గమనింపు కలిగింది. ఓ పదహారేళ్ళ క్రితం ఆమెకీ ఎరుక కలిగి ఉంటే కనీసం పీవీ పార్థివ దేహానికి  ఓ గౌరవం దొరికి ఉండేది. 

ఇన్నాళ్లూ పీవీ ప్రస్తావనని కూడా ఇష్టపడని సోనియా ఇంతకీ ఇప్పటికిప్పుడు ఈ ప్రకటన చేయడం వెనుక కారణం ఏమిటి? ఆ కారణం రెండు కాంగ్రెసేతర పార్టీలు కావడం - ఇంకా చెప్పాలంటే కాంగ్రెస్ కి బద్ధ విరోధులు కావడం - ఇక్కడ విశేషం. గత నెల 24 న పీవీ తొంభై తొమ్మిదో జయంతిని హైదరాబాద్ లో తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి (టీఆరెస్), ఢిల్లీలో భారతీయ జనతా పార్టీ (బీజేపీ) ప్రభుత్వాలు ఘనంగా నిర్వహించాయి. అప్పుడప్పుడూ లీలగా, పీలగా వినిపిస్తూ వచ్చిన 'పీవీకి భారత రత్న' డిమాండ్ ఈసారి కొంచం గట్టిగా వినిపించింది. ఇప్పుడున్న రాజకీయ పరిస్థితుల్లో పీవీకి 'భారత రత్న' ప్రకటించినా పెద్దగా ఆశ్చర్యపోవాల్సిన పని లేదు. అటు ఢిల్లీ లోనూ, ఇటు పీవీ స్వరాష్ట్రంలోనూ ఏడాది పాటు పీవీ శతజయంతి జరిపేందుకు అధికార పార్టీలు నిర్ణయం తీసుకున్నాయి. ఒకరోజు ఫోటోకి దండేసే కార్యక్రమం మాత్రమే అయితే కాంగ్రెస్ పెద్దగా పట్టించుకుని ఉండేది కాదేమో, కానీ ఏడాది పాటు తెలియనట్టుగా ఉండడం అంటే కష్టం కదా. 

కేంద్ర ప్రభుత్వం పీవీకి ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం వెనుక కారణం ఊహించగలిగేదే. ఆయన నెహ్రు-గాంధీ కుటుంబేతరుడు కావడం. సోనియా-రాహుల్ పీవీ ప్రస్తావనని వీలైనంత దూరం పెట్టడమూను. శత్రువుకి శత్రువు మిత్రుడే అవుతాడు కదా. పీవీ కృషిని ప్రశంసించడాన్ని, నెహ్రు-గాంధీ వారసుల అసమర్ధతని ఎత్తిచూపడంగా భావించుకునే పరిస్థితులున్నాయిప్పుడు. ('అప్పుడు మా వంశీకులు ప్రధాని పదవిలో ఉండి ఉంటె బాబరీ మసీదు కూలేదే కాదు' అని రాహుల్ గాంధీ కొన్నేళ్ల క్రితం చేసిన ప్రకటనని ఎవరు మర్చిపోయినా బీజేపీ మర్చిపోతుందని అనుకోలేం). దేశంలోని సకల అనర్ధాలకీ నెహ్రుని, కాంగ్రెస్ ని కారణాలుగా చూపే బీజేపీ నాయకులు పీవీ శతజయంతి జరపడం అంటే ఒకరకంగా కాంగ్రెస్ ని కవ్వించడమే. కాంగ్రెస్ పార్టీకి కూడా పీవీని తల్చుకోక తప్పని పరిస్థితిని కల్పించడమే. 

(Google Image)
'పీవీ తెలంగాణ ఠీవి' అని ప్రకటించారు తెలంగాణ ముఖ్యమంత్త్రి కె. చంద్రశేఖర్ రావు. ఆయనకి కూడా కాంగ్రెస్ ని విమర్శించని రోజు ఉండదు. కానీ, పీవీ విషయంలో మినహాయింపు. ప్రధాన కారణం రాష్ట్ర కాంగ్రెస్ నాయకుల్ని ఇరుకున పెట్టే అవకాశం దొరకడం. వాళ్ళు పీవీని ఓన్ చేసుకోలేరు, వదిలేయనూ లేరు. ఈ శతజయంతి సంవత్సరంలో చేసే కార్యక్రమాల్లో భాగంగా పీవీ కుటుంబం నుంచి ఒకరిని (కుమార్తె సురభి వాణీదేవి పేరు వినిపిస్తోంది) గవర్నర్ కోటాలో ఎమ్మెల్సీని చేసే ఆలోచనలో కేసీఆర్ ఉన్నారన్న వార్తలు వస్తున్నాయి. సభలు, సమావేశాలు జరుగుతాయి. 'పీవీకి భారత రత్న' అనే ఖర్చు లేని డిమాండ్ ఉండనే ఉంది. ఈ డిమాండ్ విషయంలో ఢిల్లీ కూడా ఆసక్తి చూపిస్తోందంటూ వార్తలు రావడం కొంచం ఆలోచించాల్సిన విషయం.  

వివాదాస్పదులు, కేసుల్లో ముద్దాయిలుగా ఉన్నవారి పేర్లని 'పద్మ' పురస్కారాలకి పరిశీలించరు అన్నది అందరూ అనుకునే మాట. 'పద్మశ్రీ' మొదలు 'పద్మవిభూషణ్' వరకూ ఇప్పటికే ఆచరణలో మినహాయింపులు వచ్చేశాయి. ఇక మిగిలింది 'భారత రత్న.'  పీవీ ద్వారా మార్గం సుగమం చేసుకునే ఆలోచనగా దీనిని భావించాలా? ప్రధాని పదవి నుంచి దిగిపోయిన తర్వాత పీవీ చివరి రోజులు దుర్భరంగా గడిచాయి. కేసుల్లో కోర్టుల చుట్టూ తిరగడం, లాయర్ల ఫీజుల కోసం సొంత ఇంటిని అమ్ముకోవడం లాంటివన్నీ జరిగాయి. అప్పుడు కాంగ్రెస్ పీవీ ఎవరో తెలియనట్టు ప్రవర్తించింది.  తర్వాతి కాలంలో మరో అడుగు ముందుకేసి ఆర్ధిక సంస్కరణలన్నీ మన్మోహన్ సింగ్ ఖాతాలో మాత్రమే వేసే ప్రయత్నమూ చేసింది. (అయితే, మన్మోహన్ దీనిని తీవ్రంగా వ్యతిరేకించారు). చివరికి పీవీ మరణించినప్పుడు ఢిల్లీలో అంత్యక్రియలు జరిపేందుకే కాదు, పార్టీ కార్యాలయంలో పీవీ పార్థివ దేహాన్ని ఉంచేందుకు కూడా అధినేత్రి సోనియా అంగీకరించలేదు. 

ఇన్నేళ్ల తర్వాత అదే సోనియా అదే పీవీ శతజయంతి జరిపేందుకు కాంగ్రెస్ పార్టీ తెలంగాణ శాఖకి అనుమతి ఇచ్చారు. తన సందేశంలో పీవీని  'కాంగ్రెస్ మనిషి' గా అంగీకరించారు. దేశానికి ఆయన చేసిన సేవల్ని ప్రశంసించారు. వార్తలు చూస్తుంటే ఒక్కటే అనిపించింది. 2004 డిసెంబర్ 23న దేశంలోనూ, రాష్ట్రం లోనూ (సమైక్య ఆంధ్ర ప్రదేశ్) కాంగ్రెస్ పార్టీ అధికారంలో ఉండకుండా ఉండి ఉంటే, మాజీ ప్రధానులు అందరి అంత్య క్రియలూ జరిగిన దేశ రాజధానిలోనే పీవీ అంత్యక్రియలు కూడా జరిగి ఉండేవేమో కదా. క్లిష్ట సమయంలో ప్రభుత్వ పగ్గాలు చేపట్టి, ఆర్ధికంగా దేశాన్ని ఒడ్డున పడేసి, ఆ పడేసే క్రమంలో జరిగిన చెడుకి తాను మాత్రమే జీవితాంతం బాధ్యత వహించిన పీవీకి కనీసం మరణానంతర గౌరవమైనా దక్కేదేమో. పీవీ పదవుల్లో ఉన్నప్పుడు మొదలు ఇప్పటి శతజయంతి వరకు ఆయన వల్ల చుట్టూ ఉన్నవాళ్లు మాత్రమే ఏదో ఒక రీతిలో ప్రయోజనం పొందుతూ ఉండడాన్ని విధి వైచిత్రి అనే అనాలేమో...

సోమవారం, జులై 20, 2020

వెంకట సత్య స్టాలిన్ 

పెద్ద పెద్దవాళ్ళు ఎవరు ఎక్కడినుంచి పిలిచినా, ఏ పేరుతో పిలిచినా పలుకుతాడతను. ఎక్కడున్నా రెక్కలు కట్టుకుని వాలతాడు. సలహా సంప్రదింపు కానిచ్చేసి, తాను చెప్పదల్చుకున్న నాలుగు ముక్కలూ వాళ్ళ చెవిన వేసేసి మాయమైపోతాడు. చేసిన సాయానికి ప్రతిగా కృతజ్ఞతలు చెప్పడాన్ని కూడా ఒప్పుకోని బహు మొహమాటి. బిరుదులూ, సన్మానాలకి ఆమడ దూరం. బాల నెహ్రు కోటుకి మొదటగా గులాబీని గుచ్చింది అతనే. ఎమ్మెస్ సుబ్బులక్ష్మి ఇంకా 'కుంజమ్మాళ్' గా ఉండగానే సంగీతంలో సుళువులు చెప్పిందీ అతనే. అరవిందుడికి 'సావిత్రి' రాయమని సూచించిన వాడూ, చక్రవర్తుల రాజగోపాలాచారి రాసిన రామాయణ సారానికి మెరుగులు దిద్దినవాడూ ఒక్కడే. అతను తెలుగు వాడు. వెంకట సత్య స్టాలిన్ అతని పేరు. 

'నేమ్ డ్రాపింగ్' అనేది ఒక కళ. అందరికీ చేతనయ్యేది కాదు. విషయాన్ని అతికినట్టుగా చెప్పాలి. ఆ చెప్పడంతోనే అవతలి గొప్పవాళ్ళకి మనం ఎంత దగ్గరో చెప్పాలి. అలా చెబుతూనే, 'అబ్బే  మనదేం లేదు' అన్నట్టుగా ధ్వనించినా, చేరాల్సిన వాళ్ళకి చేరాల్సిన విషయం చేరిపోవాలి. సినిమాల్లోనూ, రాజకీయాల్లోనూ ఈ బాపతు జనం పుష్కలంగా కనిపిస్తూ ఉంటారు. అది ఇది ఏమని అన్ని రంగాలనీ చక్కపెట్టేసే వాళ్ళు నిజ జీవితంలో అరుదే కానీ, సాహిత్యంలో అప్పుడప్పుడూ తారసపడుతూ ఉంటారు. వాళ్ళు మహా సీరియస్ గా చెప్పే విషయాలు మనల్ని గిలిగింతలు పెట్టేస్తాయి. కొండొకచో ఆపుకోలేని నవ్వు పుట్టిస్తాయి కూడా. కాలం నాడు గురజాడ వారి గిరీశం ఈ 'నేమ్ డ్రాపింగ్' ని ప్రశస్తంగా నిర్వహించాడు. దానిని పరాకాష్టకు తీసుకెళ్లిన వాడు మాత్రం, శ్రీరమణ సృష్టించిన ఈ వెంకట సత్య స్టాలిన్. 

