కరణంగారిల్లు

అమ్మమ్మ వాళ్ళింటికి నాలుగిళ్ళ అవతలే కరణంగారిల్లు. ఒకప్పుడు వాళ్ళు తగుమాత్రం జమిందార్లు అవడం వల్లనూ, ఆ వాసనలు ఇంకా పోకపోవడం వల్లనూ వాళ్ళింట్లో వాళ్ళు పెద్దగా ఎవరితోనూ కలిసేవాళ్ళు కాదు. కాకపొతే కరణంగారి భార్యకి ఎలా కుదిరిందో కానీ అమ్మమ్మతో స్నేహం కుదిరింది. ఒకరిళ్ళకి ఒకరు రాకపోకలు తక్కువే అయినా, రెండిళ్ళలోనూ ఎవరికే అవసరం వచ్చినా పిల్లలు అటూ ఇటూ తిరుగుతూ ఉండేవాళ్ళు. కరణంగారి పిల్లలు గొప్పవాళ్ళు కదా, అందుకని బయటికి వచ్చే వాళ్ళు కాదు. దాంతో, ఏ ఇంట్లో పనున్నా అమ్మా వాళ్ళకీ తప్పేది కాదు.

కరణంగారి పిల్లలు, అమ్మ వాళ్ళు ఓకే ఈడువాళ్ళు. అందువల్ల, వీళ్ళు అత్యంత సహజంగా ఆవిడని 'అత్తయ్యగారూ' అని పిలవబోయారు. కానీ ఆవిడ అస్సలు ఊరుకోలేదు. "అదేంటర్రా! నేను ఏమంత పెద్దదాన్ని? వదినగారూ అని పిలవండి?" అని ఆర్డరేశారు లాలనగా. వీళ్ళ అదృష్టం బాగుండి వాళ్ళ పిల్లలతో వరసల గోల లేదు. ఒకళ్ళనొకళ్ళు పేరు పెట్టుకునే పిలుచుకునే వాళ్ళు. పిల్లల సంభాషణలన్నీ వదినగారి పరోక్షంలోనే జరిగేవి.

కరణంగారిది కోట లాంటి ఇల్లు. నాకు ఊహ తెలిసేనాటికి శిధిలావస్థకి వచ్చి, పాడుబడ్డ కోటని తలపించినా, ఒకప్పటి వైభవం బాగానే అర్ధమయ్యేది. ఇంటి ఎదురుగా రోడ్డు అవతల చెరువు. ఆ చెరువు గట్టున కాడ మల్లె చెట్లు. ఇంటి పెత్తనమంతా వదినగారిదే. కరణం గారు చాలా బిజీగా ఉండేవారు. పేకాటతో పాటు ఇతరత్రా వ్యవహారాలూ చాలానే ఉండేవిట. ఈ కారణం వల్ల ఆయన ఇంట్లో ఉండేవారు కాదు పెద్దగా. ఆయన ఉన్నప్పుడు పిల్లలెవరూ వాళ్ళింటికి వెళ్ళేవారు కాదు.

వాళ్ళింటి నౌకరు వస్తే కానీ, కరణం గారింట్లో వాళ్ళెవరి దినచర్యా ప్రారంభం అయ్యేది కాదు. నౌకరు వస్తూనే కొట్టుమీదకి వెళ్లి ఆవేల్టికి సరిపడా కాఫీ పొడి, పంచదార పట్టుకురావాలి. వెళ్ళిన వాడు ఓ పట్టాన వచ్చేవాడు కాదు. అతని కోసం మరో నౌకరుని పంపడం, ఇలా సాగి సాగి ఏ తొమ్మి దింటికో కాఫీలు అయ్యేవి. వంట కూడా అదే పధ్ధతి. ఒక్కో సరుక్కీ ఒక్కో నౌకర్ని కొట్టుమీదకి పంపడం, అతనికోసం మరొకర్నీ ఇలా పంపుతూ పోవడం. అన్ని సరుకులూ ఒక్కసారి తెప్పించుకునే అలవాటు ఉండేది కాదు. దీనివల్ల పాపం నౌకర్లకి చేతినిండా పని.