బెంగాలీలు ఇతన్ని 'బెంకట్' అనీ 'స్తోలిన్' అనీ పిలిస్తే, తమిళులు ఆదరంగా 'సచ్చూ' అంటారు. కన్నడిగులు 'హోళిన్ గారో' అని మర్యాద చేస్తే, ఉత్తరాది వారు 'వెంకట్ జీ' అంటూ పాదాభివందనాలు చేస్తారు. ఇతను ఏ కాలంలోకైనా, ఏ ప్రాంతానికైనా వెళ్లగలిగిన వాడు. విక్టోరియా మహారాణి మొదలు పీవీ నరసింహా రావు వరకూ, ఎమ్మెస్ సుబ్బులక్ష్మి మొదలు ఎంటీ రామారావు వరకూ ఎవరికి ఏ సందేహం వచ్చినా చిటికలో తీర్చే వాడూ, సమయానికి తగు సలహాలు ఇచ్చేవాడూను. తన పేరు బయటికి రావడాన్ని బొత్తిగా ఇష్టపడడు. లేకపోతే, చిన్నయసూరి బాల వ్యాకరణానికి సహరచయితగా స్టాలిన్ పేరు ఉండేది. ప్రతిభని మొగ్గ దశలో గుర్తిచే శక్తి స్టాలిన్ లో అపారం. ఎమ్మెస్ సుబ్బులక్ష్మి, ద్వారం వెంకట స్వామి నాయుడు, ఈలపాట రఘురామయ్య, స్థానం నరసింహారావు.. వీళ్లంతా స్టాలిన్ డిస్కవరీలే. 


కేవలం అతడికున్న తీవ్రమైన మొహమాటం, విపరీతమైన మాడెస్టీ వల్ల స్టాలిన్ పేరు మనకి చరిత్ర పుస్తకాల్లో కనిపించదు. అసలు మొట్టమొదట ఉప్పు సత్యాగ్రహం చేసిన వాడు స్టాలినే. ఎవరెస్టుని అధిరోహించిన టెన్సింగ్ నార్కే కి పర్వతారోహణలో మెళకువలు చెప్పిన వాడూ ఇతడే. స్టాలిన్ ధైర్యం చెప్పి ఉండకపోతే యూరి గెగారిన్ అంతరిక్ష యాత్ర చేసేవాడే కాదు. గాలిబ్ రచనలన్నీ తనకి వెంటనే కావాలని పీవీ నరసింహారావు పట్టుపడితే, రెండు దస్తాల ఠావులు, పుల్లకలం, సిరాబుడ్డి సాయంతో  గాలిబ్ కవిత్వాన్నంతటినీ అక్షరం పొల్లుపోకుండా కాగితం మీదకి ఎక్కించిన జ్ఞాపకశక్తి స్టాలిన్ సొంతం. మోతీలాల్ నెహ్రు ఖరీదైన బారిస్టర్ అని అందరికీ తెలుసు కానీ, మోతీలాల్ విజయం వెనుక ఉన్నవి స్టాలిన్ సలహాలే అని ఎందరికి తెలుసు? 

అనేక స్థలకాలాదుల్లోకి బొంగరంలా తిరుగుతూ ఎన్నో పనులు చక్కబెట్టినా, స్టాలిన్ చేయలేక పోయిన పనులూ చాలానే ఉన్నాయి. 'శ్రీ సూర్య రాయాంధ్ర నిఘంటువు' నిర్మాణంలో చేయి వేయలేదని పిఠాపురం మహారాజా ఫిర్యాదు. తన దర్బారులో కనీసం ఓ వారం విడిది చేసి తన పండితులకి సాహిత్య విషయాలు బోధ పరచలేదని మైసూరు మహారాజు పెద్ద వడయారుకి ఓ వెలితి. వంగ సాహిత్యాన్ని గురించి స్టాలిన్ తో తనివితీరా చర్చించలేదన్న లోటు రవీంద్రుణ్ణి పీడిస్తూనే ఉంది. సరోజినీ దేవి, డాక్టర్ ముత్యాల గోవిందరాజులు నాయుణ్ణి ప్రేమ వివాహం చేసుకున్నప్పుడు, పెళ్లిపెద్దగా ఉండాల్సిన వాడే, వేరే అత్యవసరమైన పని తగలడంతో ఆ వేళకి హాజరు కాలేకపోయాడు. అనేకానేకులకి అంతరంగికుడు మరి. ఒకేసారి అన్నిచోట్లా ఉండడం సాధ్యమవుతుందా? 

ముందుమాటలో 'వెంకట సత్య స్టాలిన్' ని పరిచయం చేస్తూ 'కాలం నాటి కందిగింజ' అన్నారు శ్రీరమణ. స్టాలిన్లు అన్ని కాలాల్లోనూ కనిపిస్తూనే ఉంటారు. మంచం కింద దాగిన రామప్పంతులు 'ఏవిట్రా వీడి గోతాలు?' అనుకున్నంత మాత్రాన, గిరీశం తన ధోరణి మార్చుకున్నాడా? 'వెంకట సత్య స్టాలిన్' చదువుతూ ఇదే మాటని కొన్ని వందల సార్లు అనుకోవచ్చు. మన సర్కిల్లో మనకి తెలిసిన 'స్టాలిన్' లని గుర్తు చేసుకోవచ్చు. పుస్తకం చదివేశాక, 'స్టాలిన్' లు తారసపడినప్పుడు కష్టపడి నవ్వాపుకోవడం మాత్రం తప్పక సాధన చేయాలి. స్టాలిన్ అనుభవాలు మొత్తం ఇరవై మూడింటిని అక్షరబద్ధం చేశారు శ్రీరమణ. ఇరవై ఒక్కింటిలో సాక్షాత్తూ స్టాలిన్ మాత్రమే కనిపిస్తాడు పాఠకులకి. ఎంటీఆర్, బాపూ-రమణ గురించి రాసిన వాటిలో మాత్రం స్టాలిన్ కాస్త వెనకడుగేయడం వల్ల కాబోలు, శ్రీరమణ కనిపించిపోయారు. వాళ్ళముగ్గురితో 'తన మార్కు' చనువుని ప్రదర్శించ లేక పోయాడు స్టాలిన్. ఈ బహు చక్కని వ్యంగ్య రచనని వీవీఐటీ ప్రచురించింది. పేజీలు 104, వెల రూ. 120. అన్ని ప్రముఖ పుస్తకాల షాపులతో పాటు, ఆన్లైన్ లోనూ లభిస్తోంది. 

బుధవారం, జులై 08, 2020

కనిపించని సమస్య

నెమ్మదిగా నాలుగు నెలలవుతోంది, కరోనా అని మనం పిలుచుకుంటున్న కోవిడ్-19 తో సహజీవనం మొదలై. కొన్ని ప్రపంచ దేశాలు మనకన్నా (భారతదేశం) ముందే కరోనా బారిన పడితే, మరికొన్ని మన వెనుక నిలిచాయి. దేశాల పేర్లు వేరు తప్ప పరిస్థితులు దాదాపు ఒక్కటే. కరోనా క్రిమి ఎలా అయితే కంటికి కనిపించడం లేదో, జనజీవనం మీద దాని ప్రభావం కూడా అలాగే దృశ్యాదృశ్యంగా ఉంది.  పైకి కనిపించని విధంగానే జీవితాలని అల్లకల్లోలం చేసేస్తోంది. మొదట్లో ఇది కేవలం ఆరోగ్య సమస్య అనుకున్నాం కానీ, రానురానూ ఇది ఆర్ధిక వ్యవస్థల్ని మింగేసేదిగా విశ్వరూపం దాలుస్తోంది. ఫలితం, ఇప్పటికే కొన్ని కోట్ల మంది ఉపాధి కోల్పోయారు, మరి కొన్ని కోట్ల మంది 'ఏక్షణంలో అయినా మెడమీద కత్తి పడొచ్చు'  అనే భయంతో బతుకుతున్నారు. 

'కరోనా-ఉపాధి' అనగానే మొదట గుర్తొచ్చేవాళ్ళు వలస కూలీలు. నగరాల్లో ఉపాధి కోల్పోయి, ప్రయాణ సాధనాలేవీ అందుబాటులో లేక కాలినడకన వందల కిలోమీటర్లు నడిచి స్వస్థలాలకు చేరుకున్న వాళ్ళు. వాళ్ళ కష్టాన్ని తీసేయలేం కానీ, స్వచ్చంద సంస్థల నుంచీ, వ్యక్తుల నుంచీ, ప్రభుత్వం నుంచీ కూడా వాళ్లకి ఎంతో కొంత సహాయం అందింది. 'మేమున్నాం' అంటూ ముందుకొచ్చి తోచిన సాయం చేసినవాళ్లు లక్షల్లో కాకపోయినా, వేలల్లో ఉన్నారు. ప్రభుత్వం కూడా ఉచిత రేషన్ లాంటి పథకాలు ప్రకటించింది. దేశంలో ఎక్కడున్నా రేషన్ పొందొచ్చన్న వెసులుబాటునీ ఇచ్చింది. దీనివల్ల వాళ్ళకి మూడుపూటలా భోజనం దొరక్క పోవచ్చు, కానీ ఒక్క పూట భోజనానికైనా భరోసా ఉంది. ఈ వలస కూలీల సమస్య అందరి దృష్టిలోనూ పడింది. మొత్తంగా కాకపోయినా, కనీసం కొంతమేరకైనా వాళ్ళకి తోడు నిలబడే వాళ్ళూ తారస పడ్డారు.

కరోనా తొలిదశలో దెబ్బతిన్న వాళ్ళ పరిస్థితి ఇలా ఉండగా, రెండో దశలో దెబ్బ తింటున్న వాళ్ళు, తినబోతున్న వాళ్ళది మరో కథ. మనం పెద్దగా మాట్లాడుకోని కథ. మాట్లాడుకోవాల్సిన కథ కూడా. ప్రయివేటు సెక్టార్లో జీతాల కోతతో మొదలైన కరోనా ప్రభావం ఇప్పుడు ఉద్యోగాల కోత దశకి చేరుకుంది. బాధితులంతా మధ్య తరగతి వాళ్ళు. ప్రభుత్వం ముక్కు పిండి మరీ పన్ను వసూలు చేసే వర్గం ఏదైనా ఉందా అంటే అది వీళ్ళు మాత్రమే. వీళ్ళలో చాలామందికి జూలై మొదటి వారంలో వాళ్ళ వాళ్ళ ఆఫీసులనుంచి రెండు రకాల కబుర్లు వచ్చాయి. కొందరికి 'మీసేవలు చాలు' అని, మరి కొందరికి 'ఈ కష్ట కాలంలో మేము కొన్ని కఠిన నిర్ణయాలు తీసుకోవాల్సి ఉంటుంది. మీరు మానసికంగా సిద్ధ పడండి' అనీను. ఒక్కసారిగా వీళ్లందరి కాళ్ళ కింద నేలా కదిలినా, ప్రసార సాధనలకి అది 'వార్త' కాలేదు. ప్రభుత్వానికి 'పట్టించుకోవాల్సిన విషయం' కూడా కాలేదు. 