కిరాణా కొట్టు ఒక్కటేనా? చాకలింటి చుట్టూ ప్రదక్షిణాలు చేయాల్సిందీ నౌకర్లే. ఇంటిళ్ళపాదీ చాకలి బట్టలు తెచ్చేవరకూ మాసినవే మళ్ళీ మళ్ళీ కట్టుకునే వారు కానీ, పొరపాటున కూడా ఉతుక్కునే వారు కాదు. "మామూలింట్లో పుట్టాం కాబట్టి, మాబట్టలు మేం ఉతుక్కున్నా శుభ్రమైనవి కట్టుకునే వాళ్ళం," అనేది అమ్మ సరదాగా. అమ్మ వాళ్ళు సినిమా ప్రయాణం అయ్యారంటే వదినగారింట్లో చెప్పి తీరాలి. వాళ్ళెవరూ రాకపోయినా, చెప్పకుండా వెళ్లిపోయారని నిష్టూరం వేస్తారు మరి.

ఇంటికెవరైనా వెళ్ళడం పాపం. ఇంటిళ్ళపాదీ వచ్చిన వాళ్ళని ఫ్లాష్ బ్యాక్ లోకి తీసుకెళ్ళిపోయి వాళ్ళ గత వైభవ గాధలు వినిపించే వాళ్ళు, కనీసం కాఫీ నీళ్ళన్నా పోయకుండా. జమీ కరిగిపోయినా జమిందారీ వ్యవహార శైలి మాత్రం వాళ్ళ పిల్లలందరికీ బాగానే అలవాటైపోయింది, వదినగారి పెంపకం పుణ్యమా అని. అయితే, రోజులు ఒకేలా ఉండవు కదా. పిల్లలు కొంచం పెద్దయ్యాక కళ్ళు తెరిచారు. కానీ పెద్దవాళ్ళని మాత్రం చివరి వరకూ అదే భ్రమలో ఉండనిచ్చారు.

అమ్మ వాళ్ళ అక్కచెల్లెళ్ళ పెళ్ళిళ్ళు అయ్యేసరికి కరణం గారి కుటుంబం ఊరు విడిచిపెట్టి వెళ్ళిపోయింది. అప్పటికే వాళ్ళ ఆస్తులన్నీ హరించుకు పోయాయి. ఆడపిల్లలకి పెళ్ళిళ్ళు చేశారు. మగ పిల్లలు చిన్న చిన్న ఉద్యోగాలలో కుదురుకున్నారు. నా చిన్నప్పుడు తాతగారింటికి వెళ్లినప్పుడల్లా తాళం వేసి ఉన్న కరణం గారింటి వీధిలో ఆడుకునే వాడిని. పెద్ద పెద్ద స్తంభాలున్న వీధరుగు ఇప్పటికీ కళ్ళ ముందు మెదులుతోంది. చివరిసారి నేనా ఊరికి వెళ్లేసరికి ఆ భవంతి కూలగొట్టి, కొబ్బరితోట చేసేశారు.

రాఘవులుగారి కొండమ్మ

కొందరు వ్యక్తులనీ, కొన్ని సంఘటనల్నీ ఓపట్టాన అర్ధం చేసుకోలేం. ముఖ్యంగా వాళ్ళు మనకి ప్రత్యక్షంగా తెలియనప్పుడూ, ఆ సంఘటనలు మన కళ్ళ ముందర జరగనప్పుడూ ఈ సమస్య కొంచం ఎక్కువ. రాఘవులుగారి కొండమ్మ గురించి మొదటిసారి విన్నప్పుడు నాకు ఏదో నవలలాగో, సినిమా కథలాగో అనిపించింది. కానీ కొండమ్మ గురించి నాకు తెలిసింది అమ్మ ద్వారా కావడం వల్ల కొంత సమయం తీసుకుని "ఇది నిజంగా జరిగింది" అన్న కంక్లూజన్ కి రాగలిగాను.

అమ్మకప్పుడు పదేళ్ళ వయసు. ఓరోజు మధ్యాహ్నం అమ్మమ్మ వంట పూర్తి చేసి, తోటకి వెళ్లి అరిటాకులు కోసుకొచ్చే పని అమ్మకి అప్పగించింది. వీళ్ళ తోటలో అమ్మకి అందే ఎత్తులో అరిటాకులు లేకపోవడంతో, సరిహద్దులో ఉన్న పక్క తోటమీద దృష్టి పెట్టింది అమ్మ. చుట్టూ అప్పుడే చిగుళ్ళు తొడుగుతున్న అరిటి మొక్కలు, వాటి మధ్యలో కొత్తగా కట్టిన ఓ చిన్న పెంకుటిల్లు. జాగ్రత్తగా కంచె దాటి, లేత అరిటాకులు కోసుకుంటున్న అమ్మని గట్టిగా కేకలేసింది ఓ కొత్త ఆడమనిషి.