కరోనా కారణంగా భారతదేశంలో ఎక్కువగా ప్రభావితం అయ్యిందీ, ఎటు నుంచీ సాయానికి నోచుకోనిదీ ఏదన్నా వర్గం ఉందా అంటే, అది ఈ ప్రయివేటు సంస్థల్లో పని చేసే ఉద్యోగ వర్గమే. ఇన్నాళ్లూ పని చేసిన సంస్థలకి వీళ్లిప్పుడు ఒక్కసారిగా 'వదిలించుకోవాల్సిన బరువు' అయిపోయారు. ప్రభుత్వం దృష్టిలోనేమో సాయం పొందేంత పేదలు కాదు. సోషల్ మీడియా తో సహా ఎవరికీ మాట్లాడుకోవాల్సిన టాపిక్ కూడా కాదు. ఒకపూట భోజనంతోనో, ప్రయాణపు ఏర్పాట్ల ద్వారానో లేక ఉచిత రేషన్ వల్లనో (కనీసం కొంతైనా) పరిష్కారమయ్యే  సమస్యలు కూడా కావు వీళ్ళవి. 'అంతకు మించి' చేయాల్సిన అవసరం ఉండగా, అసలు సమస్యే లేనట్టుగా వ్యవహరిస్తూ ఉండడం జరుగుతోందిప్పుడు. 'బ్యాంక్ రుణాల చెల్లింపు వాయిదా' అనే ప్రహసనాన్ని చూస్తూనే ఉన్నాం. 

జీతాల్లో కొంత మేర కోత పడితేనే సర్దుబాట్లు చేసుకోలేక తబ్బిబ్బు పడిన వాళ్ళలో చాలామందికి 'ఇకపై జీతాలే రావు' అంటే పరిస్థితి ఎలా ఉంటుందో ఊహించగలిగేదే. ఖర్చులేవీ ఆగవు. పూలమ్మిన చోట కట్టెలమ్ముదామన్నా ఈ కరోనా కాలంలో కొనేవాళ్ళు లేరు. ఇప్పట్లో ఉద్యోగాలేవీ దొరికే సూచనలూ లేవు. ఒకవేళ జాబ్ మార్కెట్ పుంజుకున్నా, మరింతగా పెరిగే పోటీలో ఉద్యోగం దొరకబుచ్చుకోడం అంత సులువేమీ కాదు. ఉద్యోగం చేసినంత కాలం ముక్కుపిండి పన్ను వసూలు చేసిన ప్రభుత్వం ఇప్పుడు సమస్యనే గుర్తించడం లేదు. 'ఉపశమనం' స్కీముల్లో ఈ వర్గానికి ప్రాతినిధ్యమే లేదు.  వ్యక్తి స్థాయిలో ఎవరు ఎవర్ని ఆదుకోగలుగుతారు? అదైనా ఎన్నాళ్ళు? 

ఉద్యోగాలు పోయిన వాళ్ళ సమస్యలు ఒకరకమైతే, మెడమీద కత్తి వేలాడుతున్న వాళ్ళ ఇబ్బందులు మరోరకం. నూరేళ్లాయుస్సుకి హామీ లేదు కానీ, పరిస్థితి మాత్రం దినదిన గండమే. ఎప్పుడు ఏ కబురు వినాల్సి వస్తుందో తెలీని అనిశ్చితిలో రోజులు గడుపుతున్న వాళ్ళు అనేకమంది.  ఎన్ని జాగ్రత్తలు తీసుకున్నప్పటికీ, బయటికి వెళ్లి ఉద్యోగం చేయడం వల్ల ప్రాణానికి ఉన్న ముప్పు ఒకటైతే, ఇప్పటికిప్పుడు ఈ ఉద్యోగం పోతే జరుగుబాటు ఎలా అన్న మిలియన్ డాలర్ ప్రశ్న మరొకటి. నిజానికి, ఈ ఉద్యోగాలు పోవడం అన్నది కరోనా బారిన పడ్డ అనేక దేశాల్లో జరుగుతున్నా, వాటిలో చాలా దేశాలు సమస్యని గుర్తించాయి. ఎంతోకొంత ఉపశమనానికి ప్రయత్నాలు చేస్తున్నాయి. ఇక్కడ కూడా కనీసం సమస్యని గుర్తిస్తే బాగుండును.

శనివారం, మే 30, 2020

ఏడాది పాలన

ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రిగా వైఎస్ జగన్మోహన్ రెడ్డి పదవీ ప్రమాణ స్వీకారం చేసి ఏడాది పూర్తయ్యింది. ఈ ఏడాది కాలంలో కనీసం నాలుగైదు సందర్భాల్లో జగన్ నిర్ణయాలని గురించి రాద్దామనుకునే, ఏడాది పూర్తయ్యే వరకూ ఏమీ మాట్లాడకూడదని నేను పెట్టుకున్న నియమం గుర్తొచ్చి ఆగిపోయాను. ఏడాది ఆగడం ఎందుకంటే, జగన్ సుదీర్ఘ రాజకీయ అనుభవం ఉన్న నాయకుడు కాదు. ముఖ్యమంత్రిగా కాదు కదా, మంత్రిగా కూడా పనిచేసిన అనుభవం లేదు. ఇప్పుడు మాట్లాడడం ఎందుకంటే, ఆయన వెనుక ఏడాది కాలపు పాలనానుభవం ఉంది. మరే ఇతర నాయకుడికైనా ఐదేళ్ల కాలంలో ఎదురయ్యే అనుభవాలన్నీ జగన్ కి తొలి సంవత్సరంలోనే అనుభవానికి వచ్చేశాయి. 

శెభాష్ అనిపించే నిర్ణయాలతో పాటు, అయ్యో అనిపించే నిర్ణయాలనీ తీసుకుని అమలు పరిచారు గత  పన్నెండు నెలల్లోనూ.  అనేక ఇబ్బందులనీ ఎదుర్కొన్నారు. చెయ్యదల్చుకున్న పనులన్నీ వరుసగా చేసేయాలనే తొందర  కొన్ని వివాదాస్పద  నిర్ణయాలకి తావివ్వగా, మరికొన్ని నిర్ణయాలు కేవలం రాజకీయ కారణాల వల్లే వివాదాస్పదం అయ్యాయి.  వ్యక్తిగతంగా నన్ను కలవర పెట్టిన నిర్ణయాలు రెండు. మొదటిది పరిశ్రమల్లో డెబ్బై ఐదు శాతం ఉద్యోగాలు స్థానికులకే ఇవ్వాలనేది. వినడానికి ఇది చాలా బాగుంది. కానీ ఆచరణలో కష్టనష్టాలు అనేకం. చిన్న ఉదాహరణ చెప్పుకోవాలంటే, మిగిలిన రాష్ట్రాలు కూడా ఇదే నిర్ణయం తీసుకుంటే, వెనక్కి వచ్చేసే అందరికీ రాష్ట్రం ఉపాధి చూపించగలదా? 

రెండో నిర్ణయం, ఏదో ఒక పేరుతో చేస్తున్న ఉచిత పంపిణీలు. నిజానికి ఈ ఉచితాలు మొదలై చాలా ఏళ్ళే గడిచినా, ప్రతి రాజకీయ పార్టీ ఏదో ఒక సందర్భంలో అమలు చేసిందే అయినా, ప్రస్తుత ప్రభుత్వం వీటిని పరాకాష్టకి తీసుకెళ్లినట్టు అనిపిస్తోంది. విద్య, వైద్యం ఈ రెండు సేవలనీ అర్హులకి ఉచితంగా అందించడం అవసరం. వ్యవసాయం చేసుకునే రైతులు సమయానికి రుణాలని, పంటలకు గిట్టుబాటు ధరల్నీ ఆశిస్తున్నారు తప్ప అంతకు మించి కోరుకోవడం లేదు. ప్రతివర్గానికీ ఏదో ఒక పేరిట నిరంతరంగా డబ్బు పంపిణీ అన్నది సుదీర్ఘ కాలంలో ఒక్క ఆర్ధిక వ్యవస్థకి మాత్రమే కాక అన్ని వ్యవస్థలకీ చేటు చేస్తుంది. ఇంకో మాటలో చెప్పాలంటే ఇదో పులి స్వారీలా తయారయ్యే ప్రమాదం ఉంది. ఉచితాల మీద కన్నా ఉపాధికల్పన మీద దృష్టి పెట్టడం శ్రేయస్కరం. 

Google Image

వినగానే నచ్చిన నిర్ణయం ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో ఇంగ్లీష్ మీడియం ప్రవేశ పెట్టడం. ఈ నిర్ణయం వల్ల పేదల జీవితాల్లో  రాత్రికి రాత్రే వెలుగొచ్ఛేస్తుందన్న భ్రమలేవీ లేవు కానీ, దీర్ఘ కాలంలో ప్రయోజనాన్ని ఇచ్చే నిర్ణయం అవుతుంది అనిపించింది. అయితే ఈ నిర్ణయం అమలులో చాలా సాధకబాదకాలున్నాయి. తెలుగుని ఒక తప్పనిసరి సబ్జెక్టుగా ప్రవేశపెట్టే మాటుంటే,  దానిని కేవలం ప్రభుత్వ విద్యాసంస్థలకి మాత్రమే పరిమితం చేయకుండా ప్రయివేటు సంస్థల్లోనూ కచ్చితంగా అమలయ్యేలా చూడాలి. బాగా పనిచేస్తున్న మరో వ్యవస్థ గ్రామ వాలంటీర్లు. మా ఊరు, చుట్టుపక్కల ఊళ్ళ నుంచి నాకున్న సమాచారం ప్రకారం ఈ వ్యవస్థ బాగా పనిచేస్తోంది. ముఖ్యంగా కరోనా కాలంలో వాలంటీర్లు చాలా బాధ్యతగా పనిచేశారు. నిరుద్యోగ సమస్యని కొంతవరకూ పరిష్కరించడం ఈ వ్యవస్థలో మరో పార్శ్వం. 

"మొండివాడు రాజుకన్నా బలవంతుడు అంటారు, ఇప్పుడు మొండివాడే రాజయ్యాడు," ఏడాది క్రితం ఒక మిత్రుడన్న మాట ఇది. జగన్ మొండితనాన్ని తెలియజెప్పే దృష్టాంతాలు గత కొన్నేళ్లుగా అనేకం జరిగాయి. కాంగ్రెస్ ని వ్యతిరేకించడం మొదలు, తెలుగు దేశం పార్టీని ఢీ కొనడం వరకూ అనేక సందర్భాల్లో, "మరొకరైతే ఈపని చేయలేకపోయేవారు" అనిపించింది. ఒక ఓటమితో ప్రయాణాన్ని ఆపేసిన/మార్గాన్ని మార్చుకున్న నాయకులతో పోల్చినప్పుడు జగన్ ని ముందుకు నడిపించింది ఆ మొండితనమే అని చెప్పక తప్పదు. వైఎస్ రాజశేఖర రెడ్డి మరణానంతరం ముఖ్యమంత్రి పదవి వారసత్వంగా జగన్ కి  అంది ఉంటే కథ  వేరేగా ఉండేది. ప్రస్తుతానుభవాలని బట్టి చూస్తే, అప్పట్లో ఆ పదవిని నిలబెట్టుకోవడం ఆయనకి బహుశా కష్టమై ఉండేది. 