తెల్లగా, సన్నగా, పొడుగ్గా ఉన్న ఆవిడకి పెద్ద కళ్ళూ, బారెడు జెడా ప్రత్యేక ఆకర్షణలు. అప్పటివరకూ ఊళ్ళో ఎవరిచేతా పల్లెత్తు మాట అనిపించుకొని అమ్మకి అవమానం. "సాయంత్రం మా అమ్మని తీసుకొస్తాను. మాట్లాడు" అని చెప్పి, కోసుకున్న అరిటాకులతో ఇంటికి వచ్చేసింది. లేత అరిటాకులని చూసి, జరిగింది తెలుసుకున్న అమ్మమ్మ, అమ్మనే కోప్పడింది, అలా చిన్న మొక్కల ఆకులు కోయకూడదని. ఆవిడే సాయంత్రం తోటకి వెళ్లి ఆ కొత్త మనిషికి సర్ది చెప్పింది కూడా. ఆ కొత్తావిడ గురించి ఊరంతా కొంచం వింతగా చెప్పుకోవడంతో పాటు, ఎవరూ ఆవిడతో మాట్లాడేవాళ్ళు కాదు.

అమ్మకి అప్పటికే పరిచయం అయిపోయింది కదా. నెమ్మదిగా స్నేహం కుదిరింది. ఆమె పేరు కొండమ్మ. తర్వాత ఎప్పుడూ అమ్మని కేకలేయక పోగా, తోటకి వెళ్ళినప్పుడల్లా చాలా ప్రేమగా మాట్లాడేది. అది కూడా, 'రాఘవులు గారు' ఇంట్లో లేని సమయంలో. అదే 'స్వామి' ఇంట్లో ఉన్నా ఆవిడ పెద్దగా పట్టించుకునేది కాదు. ఇంట్లో ఎవరూ లేనట్టుగానే వ్యవహరించేది. చుట్టుపక్కల వాళ్లకి అమ్మ, కొండమ్మల స్నేహం చేయడం నచ్చలేదు. "పరువు తక్కువ" అని అమ్మమ్మకి ఫిర్యాదు చేశారు కూడా.

కొండమ్మ గురించి అమ్మకి పూర్తిగా తెలియడానికి మరో నాలుగైదేళ్ళు పట్టింది. అదికూడా ఊళ్లోవాళ్ళ ద్వారా. రాఘవులు గారు ఊళ్ళో పెద్దమనిషి. తాతగారిని 'గురువుగారూ' అని గౌరవించే శిష్యులలో ఒకడు. ఆయనకి భార్య పిల్లలు ఉన్నారు. ఓసారి ఏదో పనిమీద పొరుగూరు వెళ్ళిన రాఘవులు గారికి కొండమ్మ తారసపడింది. ఇద్దరిదీ ఒకే కులం, ఆమెకి పెళ్ళికాలేదు. పరిచయం పెంచుకుని, రెండో పెళ్లి చేసుకుంటానని ప్రతిపాదన పెట్టాడు రాఘవులు గారు. ఇందుకు కొండమ్మ ఒప్పుకోలేదు. రాఘవులు పట్టుపడితే అతని కూడా రావడానికి కొన్ని షరతులు పెట్టింది.

కొండమ్మ షరతుల్లో మొదటిది ఆవిడకి ఒక ఇల్లు, కొంత భూమి ఏర్పాటు చేయాలి. రెండు, ఓ కుర్రాడిని చూసి పెళ్లి చేయాలి. మూడు, జీవితాంతమూ ఆవిడ బాగోగులు చూసుకోవాలి. మొదటి, మూడో షరతులు రాఘవులుగారికి అసాధ్యాలేవీ కాదు. కొండమ్మ మీద తనకున్న ఆకర్షణ/ప్రేమ ఎంతటిది అంటే వినడానికే అసాధ్యంగా అనిపించే రెండో షరతుని కూడా సుసాధ్యం చేసేశాడు, కులమింటి కుర్రాడు స్వామిని వెతికి తేవడం ద్వారా. తనకంటూ ఎవరూ లేని స్వామిని కొండమ్మతో పెళ్ళికి రాఘవులుగారు ఎలా ఒప్పించారన్నది ఓ అంతు చిక్కని రహస్యం.

తోటలో కట్టించిన కొత్త ఇంట్లో కొండమ్మ-స్వామిల కాపురం మొదలయ్యింది. రాఘవులుగారు వస్తూ పోతూ ఉండేవారు. కాలక్షేపానికి అరిటి తోట పెంచడం కొండమ్మ కల్పించుకున్న వ్యాపకం. స్వామి వృత్తి పెంకుటిళ్ళు నేయడం. అదే కొనసాగించాడు. కాలక్రమంలో కొండమ్మగారికి ఇద్దరు ఆడపిల్లలు కలిగారు, రాఘవులు గారి ఆధ్వర్యంలో వాళ్ళ పెళ్ళిళ్ళు ఘనంగా జరిగాయి. కొంత కాలానికి కొండమ్మకి అనారోగ్యం. రాఘవులు గారి సమక్షంలో రాఘవులుగారి కొండమ్మ గానే వెళ్లిపోయిందావిడ. "కొండమ్మ, రాఘవులు, స్వామి...వీళ్ళు ముగ్గురూ నాకు అర్ధం అవ్వలేదు. ఇంక ఎప్పటికీ అర్ధం అవ్వరేమో..." ఇది అమ్మ చాలాసార్లు అన్నమాట.

మొదటి సినిమాయాత్ర

ఊరిపక్కన టౌన్లో కొత్తగా టూరింగ్ టాకీస్ కట్టారనీ, రోజూ రెండు సినిమాలు వేస్తారనీ, అందరూ వచ్చి చూడాల్సిందిగా కోరుతూ ఊళ్లోకి ప్రచారం రిక్షా రావడంతో అమ్మమ్మ వాళ్ళింట్లో హడావిడి మొదలయ్యింది. సినిమా అలా ఉంచి, అప్పటివరకూ ఊరి పొలిమేర దాటి బయటకి అడుగుపెట్టని అమ్మావాళ్ళ సందడికైతే కొదవ లేదు. అమ్మతో పాటుగా వాళ్ళక్క, ఆఖరి చెల్లి, తమ్ముడు సినిమా చూపించాల్సిందేనంటూ అమ్మమ్మని పట్టుపట్టారు.

పిల్లలకేనేంటి, అమ్మమ్మకి కూడా సినిమా అంటే సరదానే. ఆవిడా అప్పటివరకూ ఆనోటా ఆనోటా వినడమే తప్ప సినిమా అంతే ఎలా ఉంటుందో చూడలేదు మరి. మొత్తం తొమ్మండుగురు పిల్లల్లోనూ పాటు పడుతున్న నలుగుఋ పిల్లలనీ తీసుకెళ్ళి సినిమా చూపించడానికి అనుమతులూ అవీ సంపాదించుకుంది ఆవిడ. పొరుగూరు సినిమాకి వెళ్ళడం అంతే, ఇరుగు పోరుగులతో చెప్పకుండా ప్రయాణం అయిపోవడం కుదరదు కదా. అలా చెప్పడంలో అమ్మ వాళ్ళ మేనత్త, నాలుగిళ్ళ అవతల ఉండే ముసుగు బామ్మగారు కూడా వీళ్ళతో పాటు సినిమాకి ప్రయాణమయ్యారు.

అమ్మకప్పుడు పదేళ్ళు. వాళ్ళ అక్కకి పన్నెండు. తమ్ముడికీ, చెల్లికీ ఏడేళ్ళు, ఐదేళ్ళు వరుసగా. ఈ నలుగురు పిల్లలు, ముగ్గురు పెద్దవాళ్ళు సినిమాకి వెళ్ళే రోజు రానే వచ్చింది. టూరింగ్ టాకీస్ వాడు కేవలం మొదటి ఆట, రెండో ఆట మాత్రమే వేస్తాడు. పిల్లలు మాత్రం ఉదయం నుంచీ ప్రయాణ సన్నాహాలు మొదలు పెట్టేశారు. అటు మేనత్త ఇంటికీ, ఇటు ముసుగు బామ్మగారింటికీ వంతులవారీగా వెళ్లి వస్తూ, వాళ్ళని కూడా హడావిడి పెడుతున్నారు. ఎట్టకేలకి మధ్యాహ్నం భోజనాలు, కాఫీలు అయ్యాక అందరూ పొరుగూరికి కాలినడకన బయలుదేరారు.