ప్రజలు  అఖండమైన మెజార్టీ ఇచ్చి ఉండొచ్చు కానీ, బలమైన ప్రతిపక్షం అనేక రూపాల్లో చుట్టుముట్టి ఉంది. ఈ పరిస్థితుల్లో ప్రతి నిర్ణయాన్నీ ఆచితూచి తీసుకోవడం అవసరం. ప్రతి ప్రకటన వెనుకా ఒక సమగ్ర సమీక్ష ఉండాల్సిందే. సమస్యలు ఏయే రూపాల్లో ఉండొచ్చు అన్న విషయంలో ఇప్పటికే ఒక అవగాహన వచ్చింది కాబట్టి ఆ వైపుగానూ ఆలోచనలు సాగాలి. మూడు రాజధానులు, మండలి రద్దు వంటి నిర్ణయాల అమలులో కనిపించిన తొందరపాటు విమర్శలకి తావిచ్చింది. (వీటిలో మండలి రద్దు నాకు బాగా నచ్చిన నిర్ణయం). అభివృద్ధి, సంక్షేమం ఈ రెండింటిలోనూ అభివృద్ధి మీద ఎక్కువ దృష్టి పెట్టాల్సిన సమయం ఇది. అలాగే, సంక్షేమం అంటే కేవలం ఉచిత పంపిణీలు మాత్రమే అనే ధోరణి నుంచి  బయటికి వచ్చి ఆలోచించాల్సిన అవసరం ఉంది. ఏడాది కాలపు అనుభవాల నుంచి జగన్ ఏం నేర్చుకున్నారన్నది రాబోయే రోజుల్లో తెలుస్తుంది. 

మంగళవారం, మే 12, 2020

నలుపెరుపు

కథనం మీద శ్రద్ధ చూపించే రచయిత ఏ ఇతివృత్తాన్ని తీసుకుని కథ రాసినా చివరి వరకూ ఆపకుండా చదువుతారు పాఠకులు. పర్యావరణవేత్త, కవి, నవలా రచయితా కూడా అయిన కథకుడు తల్లావఝుల పతంజలి శాస్త్రికి పాఠకులని అక్షరాల వెంబడి పరిగెత్తించడం ఎలాగో బాగా తెలుసు. అలాగే, ఎక్కడ వాళ్ళని ఆపి  ఆలోచించుకోనివ్వాలో కూడా తెలుసు. ఆయన ఏం రాసినా అందులో చదివించే గుణం పుష్కలంగా ఉంటుందన్నది నిర్వివాదం. పన్నెండు కథలతో ఆయన వెలువరించిన కథా సంపుటి 'నలుపెరుపు.'  పాఠకుల వయసు, పఠనానుభవంతో సంబంధం లేకుండా వాళ్ళని వేలుపట్టి అదాటున కథలోకి తీసుకెళ్ళిపోయి, కథా స్థలంలో పాత్రల మధ్యన కూర్చోపెట్టి జరుగుతున్న కథకి వాళ్ళని సాక్షీభూతుల్ని చేయడం ఎలాగో ఆయనకి బాగా తెలుసు. 

సంకలనంలో మొదటి కథ 'జై' స్వాతంత్రోద్యమ కాలంనాటిది. సీతానగరం పక్కనున్న ఓ పల్లెటూళ్ళో మలేరియా వల్ల జనం ప్రాణాలు పోతుంటే, వాళ్ళని చూసి, పరిసరాల పరిశుభ్రత గురించి వివరించి చెప్పడానికి మహాత్మాగాంధీ ఆ ఊరిలో పర్యటించడమే కథ. ఆ ఊరి బడిలో మేష్టారు నరసింహమూర్తికి తప్ప మిగిలిన ఎవరికీ గాంధీ ఎవరో తెలీదు. ఆయన ఎందుకు గొప్పవాడో అంతకన్నా తెలీదు. "అంటే ఆయనగారికి బోయినాలూ గట్టా ... ఆరు బేమర్లా అండీ? కోణ్ణీ గట్టా కొయ్యమంటే తప్పదనుకోండి. అంటే తెలవక అడుగుతున్నానండి, ఆయ."  గాంధీజీ వస్తున్న వార్త తెలిసి చాలా హడావిడి చేసిన నరసింహ మూర్తి మేష్టారు ఊరిని ఉన్నంతలో  శుభ్రం చేయించడం మొదలు, పిల్లలకి 'గాంధీజీకి జై' నినాదాన్ని, స్త్రీలకి 'రఘుపతి రాఘవ రాజారామ్' పాటని నేర్పించడం వరకూ అనేక పనులు మీద  అయిపోతూ ఉంటారు. గాంధీ పర్యటన ప్రహసనంగా ముగిసిన వైనాన్ని చిత్రిస్తుందీ కథ. 

తనకిష్టమైన పర్యావరణం ఇతివృత్తంగా రాసిన కథలు మూడు. వీటిలో 'కాసులోడు' ప్రత్యేక ఆర్ధిక మండళ్ల కోసం చేసే భూసేకరణ గురించి చెబితే, 'జోగిపంతులు తిరిగి రాలేదు' కథలో ఉత్పత్తి పెంచే వ్యవసాయ విధానాల పట్ల నిరసన కనిపిస్తుంది. 'కాసులోడు' సగం చదివేసారికే ముగింపు గురించి ఓ అంచనా వచ్చినా, కథని ఆ ముగింపుకి ఎలా తీసుకెళ్తారన్న కుతూహలం ఆపకుండా చదివిస్తుంది. 'జోగిపంతులు..' కథలో ఎన్ని విషయాలు చర్చించారంటే..లెక్క పెట్టే ప్రయత్నం చేసినప్పుడల్లా ఇంకో కొత్త కోణం కనిపిస్తూ ఉంటుంది. కాస్త మేజిక్ రియలిజం ఛాయలు కనిపిస్తాయి ఈ కథలో. ఇక 'ఈ చెట్టు తప్ప' కథ ఒక యాభై-అరవై ఏళ్లలో ఓ చిన్న పట్టణం పెద్ద నగరంగా మారిన క్రమాన్ని మాత్రమే కాక, అక్కడ కనుమరుగైపోయింది పచ్చదనాన్ని గురించి ఉపన్యాస ధోరణిలో కాక కథనంలో నేర్పుగా చెప్పడం వల్ల, ఆగి ఆలోచింపజేస్తుంది పాఠకుల్ని. 


సాఫ్ట్వేర్ జీవితాలు ఇతివృత్తంగా రాసిన కథలు రెండు. 'ఆర్వీ చారి కరెంటు బిల్లు,' 'అయాం సారీ మూర్తి గారూ.' ఓ పెద్ద సాఫ్ట్వేర్ కంపెనీలో, చాలా పెద్ద పొజిషన్లో ఉన్న ఆర్వీ చారికి కరెంటు బిల్లు ఎంత వస్తోందో చూసుకునే తీరిక ఉండదు. గత నాలుగు నెలలుగా అతనికి ఎక్కువ బిల్లు వస్తోంది. అతను కట్టిన అదనపు బిల్లు మొత్తం అపార్ట్మెంట్ వాచ్మన్ అలీ (కౌంటర్ కి వెళ్లి ఈ బిల్లులు కట్టేది ఇతనే)  మూడు నెలల జీతానికి సమానం. అలీ చెప్పిన ఈ సంగతి సూదిలా గుచ్చుకుంటుంది చారిని. అతనేమీ పుట్టు ధనవంతుడు కాదు. తండ్రి సుబ్బాచారి పల్లెటూళ్ళో బంగారప్పని చేసేవాడు. పెరట్లో పండించిన ఆకుకూరల్తోనే పొదుపుగా వంట కానిచ్చేసేది తల్లి. ఆర్వీ చారి వైభవాన్ని వాళ్లిద్దరూ కూడా చూడకుండానే లోకం విడిచి వెళ్లిపోయారు. అలీ గురించి సూది, ఆర్వీ చారి ఆలోచనల్లో ఎలాంటి మార్పు తెచ్చిందో చెబుతుందీ కథ. 'అయామ్ సారీ... ' ఐస్క్రీం పార్లర్లో జరిగిన ఓ సాఫ్ట్వేర్ జంట పెళ్లిచూపుల కథ. 

రాజకీయాలని ఇతివృత్తంగా తీసుకుని రాసిన కథలు 'సింవ్వాసెలం గోరి గేదె' 'కపి జాతకం 1' కపి జాతకం 2.' వీటిలో 'సింవ్వాసెలం గోరి గేదె' ' కథలో సమస్య నేను దగ్గరనుంచి చూసినా కావడం వల్ల కొంచం ఎక్కువగా కనెక్ట్ అయ్యాను. ఇలాంటి 'గేదె' బాధితులు మా ఊళ్లోనూ ఉన్నారు. కానీ, ఈ కథకి రచయిత ఇచ్చిన ముగింపుని మాత్రం అస్సలు ఊహించలేం. బౌద్ధ జాతక కథలని, వర్తమాన రాజకీయాలతో ముడిపెట్టి కథలు చెప్పడం పతంజలి శాస్త్రి మొదలు పెట్టిన ప్రయోగం. బహుశా, ఈ సిరీస్లో వచ్చిన తొలి రెండు కథలూ 'కపి జాతకం' అయి ఉండొచ్చు. నిజానికి ఈ తరహా కథలు రాసి 'రాజకీయ పంచతంత్ర కథలు' తరహాలో ఓసంపుటిగా ప్రచురిస్తే బాగుండుననిపించింది చదువుతున్నంతసేపూ. పేరుకి తగ్గట్టే కోతుల బెడద, వాటికి 'రాజకీయ' పరిష్కారాలూ, ఆ క్రమంలో తెరవెనుక జరిగే రాజకీయాలూ.. వీటన్నింటినీ వ్యంగ్యంగా చెప్పారీ కథల్లో. 

వేటికవే ప్రత్యేకం అనిపించే మూడు కథలు 'నలుపెరుపు' 'నెమలికన్ను' 'గారడీ.' పుస్తకానికి మకుటంగా ఉంచిన 'నలుపెరుపు' ని ఓ పనిమనిషి-యజమానురాలి మధ్య జరిగే కథ అనడం కన్నా, పనిమనిషి సోలిలోక్వీ అనడం సబబు. ఇద్దరి జీవితాల మధ్య ఉన్న కాంట్రాస్ట్ ని చిన్న చిన్న సన్నివేశాల్లోనూ, మాటల్లోనూ చిత్రించారు రచయిత. అల్లరి అనేది బాల్యంలో ఒక భాగం కావడం ఎంత ముఖ్యమో 'నెమలికన్ను' చెబితే, జీవితంతో రాజీ పడిన ఖాదర్ సాహెబు తీసుకున్న ఓ నిర్ణయాన్ని చెప్పే కథ 'గారడీ.' ముందుగానే చెప్పినట్టు ఆపకుండా చదివించే గుణం పుష్కలంగా ఉన్న కథలివి. 'వడ్ల చిలకలు' లాంటి కథా సంపుటాలు, 'దేవర కోటేశు,' 'గేదెమీద పిట్ట' లాంటి నవలికలూ ప్రచురించిన పతంజలి శాస్త్రి మరిన్ని రచనలు చేయాల్సిన అవసరం ఉంది. ('నలుపెరుపు,' చినుకు ప్రచురణలు (అచ్చుతప్పులు అక్కడక్కడా కొంచం ఎక్కువ ఇబ్బంది పెట్టాయి), పేజీలు 104, వెల రూ. 120). 