ఇంట్లో దీపాలన్నింటినీ శుభ్రంగా తుడిచి, కిరసనాయిలు పోసిన ముసుగు బామ్మగారు, ఒక లాంతరుని వెలిగించి తెచ్చుకున్నారు, అప్పటికింకా ఫెళఫెళ్ళాడుతూ ఎండ కాస్తున్నప్పటికీ. అంత సందడిలోనూ, చలువ చేసిన మల్లు పంచ కట్టుకోవడం మర్చిపోలేదు ఆవిడ. మట్టిరోడ్డు దాటి, తార్రోడ్డు ఎక్కగానే నలుగురు పిల్లల ఆనందానికీ అంతు లేదు. నల్లటి రోడ్డుని చూడడం వాళ్ళకదే ప్రధమం మరి. రోడ్డు పక్కన షాపుల్ని, రోడ్డుమీద వెళ్తున్న వాహనాలనీ వింతగా చూసుకుంటూ సినిమా హాల్ చేరారా, అక్కడ ఒక్క పిట్ట లేదు. వీళ్ళని చూసి దూరంగా చుట్ట కాల్చుకుంటున్న వాచ్మన్ పరుగున వచ్చి, గేటు తెరిచి, వీళ్ళు కూర్చోడానికి బెంచీ చూపించాడు.

పిల్లలు ఆటల్లోనూ, ఆడవాళ్ళు కబుర్లలోనూ పడ్డారు. కూర్చునీ, కూర్చునీ వీళ్ళకి విసుగొచ్చాక, జనం ఒక్కొక్కరే రావడం మొదలు పెట్టారు. మరికాసేపటికి టిక్కెట్లు అమ్మడం మొదలయ్యింది. ఉన్నవి మూడు క్లాసులు. కుర్చీ, బెంచీ, నేల. ఆడవాళ్ళు కుర్చీకి వెళ్ళకూడదు కదా (ఎందుకు వెళ్ళకూడదో ఎవరికీ తెలీదు, వెళ్ళకూడదు అంతే) అందుకని బెంచీకి టిక్కెట్లు కొనుక్కున్నారు. అమ్మ వాళ్లక్కకి మినహా, మిగిలిన ముగ్గురు పిల్లలకీ ఫ్రీ టిక్కట్లే, కొత్తగా కట్టిన హాలు కదా మరి.

సినిమా మొదలయ్యింది. అందరూ సినిమాలో లీనమైపోయారు,ముసుగు బామ్మగారు మినహా. ఆవిడకి కొంచం గూని అవ్వడ వల్ల, బెంచీ మీద కూర్చుని చూడడం కష్టంగా ఉంది. ఈమాట ఆవిడ అమ్మమ్మ చెవిన వేసింది, నేల క్లాసులో కూర్చుని చూద్దామన్న ప్రతిపాదన కూడా. ఇప్పుడు నేల క్లాసంటే మళ్ళీ టిక్కెట్టు తీసుకోవాలేమో అని సందేహం అమ్మమ్మకి. పిల్లల్ని వెళ్లి గేటు కుర్రాడిని కనుక్కుని రమ్మని బతిమాలింది. అతను ఎంత మంచివాడంటే మళ్ళీ టిక్కెట్ అడక్కుండా వీళ్ళందరినీ నేల క్లాసులో కూర్చోబెట్టేశాడు.

మెత్తని ఇసుకలో కూర్చుని హాయిగా సినిమా చూస్తున్నారు అందరూ. ఉన్నట్టుండి సినిమాలో విశ్రాంతి రావడంతో హాల్లో లైట్లు వెలిగాయి. ఇంటిదగ్గర నుంచి తెచ్చిన అప్పచ్చులు అందరికీ పంచింది అమ్మమ్మ. వాటిని తింటూ అప్పుడు చూశారు పిల్లలు ఇసుకని పరీక్షగా. లైట్ల వెలుగులో మిలమిలా మెరిసిపోతూ గోదారిసక. ఇసకని చూడగానే, అమ్మ వాళ్లక్కతో కలిసి దూదుంపుడక ఆట మొదలు పెట్టేసింది. వాళ్ళ తమ్ముడూ, చెల్లీ అయితే ఇసుక ఒకళ్ళ నెత్తిమీద మరొకరు ఎత్తిపోసుకునే ఆట. ఇసకలో ఏ మేకులన్నా ఉంటాయేమోనన్న అమ్మమ్మ ఖంగారుని అస్సలు పట్టించుకోలేదు వాళ్ళు.