శనివారం, మే 09, 2020

అనగనగా ఒక రాకుమారుడు

"తెలుగు సినిమా పరిశ్రమకి ఎన్ఠీఆర్, ఏఎన్నార్లిద్దరూ రెండు కళ్ళు" ఏళ్ళ తరబడి అనేకమంది నోటివెంట వింటూ వచ్చిన ఈ డైలాగుని విన్న ప్రతిసారీ "మరి కాంతారావు?" అన్న ప్రశ్న వచ్చేది. నటనలో వాళ్ళిద్దరికీ సమస్థాయిలోనే ఉన్నా స్వయంకృతాపరాధాలతో సహా అనేక కారణాలకి కాంతారావు తెలుగు సినీ నటరాజుకి మూడోకన్ను కాలేకపోయారని తెలుస్తుంది ఆయన ఆత్మకథ 'అనగనగా ఒక రాకుమారుడు' చదివినప్పుడు. తను మరణించడానికి రెండేళ్లు ముందు 2007 లో కాంతారావు ప్రచురించిన ఈ స్వీయగాధ చదువుతూ ఉంటే ఈ రాకుమారుడు పుట్టుకతోనే శాపగ్రస్తుడు అనిపించక మానదు. 

నిజాం రాజ్యంలో కోదాడకు సమీపంలో ఉన్న గుడిబండలో 1923, నవంబరు 16న జన్మించిన కాంతారావు చిన్ననాటినుంచీ కష్టాలు అనుభవిస్తూ పెరిగారు. పుట్టింది జమిందారీ కుటుంబంలోనే అయినా, అయన పుట్టుకకి కొన్ని నెలల ముందే తండ్రి మరణించడం, ఆ వెంటనే దాయాదులందరూ ఆస్తి కోసం కోర్టుకి వెళ్లడంతో పదిహేడో ఏడు వచ్చే వరకూ న్యాయ పోరాటాలతోనే సరిపోయింది. కోర్టు కేసు గెలిచినా, మేనత్త మాయమాటలు నమ్మి వచ్చిన ఆస్తిని ఉన్నదున్నట్టుగా ఆమెకి ధారపోశారు కాంతారావు. అటుపైని, పాతికేళ్ల వయసొచ్చే లోగానే వివాహం, భార్యాబిడ్డలని పోగొట్టుకోవడం, ద్వితీయ వివాహం,  రజాకార్ల దాడి కారణంగా ఉన్న ఊరిలో నిలువ నీడ లేకుండా పోవడం వంటివన్నీ వరసగా జరిగిపోయాయి. 

నటన మీద చిన్నప్పటినుంచీ మక్కువ ఉన్నా, పదిహేడో ఏట సురభి నాటక సమాజంలో చేరి నాటకాలు ఆడడంతో తనలో ఒక నటుడున్నాడన్న నమ్మకం కుదిరింది కాంతారావుకి. జగ్గయ్యపేటలో తానుంటున్న ఇంటికి ఎదురుగా నాటి బాలనటుడు మాస్టర్ విశ్వం (బాలనాగమ్మ) కుటుంబం ఉంటూ ఉండడంతో, తాను కూడా మద్రాసు వెళ్లి సినిమాల్లో చేరాలన్న ఆలోచన వచ్చి, ఉన్నఫళంగా మద్రాసు ప్రయాణం అయ్యారు కాంతారావు. వెళ్లిన కొన్నాళ్లకే అగ్ర నిర్మాత హెచ్. ఎం. రెడ్డి దృష్టిలో పడడంతో చిన్న వేషాలతో మొదలై, త్వరలోనే హీరో వేషాలకి ఎదిగారు. వంద సినిమాల్లో హీరోగా నటించిన తర్వాత, తన తోటివాళ్ళు ఇంకా హీరోలుగా కొనసాగుతూ ఉండగానే తనుమాత్రం కేరక్టర్ ఆర్టిస్టుగా మారిపోయి దాదాపు 350 సినిమాలు, టీవీ సీరియళ్ళలో నటించారు. 


ఆత్మకథతో తన బాల్యం తర్వాత, చిత్రరంగ ప్రవేశాన్ని వివరంగా రాసి, అటుపైని ఏ ఏడాది ఏ సినిమాల్లో నటించిందీ, ఆయా షూటింగుల్లో జరిగిన తమాషా సంఘటనలు లాంటివి మాత్రం వివరంగా చెప్పి, తెరవెనుక జరిగిన రాజకీయాలని రేఖామాత్రంగా ప్రస్తావించి ఊరుకున్నారు. అయితే, తనకి జానపద వీరుడిగా పేరొచ్చేందుకు దోహదం చేసిన దర్శకుడు విఠలాచార్య తనని పెట్టిన ఇబ్బందులు, సృష్టించిన కష్టాలు అన్నింటిని మాత్రం వివరంగా చెప్పుకొచ్చారు. కృష్ణ హీరోగా రంగ ప్రవేశం చేసిన తర్వాత, తనని హీరోగా తప్పించడం కోసం 'కొందరు పెద్దలు' కృషి చేశారని చెబుతూనే, కృష్ణతో తనకి మంచి స్నేహం ఉందని చెప్పారు. ఎన్ఠీఆర్, ఏఎన్నార్ ఇద్దరిలోనూ కలిసి నటించినా, కాంతారావు మొగ్గు ఎక్కువగా ఎన్ఠీఆర్ వైపే ఉందనిపిస్తుంది, ఈ ఆత్మకథ చదువుతూ ఉంటే. 

చిన్నప్పటినుంచీ ఆర్ధిక ఇబ్బందులు ఎదుర్కొన్నా, హీరోగా మారాక ఆర్ధిక క్రమశిక్షణ మీద కాంతారావు దృష్టి పెట్టలేదని స్పష్టంగా అర్ధమవుతుంది. వచ్చిన సినిమాలు వరుసగా చేసుకుంటూ పోవడమే తప్ప, తన మార్కెట్ ఎంతన్నది గమనించుకుని పారితోషికం పెంచుకోవడం, చేసిన సినిమాలకి గాను ముక్కుపిండి డబ్బు వసూలు చేసుకోవడం చేతకాలేదు. అందరితోనూ మంచిగా ఉండాలని అనుకున్నారు తప్ప, తనకంటూ ఓ వర్గాన్ని తయారు చేసుకోలేదు. అసలా ఆలోచనే చేయలేదు. సినిమా నిర్మాణంలోకి దిగి చేతులు కాల్చుకోవడంతో కూతురికి పెళ్లి చేయలేని పరిస్థితి. అయితే, ఉన్నట్టుండి వేషాలు వచ్చి, అడ్వాన్సులు చేతిలో పడడంతో అంగరంగ వైభవంగా ఆ పెళ్లి జరిపించారు. (ఈ పెళ్లిలో జరిగిన వృధా వ్యయాన్ని కళ్లారా చూశాకే బాపూ-రమణలు తమ పిల్లల పెళ్లిళ్లు బంధువులకే పరిమితం చేసుకోవాలని గట్టిగా నిర్ణయించుకున్నారు - 'కోతికొమ్మచ్చి'). 

వృద్ధాప్యంలోకి అడుగు పెడుతూనే పుట్టపర్తి సత్యసాయి బాబాకి భక్తుడిగా మారిపోయిన కాంతారావు, అనేక ముఖ్యమైన విషయాల్లో బాబా సలహాని తీసుకునే ముందుకు నడిచారు. అయితే, సినిమా నిర్మాణం జోలికి వెళ్ళొద్దని బాబా ఇచ్చిన సలహాని పెడచెవిన పెట్టి మరో రెండు సినిమాలు నిర్మించారు. ఫలితంగా, మద్రాసులో ఎంతో ఇష్టంగా నిర్మించుకున్న ఇల్లు, భార్య ఒంటిమీద బంగారం అమ్ముకుని కుటుంబంతో సహా హైదరాబాదులో అద్దె ఇంటికి మారాల్సి వచ్చింది. నలుగురబ్బాయిల్లో ఇద్దరు బాలనటులుగా నటించారు తప్ప తర్వాత సినిమాల్లోకి రాలేదు. హైదరాబాదు, మద్రాసులో ఉద్యాగాలలో స్థిరపడ్డారు. చలన చిత్ర పరిశ్రమ ఎంత వింత పరిశ్రమో మరోమారు కళ్ళకి కట్టే పుస్తకం ఈ 'అనగనగా ఒక రాకుమారుడు.' (క్రియేటివ్ లింక్స్ పబ్లికేషన్స్ ప్రచురణ, పేజీలు 230, వెల రూ. 200). 

సోమవారం, మే 04, 2020

సినిమా పోస్టర్

సినిమా కథని చెప్పీ చెప్పకుండా చెప్పి, ఊరికే రోడ్డు మీద నడుస్తున్న వాళ్ళని కూడా థియేటర్లకు లాక్కుపోయే శక్తి సినిమా పోస్టర్ కి ఉంది. అనాకారి గోడమీద అందంగా అలంకరించబడి, సినిమాకి సంబంధిచిన సమస్త సమాచారాన్నీ జన సామాన్యానికి అందించడమే కాదు, అభిమాన నాయికా నాయకులని పంచరంగుల్లో చూపించి ఇంకెటూ చూపు తిప్పుకోనివ్వనిది కూడా ఈ పోస్టరే. సినిమా ప్రచారంలో పోస్టర్ ది తిరుగు లేని స్థానం అనడం నిర్వివాదం. కానీ, ఈ సినిమా పోస్టర్ల పుట్టు పూర్వోత్తరాలేమిటి? అన్నది వెంటనే జవాబు చెప్పగలిగే సంగతి కాదు. తన స్వీయ గాధని, సినిమా పోస్టర్ పరిణామ క్రమాన్నీ వివరిస్తూ సుప్రసిద్ధ పబ్లిసిటీ ఆర్టిస్ట్ 'ఈశ్వర్' రాసిన పుస్తకమే 'సినిమా పోస్టర్. ' 

సినిమా పోస్టర్లనీ, దినపత్రికల్లో వచ్చే సినిమా ప్రకటనలనీ పస్తాయించి చూసే వారికి ఈశ్వర్ పేరు, ఆయన డిజైన్లు సుపరిచితమే. ఒక్కమాటలో చెప్పాలంటే, 1967 లో విడుదలైన 'సాక్షి' మొదలు 2000 లో వచ్చిన 'దేవుళ్ళు' వరకూ - తెలుగు, తమిళ, కన్నడ, మలయాళ, హిందీ భాషల్లో - సుమారు 2,500 సినిమాలకి వాల్ పోస్టర్లతో పాటు సమస్త ప్రచార సామాగ్రినీ సమకూర్చిన ప్రచార కళాకారుడు ఈశ్వర్. స్వంతంగా పబ్లిసిటీ సంస్థని ప్రారంభించడానికి ముందు అప్రెంటిస్ గా పనిచేసిన రోజులతో లెక్కిస్తే సినిమా పరిశ్రమలో ఆయనది నాలుగు దశాబ్దాల అనుభవం, ఆరు దశాబ్దాలుగా కొనసాగుతున్న అనుబంధం. సినిమా అభిమానులనే కాక చిత్రకారులనీ అలరించే విధంగా తీర్చిదిద్దారు 'సినిమా పోస్టర్' పుస్తకాన్ని. 

"సినిమా పరిశ్రమలో నేనెంత డబ్బు సంపాదించాను అన్నది కాదు, ఎంతమంది అభిమానాన్ని సంపాదించుకున్నాను అనేది నాకు ముఖ్యం" అనే ఈశ్వర్, తాను చేసిన పనికి అందుకోవాల్సిన పారితోషికంలో కేవలం మూడోవంతు మాత్రమే పొందగలిగారట. సినిమా పరిశ్రమలో డబ్బు విషయంలో పట్టుదలకి పోతే చేసేందుకు పని దొరకని పరిస్థితులు ఎదుర్కోవాల్సి వస్తుంది అంటారాయన. కేవలం సినిమా పోస్టర్లు, పబ్లిసిటీ డిజైన్లు మాత్రమే కాదు, తిరుమల వెంకన్న నేత్ర దర్శనాన్ని గర్భగుడి గడపమీద కూర్చుని చిత్రించడం మొదలు, ఎంటీ రామారావు స్థాపించిన తెలుగు దేశం పార్టీ పతాకాన్ని రూపొందించడం వరకూ (అదే డిజైన్ ని ఇప్పటికీ ఉపయోగిస్తున్నారు) ప్రపంచానికి తెలియని ఎంతో కృషిని చేశారు ఈశ్వర్. 


పాలకొల్లుకి చెందిన కొసనా ఈశ్వర రావుకి మద్రాసు వెళ్లాలన్న ఆశ కానీ, లక్ష్యం కానీ లేవు. మంచి చదువు చదువుకుని, ఉద్యోగం సంపాదించుకుని ఒకప్పుడు బాగా బతికి తర్వాత చితికిపోయిన తన పెద్ద కుటుంబానికి ఆసరాగా నిలవాలన్నది మాత్రమే చిన్ననాటి లక్ష్యం. తండ్రి శిల్పి, సోదరులు చిత్రకారులు కావడంతో కళ మీద ఆసక్తి కలిగే వాతావరణమే చిన్నప్పటి నుంచీ చుట్టూ ఉండేది. పాలకొల్లు అంటే నాటక సమాజాలకు, ప్రదర్శనలకు పెట్టింది పేరు. హై స్కూల్ చదువుకి వస్తూనే నాటకాల్లో నటించడమే కాదు, రాయడమూ, రంగాలంకరణ చేయడమూ ప్రారంభించారు ఈశ్వర్. ఆయనలో పబ్లిసిటీ కళాకారుడు నిద్రలేచింది నాటక ప్రదర్శనలకు భారీ స్థాయిలో చేసిన పబ్లిసిటీ తోనే. అర్ధాంతరంగా చదువాగిపోవడం, ఏదో ఒక పని చేసి తీరక తప్పని పరిస్థితులు రావడంతో పని వెతుక్కుంటూ మద్రాసు బాట పట్టారు. 

సినిమా పబ్లిసిటీ గురించి ఈశ్వర్ చెప్పిన కబుర్లు ఎన్నో, ఎన్నెన్నో. చిన్నప్పుడు జరిగిన ప్రమాదంలో ఎడం చెయ్యి మోచేయి వరకూ తీసేసినా, పట్టుదలగా చిత్రకళలోనే కొనసాగి, 'నర్తనశాల' లాంటి చిత్రాలెన్నింటికో కళాదర్శకత్వం చేసిన టీవీఎస్ శర్మ సినిమా పబ్లిసిటీని కొత్తపుంతలు తొక్కించారు. శర్మ శిష్యుడైన కేతా దగ్గర విద్య నేర్చుకున్నారు ఈశ్వర్. అలా చూస్తే, ఆయన మూడోతరం కమర్షియల్ ఆర్టిస్ట్. ఈ వివరాలు మాత్రమే చెప్పి ఊరుకోలేదు. శర్మకి మునుపు చలనచిత్ర ప్రచార కళ ఎలా ఉన్నదో, ఇప్పటి కంప్యూటర్ యుగంలో ఎలాంటి మార్పులకి లోనైందో సవివరంగా చెప్పారు. తెలుగు చిత్రకారులు, దక్షిణభారత చలన చిత్ర పరిశ్రమలో పనిచేసిన పబ్లిసిటీ ఆర్టిస్టులందరి పరిచయాలనీ వీలైనన్ని వివరాలతో పొందుపరిచారు ఈ పుస్తకంలో. 

మొత్తం 418 పేజీలున్న ఈ పుస్తకంలో ఈశ్వర్ స్వీయగాధకి కేటాయించింది మూడో వంతు పేజీలు కాగా, మరో మూడోవంతు పేజీలు చిత్రకారులు, పబ్లిసిటీ ఆర్టిస్టుల వివరాలకి కేటాయించారు. మిగిలిన పేజీల్లో తాను డిజైన్ చేసిన పోస్టర్లు, పోర్ట్రైట్లలో  తనకి ఇష్టమైన వాటిని ముద్రించారు. పుస్తకం ముద్రణ జరిగింది విజయా ప్రెస్ లో కనుక, పుస్తకం నాణ్యతకి ఎలాంటి ఢోకా లేదు. పబ్లిసిటీ విషయంలో అనేకమంది హీరోలు, నిర్మాతల అభిప్రాయాలు, వ్యూహాల మొదలు, ఆ రంగంలో మంచి చెడ్డల వరకూ ఎన్నో విషయాలని సందర్భానుసారం ప్రస్తావించారు. బ్లాకండ్ వైట్ సినిమాల రోజుల్లోనే పబ్లిసిటీ ఆఫీస్ ని కార్పొరేట్ స్థాయిలో నిర్వహించిన ఆర్టిస్టుల కబుర్లు ఆశ్చర్యం కలిగిస్తాయి. ప్రపంచంలో అత్యధికంగా వాల్ పోస్టర్లు ఉపయోగించేది భారతదేశంలోనేనట! ఈ విషయమై ఓ విదేశీ పరిశోధక విద్యార్థి తనని కలిసినప్పుడే, ఈ పుస్తకం రాయాలన్న ఆలోచన వచ్చిందంటారు ఈశ్వర్. 2011 లో తొలిముద్రణ జరిగిన ఈ పుస్తకం ఇప్పటికీ మార్కెట్లో దొరుకుతోంది. వెల రూ. 450. 

శుక్రవారం, ఏప్రిల్ 24, 2020

ఇది నా ప్రియ నర్తన వేళ ...

"ఉత్తరాన ఒక ఉరుము వురిమినా
ఉలికి చిలిపి మెరుపొకటి మెరిసినా
ఒక కదలిక.. చిరు మెదలిక..
గిలిగింతగ జనియించగా.. "

నాట్యాన్ని తన జీవితంలో ఒక భాగంగా చేసుకున్న ఆ అమ్మాయికి, ప్రమాదంలో ఓ కాలిని కోల్పోవడం చాలా పెద్ద షాక్. అంగవికలురాలిని అయ్యానన్న బాధ కన్నా, తనకి ఇష్టమైన నాట్యాన్ని ఇక మళ్ళీ చేయలేనన్న బాధే ఆమెని ఎక్కువగా కుంగదీసింది. ఒక్కసారిగా తన శరీరంలో వచ్చిన మార్పు, ఆమెకి తన చుట్టూ ఉన్న వాళ్ళని అర్ధం చేసుకోడానికి ఉపకరించింది. సమాజం చూపించే నిరసనలు, సానుభూతి ఆమెలో పట్టుదలని పెంచాయి. కృత్రిమ కాలిని గురించి విన్నప్పుడు ఆమె మొదటి ఆలోచన, 'ఆ కాలితో తిరిగి నాట్యం చేయగలనా?' అనే. 

నిజానికి అదంత సులువైన విషయం కాదు. అసాధ్యం అన్నవాళ్లూ ఉన్నారు. కానీ, ఆమెలో పట్టుదల ఆ అసాధ్యాన్ని సాధ్యం చేసింది. అప్పటికే ఔపోసన పట్టిన నాట్యాన్ని కృత్రిమ కాలితో మళ్ళీ నేర్చుకుంది. తన నాట్యం మీద తనకి నమ్మకం కుదిరాక, నాట్య ప్రదర్శన ఏర్పాటు చేసింది. నవ్విన నలుగురినీ పిలిచింది. వాళ్ళ ఎదుట మరింత ఆత్మవిశ్వాసంతో ప్రదర్శన ఇచ్చింది. 

సుధాచంద్రన్ నిజజీవిత గాధకి కాస్త కల్పనని జోడించి సింగీతం శ్రీనివాసరావు రూపు దిద్దిన సినిమా 'మయూరి' (1984). తాన పాత్రని తానే పోషించింది సుధా చంద్రన్. కృత్రిమ కాలితో ఆమె చేసే నాట్యం సినిమాకి పతాక సన్నివేశం. ఆ సందర్భానికి అద్భుతమైన సాహిత్యాన్ని అందించారు వేటూరి. ఎస్పీ బాలసుబ్రహ్మణ్యం సంగీత సారధ్యంలో నిరుపమానంగా పాడారు ఎస్. జానకి. 



"అందెలు పిలిచిన అలికిడి లో
అణువణువున అలజడులూ
ఎద పదమొకటౌ లాహిరిలో
ఎన్నడు ఎరగని వురవడులూ.. " 

కాలి అందెలు రా రమ్మని పిలుస్తూ ఉంటే ఆ నర్తకి శరీరంలో అణువణువూ అలజడికి లోనవుతుంది. గుండె చప్పుడు, అందెల సవ్వడీ  కలిసిపోయి, ఆమెలో అంతకు మునుపెన్నడూ లేని వురవడి కలుగుతోంది. 

"ఇది నా ప్రియ నర్తన వేళ
తుది లేనిది జీవన హేల.. " 

తనకెంతో ఇష్టమైన నాట్యాన్ని (మళ్ళీ) చేస్తున్న వేళ.. జీవన్నాటకానికి ముగింపు ఎక్కడుంది??

"ఉత్తరాన ఒక ఉరుము వురిమినా
ఉలిపి చిలిపి మెరుపొకటి మెరిసినా
ఒక కదలిక.. చిరు మెదలిక..
గిలిగింతగ జనియించగా.. "

నాట్య మయూరి జీవితంలో అత్యంత కీలకమైన ఘట్టంలో పాడుకునే పాటకి వర్షాన్ని నేపధ్యంగా ఎంచుకోవడం.. ఎంత గొప్ప ఆలోచన అసలు? వర్షం వచ్చినప్పుడే కదా నెమలి మైమరిచి నాట్యం చేస్తుంది. ఉత్తరం వైపున ఆకాశం ఉరిమిందంటే కుంభవృష్టి కురవబోతోందని అర్ధం. పైగా, ఉరుముకి తోడు ఒక (ఉలిపి) చిలిపి మెరుపు కూడా మెరిసింది. ఆమెలో కదలికకి అంతకన్నా ఇంకేం కావాలి? 

"నాలుగు దిక్కుల నడుమ
పుడమి నా వేదికగా నటన మాడనా
అనంత లయతో నిరంత గతితో 
జతులు పాడనా.. ఆడనా.."

వర్షం ఉత్తరదిక్కు వైపునుంచి వస్తూ ఉండొచ్చు. కానీ ఆమె నాట్యానికి మాత్రం విశాలమైన వేదిక కావాలి. నాలుగు దిక్కులా మధ్యనా ఉన్న నేలంత విశాలమై ఉండాలి. ఎందుకంటే ఆమె లయలు అనంతం, గతులు నిరంతం.. మళ్ళీ చేయలేనేమో  అని బెంగపడ్డ నాట్యాన్ని తనివితీరా చేసి చూపుతానంటోంది ఆ కళాకారిణి. 