నేల క్లాసుకదా. అప్పుడే ఈనిన కుక్క ఒకటి తన నాలుగు పిల్లలతోనూ అక్కడికి ప్రవేశించింది. చిన్న పిల్లలిద్దరూ, ఆ పిల్లలని తీసుకెళ్ళి పెంచుకోవాల్సిందే అని పేచీలు మొదలు పెట్టారు. వద్దని వాళ్ళని ఒప్పించేసరికి మిగిలిన వాళ్ళ తల ప్రాణాలు తోకకి వచ్చాయి. అంత సందట్లోనూ ఇసుకలో దొరికిన శంఖులు, రంగు రాళ్ళతో మావయ్య జేబులు నింపేసుకున్నాడు. ఈ సరంభాలన్నింటి మధ్యా ఇంటర్వల్ పూర్తయ్యి సినిమా మళ్ళీ మొదలైంది.

విషాద సన్నివేశాలు వచ్చినప్పుడల్లా ముక్కులు ఎగబీల్చీ, కొంగులతో కళ్ళు వత్తుకునీ, వాళ్ళు పడ్డ కష్టాలని తల్చుకునీ మహిళలు ముగ్గురూ సినిమాని జయప్రదం చేసేశారు. ఇంట్లో ఉంటే ఆపాటికి బోయినం చేసేసి గాఢ నిద్రలో ఉండే పిల్లలు, ఆవేళ ఆకలీ, నిద్రా మర్చిపోయారు. సినిమా అవ్వడంతోనే తిరుగు ప్రయాణం. తార్రోడ్డు మీద నడక పూర్తయ్యింది, మట్టిరోడ్డులోకి మళ్ళాలి. పిల్లలు నలుగురూ ఆ రోడ్డులోకి రామంటేరామనేశారు. కావాలంటే తార్రోడ్డు మీద ఎంతదూరమైనా నడవడానికి సిద్ధం అంటారు వాళ్ళు. అలా ఎంత నడిచినా ఇల్లు రాదంటారు పెద్దాళ్ళు.

పెద్దాళ్ళు ముగ్గురూ కలిసి కృత్యదవస్థ మీద పిల్లల్ని మట్టి రోడ్డులోకి మళ్ళించారు. లాంతరు పట్టుకుని ముసుగు బామ్మగారు ముందు నడుస్తుండగా, వెనుకాల వరుసగా పిల్లలు, ఆ వెనుక పెద్దలు. అర్ధరాత్రి వేళకి ఇల్లు చేరారు అందరూ. "ఆ సినిమా కథ గుర్తు లేదు కానీ, ప్రయాణాన్ని మాత్రం ఎప్పటికీ మర్చిపోలేను" అంటూ గుర్తు చేసుకుంటుంది అమ్మ.

పెద్దక్క పెళ్లిచూపులు

నా మొదటి పెళ్ళిచూపుల గురించి టపా రాస్తున్నప్పుడే అమ్మమ్మ వాళ్ళింట్లో జరిగిన మొదటి పెళ్ళిచూపుల గురించి అమ్మ చెప్పిన కబుర్లు గుర్తొచ్చాయి.. వాటి గురించి ఇప్పుడు. ఇంట్లో ఏడుగురు ఆడపిల్లలు ఉన్నారంటే, ఇంటాయన (అంటే ఇంటి ఓనరు కాదు, ఇంటి పెద్ద) పట్టించుకోక పోయినా చుట్టాలూ, స్నేహితులూ ఆ పిల్లలకి సంబంధాలు చూడడం, ఉచిత సలహాలు ఇవ్వడం వాళ్ళ బాధ్యతగా భావిస్తారు కదా.. అలా ఇంట్లో చివరి పిల్లలు ఇంకా బళ్లోకి వెళ్తుండగానే పెద్దమ్మాయికి పెళ్ళిసంబంధాలు రావడం మొదలయ్యాయి.

అమ్మ అప్పటికి హైస్కూలికి వెళ్తోంది.. పిన్నిలిద్దరూ, మామయ్య ఎలిమెంటరీ స్కూల్. పెద్ద పెద్దమ్మ, అంటే అమ్మ వాళ్ళ పెద్దక్కని చదువు మానిపించేశారు. పెద్ద పిల్లకి పెళ్లి చేసేయాలని అమ్మమ్మ తొందర పడుతున్నా, తాతగారు అస్సలు పట్టించుకోకుండా పనులు చూసుకుంటున్న సమయంలో బంధువులెవరో అమ్మమ్మ పాలిట దేవుళ్ళలా వచ్చి ఓ సంబంధం తెచ్చారు. ఫలానా రోజున పెళ్ళివారు అమ్మాయిని చూసుకోడానికి వస్తారు అని కబురొచ్చింది.. ఇంకేముంది.. ఇల్లంతా హడావిడి.