"మేఘ వీణ చలి చినుకు చిలికినా
మేను లోన చిరు అలలు కదలినా
ఒక లహరిక.. మధు మదనిక.. 
వలవంతగ..  జనియించగా.. "

ఉరుము ఉరిమిన తర్వాత చినుకులు రాలడం అత్యంత సహజం. అంతే సహజంగా ఆమె శరీరం అలలుగా (లహరిక), మెరుపు తీగెలా (మదనిక) కదులుతూ, (నాట్యం మీద) వియోగం (వలవంత) కలిగిస్తోంది. 

"సుగమ నిగమ సుధ ఎడద పొంగగా
వరదలాగ ఉప్పొంగనా
వరాళి ఎదలో.. స్వరాల రొదతో 
పదము పాడనా.. ఆడనా ... "

వేదఘోషకి హృదయం పొంగుతూ ఉంటే (సామవేదం నుంచి సంగీతం పుడితే, నాలుగు వేదాల నుంచీ నాట్యం పుట్టింది) తానే వరదలా ఉప్పొంగుతాననీ, 'వరాళి' లో పాడి ఆడతాననీ (గురువు నేర్పించని రాగం 'వరాళి,' ఇది ఎవరికి వారు స్వయంగా నేర్చుకోవాల్సిందే. 'వరాళి' లో పాడడం అంటే, సంగీతాన్ని పూర్తిగా నేర్చుకోవడం) ముక్తాయించిందా నర్తకి. (రెండు చరణాలూ 'పాడనా.. ఆడనా..' తోనే ముగిశాయి). గమకాలని అలవోకగా పలికించే జానకి ప్రతి పదాన్నీ భావగర్భితంగా పలకగా, సాహిత్యంలో ప్రతి పదాన్ని అర్ధం చేసుకుని అభినయించింది సుధా చంద్రన్. 

శుక్రవారం, ఏప్రిల్ 17, 2020

నవ్విపోదురుగాక ....

తెలుగు సినిమా పరిశ్రమలో తక్కువ సినిమాలే తీసినా ఎక్కువ పేరు సంపాదించుకున్న నిర్మాతలు కొందరే. వారిలో ఒకరు  'యువచిత్ర' మురారిగా ప్రసిద్ధులైన కాట్రగడ్డ మురారి. 'సీతామాలక్ష్మి' నుంచి 'నారీ నారీ నడుమ మురారి' వరకూ తీసినవి కేవలం తొమ్మిదే సినిమాలైనా, సంగీతానికి పెద్ద పీట వేయడం, ప్రతి పాటా జనం నాలుకల మీద ఆడేలా శ్రద్ధ తీసుకోడం వల్ల ఆ సినిమాలు కమర్షియల్ హిట్స్ అవ్వడమే కాక, నిర్మాతకీ పేరు తెచ్చాయి. విజయవాడలోని మొగల్రాజపురంలో పుట్టి పెరిగిన మురారి, సినిమా నిర్మాతగా మారిన తీరుని, సినిమా నిర్మాణంలో తన అనుభవాలని అక్షరబద్ధం చేస్తూ రాసుకున్న ఆత్మకథ 'నవ్విపోదురుగాక ....'  ఎనిమిదేళ్ల క్రితం విడుదలైన ఈ పుస్తకం ఇప్పటికీ పునర్ముద్రణలు పొందుతోంది. 

ఓ సినిమా నిర్మాత ఆత్మకథ అనగానే సింహభాగం సినిమా కబుర్లే ఉంటాయనే పాఠకుల అంచనాలు తారుమారు చేస్తూ, ఉమ్మడి కుటుంబ రాజకీయాలతో తన కథని ప్రారంభించారు మురారి. "మా ఊరు మొగల్రాజపురం" అనే వాక్యం చదవగానే అప్రయత్నంగా నవ్వొస్తుంది. ఎందుకంటే, ఇప్పటి మొగల్రాజపురం విజయవాడలో ఖరీదైన ప్రాంతాల్లో ఒకటి. కానీ, మురారి మాత్రం మొగల్రాజపురం ప్రస్తావన వచ్చినప్పుడల్లా 'ఊరు' అని రాయడం మాత్రమే కాదు, ఆ పల్లెటూరితనం తనని విడిచిపెట్టి పోలేదని నిరూపించే కబుర్లెన్నో పంచుకున్నారు. బాగా కలిగిన కుటుంబం, చదువుకున్న, సంగీత సాహిత్యాలంటే ఆసక్తి ఉన్న తండ్రి, ఎంతగానో ప్రేమించే తల్లి, బంధువులు. నిజానికి ఇలాంటి వాతావరణంలో బాల్యం స్వర్గంలా అనిపించాలి. కానీ, మురారికి మాత్రం నరకంలో ఉన్నట్టుగా గడిచింది. ఇందుకు కారణం ఉమ్మడి కుటుంబం. 

ఇంట్లో పెత్తనమంతా మురారి 'కాలభైరవుడు' అని పిలుచుకునే పెదనాన్న మధుసూదనరావుదే. ఇంట్లో పిల్లలందరూ ఏం చదవాలో, ఎక్కడ చదవాలో మొదలు, భవిష్యత్తులో ఏం చేయాలన్న విషయంలో కూడా ఆయనదే పెత్తనం. కేవలం ఈ పెత్తనం నుంచి బయట పడడం కోసమే వరంగల్ మెడికల్ కాలేజీలో డొనేషన్ కట్టి మెడిసిన్ లో చేరారు మురారి. చేతినిండా డబ్బు, 'మనవాడు' అనుకునే బంధుగణం ఉంటే చాలు, ఒక్క క్లాసుకీ వెళ్లకపోయినా, లేబొరేటరీ మొహం చూడక పోయినా మెడిసిన్ పరీక్షలు పాసవ్వొచ్చని నిరూపించారాయన. ('ఈ విషయాలు మీరు రాయకుండా ఉండాల్సింది' అని తొలిముద్రణ చదివిన యార్లగడ్డ లక్ష్మీ ప్రసాద్ ఓ ఉత్తరం రాస్తే, ఆ ఉత్తరాన్ని కూడా మలిముద్రణలో పుస్తకం చివర్లో చేర్చిన నిర్మొహమాటి మురారి). ఐదొందల నలభై పేజీల పుస్తకంలో సగానికి పైగా పేజీలని ఈ గృహ రాజకీయాలే ఆక్రమించాయి. 


మెడిసిన్ అర్ధాంతరంగా ఆపేసిన మురారి దృష్టిని సినిమా రంగం ఆకర్షించడంలో విశేషం లేదు. 'నవయుగ' ఫిలిం డిస్ట్రిబ్యూషన్ కంపెనీ వాళ్ళ కుటుంబ వ్యాపారమే. అయితే, సినిమాల్లో ఇంటిపేరు వాడుకోకూడదని నిర్ణయించుకుని, సహాయ దర్శకుడు కె. మురారిగా సినిమాల్లోకి అడుగు పెట్టినా, దూరపు బంధువులు, మిత్రుల సహాయ సహకారాలు అక్కడా అక్కరకు వచ్చాయి. అప్పటికే కొందరు దర్శకుల దగ్గర పనిచేసి, చక్రపాణి చివరిరోజుల్లో ఆయన దగ్గర సహాయకుడిగా చేరిన మురారి దర్శకుడిగా కంటే, నిర్మాతగా ఉంటేనే తాను రాణిస్తాననే నిర్ణయానికి వచ్చారు. దర్శకుల మీద చక్రపాణి చేసిన అజమాయిషీని దగ్గరనుంచి చూడడం ఇందుకు బహుశా ఒక కారణం కావొచ్చు. సినిమాకి సంబంధిచిన ప్రతి నిర్ణయమూ తానే తీసుకోవాలి, దర్శకుడు కేవలం తనకి (మురారికి) నచ్చేట్టుగా సినిమా తీసిపెట్టాలి అనే నిర్ణయంతో నిర్మాతగా మారి, చిన్నచిన్న మినహాయింపులతో ఈ పద్ధతిలోనే సినిమాలు తీశానని రాసుకున్నారు. 

కులాల్ని గురించి రాయడానికి ఏమాత్రమూ మొహమాట పడలేదు మురారి. సహాయ దర్శకుడిగా పనిచేసే రోజుల్లో నటీమణి జి. వరలక్ష్మి "మీరు బ్రాహ్మలా?" అని అడిగితే "ఛీ ఛీ" అనడం మొదలు, బ్రాహ్మణాధిపత్యంలో ఉన్న సినిమా నిర్మాణ రంగం కమ్మ కులస్తుల చేతుల్లోకి రావడం కోసం జరిగిన ప్రయత్నాలు, అందుకు కృషి చేసిన వ్యక్తుల వివరాలు విశదంగానే రాశారు. తన పెంపుడు కుక్కల పేర్లు 'భానుమతి' 'రామకృష్ణ' అని ప్రస్తావించడం మొదలు, ఆత్రేయకీ, వేటూరికీ తను చేసిన అవమానాలనీ దాచలేదు. నిర్మాతగా తనకా హక్కుందని ఆయన బలమైన నమ్మకం. ('నారీ నారీ నడుమ మురారి' కోసం వేటూరి రాసిన పాటని ఎన్టీఆర్ తప్పు పట్టారని చదివినప్పుడు, మార్కెట్ నుంచి రీకాల్ చేసిన ఎమ్మెస్ రెడ్డి ఆత్మకథ 'ఇదీ నాకథ' లో పౌండ్రక వసుదేవుడి ఉదంతం గుర్తొచ్చింది, అప్రయత్నంగా).  తన సంస్థలో పని చేసిన దర్శకుల మీద ఉన్న కంప్లైంట్స్ లో  విశ్వనాధ్, జంధ్యాలల మీద ఉన్నవాటిని సవివరంగా రాశారు. 

బాల్యం నుంచీ మురారిని వెంటాడుతూ వచ్చిన 'ఉమ్మడి కుటుంబం' సినిమాల్లోకి వచ్చాక కూడా విడిచిపెట్టలేదు. సోదరులతో కలిసి సినిమా నిర్మాణం చేసినా, తన దృష్టి కథ, సంగీతం, షూటింగ్ సక్రమంగా జరిగేలా చూసుకోడంలాంటి వాటిమీదే ఉండడంతో డబ్బు విషయాలు పట్టించుకోలేదు. దీంతో, సినిమాలు విజయవంతమైనా ఎప్పుడూ డబ్బు చేతికి రాలేదు. ప్రాణ మిత్రుడు శోభన్ బాబు సలహా మేరకు, డబ్బు విషయాలు గట్టిగా మాట్లాడి తేల్చుకోడంతో పాటు, 'శ్రీనివాస కళ్యాణం' నుంచీ వచ్చిన డబ్బుని రియల్ ఎస్టేట్లో పెట్టడం వల్ల ఆర్ధికంగా నిలబడగలిగానని రాశారు. సినిమాల నిర్మాణం ఆపేసిన తర్వాత కూడా, 'తెలుగు సినిమా నిర్మాతల చరిత్ర' అనే బృహత్గ్రంధం రాయించడానికి పూనుకోవడం, ఇతరత్రా కార్యకలాపాలకీ చోటిచ్చారు ఈ ఆత్మకథలో. తన చిన్నప్పుడు ఉపవాచకంలో చదువుకున్న మల్లాది వసుంధర 'సప్తపర్ణి' ని గుర్తు చేసుకుంటూ,  "మా తర్వాతి తరం వారందరూ విద్యావంతులై మా కన్నా మరో అడుగు ముందుకు వేసి అమెరికా వంటి దేశాలకు వలసపోయారు" అన్నారోచోట.  మొత్తం మీద చూసినప్పుడు, కేవలం ఓ సినిమా నిర్మాత స్వీయ చరిత్రని కాక, జీవితంలో ఎన్నో ఎత్తుపల్లాలని, చేదు జ్ఞాపకాలనీ చూసిన వ్యక్తి ఆత్మకథ చదివేందుకు సిద్ధ పడేవాళ్ళకి నచ్చే పుస్తకం ఇది. మురారి స్వయంగా ప్రచురించి, పంపిణీ చేస్తున్న ఈ పుస్తకం వెల రూ. 500. 