ఇంటి నిండా ఉన్న పిల్లల్ని చూసి, వచ్చిన వాళ్ళు హడిలి పోతారనుకున్నారో లేకపొతే పిల్లలందరినీ పరిచయం చేయడం ఎందుకనుకున్నారో, అమ్మమ్మ తాతగారు పిల్లలెవరూ పెళ్లివారుండగా బయటికి రాడానికి వీల్లేదని ఆర్డరేశారు. పాపం ముందు రోజు ఒళ్ళు హూనంయ్యేలా ఇల్లంతా సర్దింది వీళ్ళే కాని, అసలు ముఖ్యమైన పెళ్ళిచూపుల ఘట్టం వచ్చేసరికి సైడైపోవాల్సి వచ్చింది. తాతగారు సున్నితంగానూ, పెద్ద మావయ్య ఘాటుగానూ మరోసారి గుర్తు చేశారు పిల్లలందరికీ, ఎత్తి పరిస్థితుల్లోనూ పెళ్లి వాళ్ళుండగా బయటికి రావొద్దని.

పెళ్ళికూతురిని వంటింట్లో తన దగ్గర ఉండమని, మిగిలిన పిల్లలందరినీ వెనుక గదిలో ఉండమని చెప్పింది అమ్మమ్మ. పిల్లలంతా వెనుక గదిలో నిశ్శబ్దంగా కూర్చున్నారు. ఎవరో వచ్చిన అలికిడి, తర్వాత తాతగారు, పెద్ద మావయ్యల హడావిడి వినబడుతున్నాయి. అమ్మ వాళ్ళ మూడో అక్క, నాలుగో అక్కలకి కుతూహలం మొదలయ్యింది.. అవతలి గదిలో ఏం జరుగుతో ఉండి ఉండొచ్చో గుసగుసగా ఊహాగానాలు చేస్తున్నారు పిల్లలందరూ. ఇద్దరక్కలూ కూడబలుక్కుని ఒక ప్లాన్ వేశారు.

పిల్లలున్న గదిలోనే ఒక మూలకి నిచ్చెన ఉంది. ఆ నిచ్చెనని మధ్య గోడకి ఆన్చి పైకి ఎక్కితే గోడ అవతల గదిలో జుర్గుతున్న పెళ్లిచూపుల తతంగమంతా చూడొచ్చు. ప్లాన్ విని మొదట భయ పడ్డ పిల్లలంతా ఏం జరుగుతోందో అన్న కుతూహలం కొద్దీ ఆ ప్రకారం ముందుకు పోడానికి సరే అనేశారు. చప్పుడవకుండా నిచ్చెనని తెచ్చి గోడకి ఆన్చి వేశారు. ఇద్దరు పిల్లలు నిచ్చెన పట్టుకోగా మొదట మూడో అక్క నిచ్చెన ఎక్కి అవతలి గదిలోకి తొంగి చూసింది.

అక్కడ కనిపించిన దృశ్యం ఏమిటంటే తాతగారు, పెద్ద మావయ్య తో పాటు మరో ఆయన కుర్చీలో కూర్చుని మాట్లాడుతున్నాడు. ఆయన జుట్టు సగం నెరిసిపోయింది. "పెళ్ళికొడుకు బాగా ముసలాడే" అని ప్రకటించింది ఆమె నిచ్చెన దిగి. పిల్లలంతా బోల్డంత నిరాశ పడ్డారు. ఎలాంటి వాడైనా పెళ్లి కొడుకు కదా.. చూడక తప్పదు కదా.. ఒక్కొక్కరుగా నిచ్చెన ఎక్కడం, తొంగి చూసి దిగిపోవడం.

ఇక చివరికి మిగిలింది ప్లానేసిన నాలుగో అక్క. ఆమెకూడా నెమ్మదిగా నిచ్చెన ఎక్కి తొంగి చూస్తూ, సరిగ్గా అదే సమయానికి ఎందుకో తల పైకెత్తిన పెద్ద మావయ్యకి దొరికి పోయింది.. తర్వాత పెద్దమావయ్య ఏం చేశాడో ప్రత్యేకంగా చెప్పక్కర్లేదు కదా.. ఇంతకీ ఆ వచ్చినతను పెళ్ళికొడుకు కాదు.. పెళ్ళివారికి వీలవక వాళ్ళ బంధువుని చూసి రమ్మని పంపించారుట.