బుధవారం, ఏప్రిల్ 15, 2020

మేఘసందేశం

(తొలి ప్రచురణ 'నవతరంగం వెబ్సైట్, జనవరి 30, 2009) 

అతను గోదారి ఒడ్డున ఉన్న పల్లెటూరిలో ఓ పెద్ద మనిషి. నలుగురికీ మంచీ చెడూ చెప్పే వ్యక్తి. అతని భార్య మామూలు పల్లెటూరి మహిళ. పూజలు, వ్రతాలు, కుటుంబ వ్యవహారాలు..ఇవే ఆమె ప్రపంచం. వాళ్ళిద్దరికీ ఓ కూతురు. అతనికి సంగీత సాహిత్యాల పట్ల అభినివేశం, వాటిలో ప్రవేశం ఉన్నాయి. అతని భార్యకి ఇవేమీ తెలియదు. ఇంతలో ఆ ఊరికి ఓ 'దేవదాసి' వచ్చింది. ఆమె తన ఆటపాటలతో ఆ ఊరి కుర్రాళ్ళందరినీ ఆకట్టుకోడం మొదలుపెట్టింది. ఆమెని ఊరినుంచి పంపేయమని ఊరిజనమంతా అతన్ని అభ్యర్ధించారు. తరువాత ఏం జరిగింది? జరిగిన పరిణామాలు ఆ ముగ్గురి జీవితాల్లో ఎలాంటి మార్పులు తెచ్చాయి? ఈ ప్రశ్నలకి సమాధానమే పాతికేళ్ళ క్రితం విడుదలైన 'మేఘసందేశం.'

ఊరిపెద్ద రవీంద్ర బాబు (అక్కినేని నాగేశ్వర రావు), అతని భార్య పార్వతి (జయసుధ), దేవదాసి పద్మ (జయప్రద) ల మానసిక సంఘర్షణను చిత్రించిన ఈ కళాత్మక సినిమా నాలుగు జాతీయ అవార్డులతో కలిపి మొత్తం 27 అవార్డులను అందుకుంది. దాసరి నారాయణరావు నిర్మాణ, దర్శకత్వ బాధ్యతలను నిర్వహించడంతో పాటు కథను, కొన్ని పాటలనూ కూడా సమకూర్చారు. గోదావరి తీర ప్రాంతాలతో పాటు హంపి అందాలనూ ఈ సినిమా లో చూడొచ్చు.

తన పిన్ని, చెల్లెలితో కలిసి గోదారిగట్టున ఓ ఇంట్లోకి దిగిన పద్మ ఆటపాటలు ఊరంతా మారుమోగుతాయి. మగవాళ్ళంతా పగలూ రాత్రీ ఆమె ఇంటి దగ్గరే కాలం గడుపుతూ ఉంటారు. ఆమెను ఊరినుంచి వెళ్ళగొట్టి, ఊరి వాళ్ల కాపురాలు బాగుచేయాలనే ఉద్దేశంతో ఆమె ఇంటికి వెళ్ళిన రవీంద్ర బాబు సంగీతం, సాహిత్యం, నాట్యాలలో ఆమెకి ఉన్న ప్రతిభ చూసి అప్రతిభుడవుతాడు. ఊహించని విధంగా వాళ్ళిద్దరి మధ్యా స్నేహం మొదలవుతుంది. ఆమె స్ఫూర్తితో అతను పద్యాలు రాయడం మొదలు పెడతాడు. అప్పటివరకూ తనలో ఉన్న అశాంతి తగ్గుతున్నట్టుగా గమనిస్తాడు. ఐతే ఊరంతా వాళ్ళిద్దరి మధ్యా ఏదో సంబంధం ఉందన్న గుసగుసలు వస్తాయి. ఇవి పార్వతి వరకూ వచ్చేసరికి ఆమె తన అన్న జగన్నాధాన్ని (జగ్గయ్య) పిలిపిస్తుంది.

బావగారిని, చెల్లెలి కాపురాన్ని బాగు చేయడం కోసం పద్మ ఇంటికి వెళ్ళిన జగన్నాధం ఆమె ప్రవర్తనను తప్పు పడతాడు. తనకు రవీంద్ర బాబుకి మధ్య ఊరంతా అనుకునే సంబధం ఏమీ లేదని పద్మ చెప్పినటికీ, "నువ్వు రవీంద్ర బాబు మంచి కోరే దానివే ఐతే ఊరు విడిచి వెళ్ళిపో" అంటాడు జగన్నాధం. రవీంద్ర బాబు బాగే తనకు కావాలన్న పద్మ ఊరు విడిచి వెళ్ళిపోతుంది. మొదట ఆగ్రహించి, తరువాత వేదన చెందిన రవీంద్ర బాబు ఓ పుస్తకం రాస్తాడు. ఆ పుస్తకం విడుదల కార్యక్రమానికి రహస్యంగా వచ్చిన పద్మ అతని కంట పడుతుంది. పార్వతి కూడా పద్మను తన ఇంటికి వచ్చి ఉండమంటుంది. "నేను వస్తే ఆయనకు మిగిలేది అవమానమే.." అని చెప్పిన పద్మ మళ్ళీ ఊరు విడిచి వెళ్ళిపోతుంది. పార్వతే పద్మను వెళ్ళగొట్టిందని అపోహ పడతాడు రవీంద్ర బాబు.


తన సాహచర్యంలో భర్త సంతోషంగా లేడని గ్రహించిన పార్వతి కూతుర్ని తీసుకుని పుట్టింటికి వెళ్లి పోతుంది. దేశదిమ్మరి గా మారిన రవీంద్రబాబు హంపి లో పద్మను కలుసుకుంటాడు. వాళ్ళిద్దరూ కలిసి ఉంటారు. చాలా ఏళ్ళ తర్వాత, కూతురి పెళ్ళికి రవీంద్రబాబు ని పిలవడం కోసం జగన్నాధం హంపి వస్తాడు. పెళ్ళికి వెళ్ళిన రవీంద్రబాబు పార్వతికి తాను చాలా అన్యాయం చేశానని గ్రహిస్తాడు. ఆ బాధతోనే అక్కడే కన్ను మూస్తాడు. ఈ వార్త పద్మకి చెప్పడం కోసం వెళ్ళిన జగన్నాధానికి అక్కడ ఇంట్లో పద్మ శవం కనిపించడంతో సినిమా ముగుస్తుంది.

బలమైన కథానాయిక పాత్రలున్న సినిమా ఇది. జయసుధ, జయప్రదలిద్దరూ పోటీపడి నటించారు. ఆత్మాభిమానం గల గృహిణి పార్వతి గా జయసుధ, 'సరస సరాగాల సారంగి' గా జయప్రద వంక పెట్టలేని నటనను ప్రదర్శించారు. ఐతే ఓల్డ్ గెటప్ నాగేశ్వర రావు, జయప్రదలకు సూట్ ఐనట్టుగా జయసుధ కి నప్పలేదు. ఆ సీన్స్ లో మేకప్ తో ఆమె ఇబ్బందిని మనం గమనించగలుగుతాం. రవీంద్రబాబు పాత్ర బెంగాలీ రచయిత శరత్ నవలల్లో నాయక పాత్రలను పోలి ఉంటుంది. ఆ పాత్ర వేషధారణ కృష్ణశాస్త్రి, ఆరుద్రలను గుర్తు చేస్తుంది. చిన్న పాత్రే అయినా జగ్గయ్య నటన గుర్తుండిపోతుంది. ముఖ్యం గా జగ్గయ్య-జయప్రద ల మధ్య వచ్చే సీన్. జయప్రద-జయసుధ ల మధ్య వచ్చే రెండు సీన్లని ప్రత్యేకంగా చెప్పుకోవాలి. ఆ పాత్రలని ఎస్టాబ్లిష్ చేసిన తీరు ఈ రెండు సీన్లలో గమనించొచ్చు. కథ ఫ్లాష్ బ్యాక్ లో నడుస్తుంది.

రమేష్ నాయుడు సంగీతంలో అన్ని పాటలూ ఆణిముత్యాలే. సినిమాకి తగ్గ నేపధ్య సంగీతం. 'ముందు తెలిసేనా ప్రభూ..' పాట రవీంద్రనాథ్ టాగోర్ 'గీతాంజలి' ప్రేరణతో రాసినట్టు అనిపిస్తుంది. ఈ పాట సినిమా ప్రారంభం లోను, ముగింపు లోను వస్తుంది. 'రాధికా కృష్ణా..' అన్న జయదేవుడి అష్టపదిలో విరహిణి రాధ గా జయప్రద అభినయం ఆకట్టుకుంటుంది. 'ఆకాశ దేశాన' పాట జేసుదాస్ ఆల్ టైం హిట్స్ లో ఒకటి. అలాగే 'ఆకులో ఆకునై' పాట సుశీలకి చాల మంచి పేరు తెచ్చింది. 'నిన్నటిదాకా శిలనైనా..' ఆడియోలో మాత్రమే ఉండే 'శీతవేళ రానీయకు..' ఇలా ప్రతి పాటా ప్రత్యేకమే. 'పాడనా వాణి కళ్యాణిగా' పాటను మంగళంపల్లి బాలమురళి కృష్ణ పాడడమే కాకుండా గాయకుడి పాత్రలో కనిపిస్తారు కూడా.

రవీంద్రబాబు-పద్మల intellectual companionship ని ఎస్టాబ్లిష్ చేసే సీన్లలో దర్శకుడి ప్రతిభ కనిపిస్తుంది. ఎన్నో కమర్షియల్ సినిమాలు తీసిన దాసరి ఈ సినిమాకి దర్శకత్వం చేశారంటే నమ్మడం కొంచం కష్టమే.. ఎంతో అభిరుచితో నిర్మించిన సినిమా ఇది. మూడు ప్రధాన పాత్రల్లో ఏ పాత్ర వైపునుంచి చూస్తే ఆ పాత్ర చేసింది కరక్ట్ అనిపిస్తుంది. ఐతే, రవీంద్రబాబు-పద్మ ల అనుబంధాన్ని అంగీకరించాలా? తాను చేయని తప్పుకి పార్వతి శిక్ష అనుభవించింది కదా? అన్న ప్రశ్నలకు సమాధానం ఎవరికి వాళ్లు వెతుక్కోవాల్సిందే.  ఈ సినిమాని మొదటి సారి చూసేవాళ్ళు మొదటి ఇరవై నిమిషాలు కొంచం ఓపికగా చూడాలి. చాలా స్లో నేరేషన్. ఒక్కసారి కథలో పడ్డాక ఇక సినిమాలో లీనమైపోతాం. కళాత్మక చిత్రాలంటే ఆసక్తి ఉన్నవాళ్ళంతా ఈపాటికి ఈ సినిమాని చాలాసార్లు చూసి ఉంటారు. మంచి సంగీత సాహిత్యాల పట్ల ఆసక్తి ఉన్నవాళ్ళు కూడా చూసే ప్రయత్నం చేయొచ్చు.