గోపీ అన్నయ్య

"నాన్నగారూ మీకోసం గోపాలరావు అన్నయ్య గారు వచ్చారు.." అమ్మ వాళ్ళ చిన్నప్పుడు తాతగారింట్లో ఈ మాట వినబడగానే యెంతో సహనవతి అయిన అమ్మమ్మకి కోపం వచ్చేసేది.. తాతగారికి వార్తని చెప్పిన వాళ్ళతో సహా ఇంటిళ్ళపాదికీ ముఖాలు మాడిపోయేవి.. ఇందుకు భిన్నంగా తాతగారి ముఖం మాత్రం వెలిగిపోయేది.. చేస్తున్న పని వదిలి వీధిగదిలోకి నడిచేవాళ్ళు. మళ్ళీ ఆయన ఇంట్లోకి ఎప్పుడు తిరిగొస్తారనేది ఇంట్లో వాళ్ళ అదృష్టం మీద ఆధారపడి ఉండేది.

సదరు గోపాలరావు గారు అప్పటికి ఒకప్పుడు ఓ పిల్ల జమిందారు.. పరిస్థితులు తలకిందులు కావడం తో తాతగారి ఊరి అమ్మాయిని పెళ్లి చేసుకుని ఇల్లరికం వచ్చేశారు. తన ఆస్తులకి సంబంధించి దాయాదులతో వ్యాజ్యాలు నడుపుతూ కాలక్షేపం చేస్తున్నారు. వారానికో, పదిరోజులకో ఒకసారి తాతగారి దగ్గరికి వచ్చి జరిగిపోయిన సంగతులన్నీ కలబోసుకోవడం ఆయన అలవాటు. వాళ్ళిద్దరికీ కబుర్లలో గంటలు నిమిషాల్లా గడిచిపోయేవి. ఎటొచ్చీ ఇంట్లో వాళ్లకి నిమిషాలు రోజుల్లా గడిచేవి.

గోపాలరావు గారు ఉదయాన్నే వచ్చారంటే మిట్ట మధ్యాహ్నం దాటాకే తిరిగి వెళ్ళేవాళ్ళు. ఆయన వెళ్ళాకా తాతగారు భోజనం చేస్తే, ఆ తర్వాత అమ్మమ్మ తినాలి. ఒకవేళ గోపాలరావు గారు మధ్యాహ్నం భోజనం చేసి వచ్చారంటే ఊరు మాటు మణిగే వరకూ కబుర్లు సాగిపోతూనే ఉండేవి. ఆయన ఉన్నంతసేపూ కాఫీ టీలు వంటింట్లో నుంచి వీధి గదిలోకి కాలువలు కట్టి ప్రవహించాల్సిందే. ఏదైనా ప్రాణావసరం వచ్చి "ఓ మాటు ఇటు రండి" అని అమ్మమ్మ పిల్లల చేత కబురెట్టినా తాతగారు లోపలికి వెళ్ళేవారు కాదు.

ఎంతైనా గోపాలరావు గారు జమీందారు కాబట్టి ఆయన వచ్చారంటే ఇంట్లో పెద్ద పిల్లలతో సహా ఆడవాళ్ళంతా ఘోషా పాటించాల్సిందే.. ఆయన వీధిలో ఉన్నారంటే అందరూ పెరటి దోవన మసలాలి. ఇక ఆయన చెప్పే కబుర్లలో ఎక్కువ భాగం విమర్శలే.. అవి కూడా ఆయనకి వదిన వరుసయ్యే బంధువులావిడ మీదే.. "నాలుగు పుంజీలెంటుకలు లేవు.. నాగరం పెడతాది నానా... పట్టీలు నానా.. ఆ బోద కాళ్ళకి మువ్వల పట్టీలూ.." ఇలా సాగిపోయేది వరుస..

ఇవి కాకపొతే తన గత వైభవాన్ని తలుచుకుని మురుసుకునే వాళ్ళు.. తను గుర్రం మీదెక్కి ఊళ్ళో తిరుగుతుంటే ఊరి వాళ్ళంతా ఎలా భయపడేవాళ్ళో, వాళ్ళింటి పద్ధతులు అవీ ఎలా ఉండేవో కథలు కథలుగా చెప్పెవాలు. తాతగారు తక్కువ తిన్నారా? చివరి క్షణాల్లో ఉన్నవాళ్ళని కూడా తను ఎలా వైద్యం చేసి బతికించారో, తన వైద్యాన్ని ఎవరెవరు ఎలా మెచ్చుకున్నారో వర్ణించి వర్ణించి చెప్పేవాళ్ళు. పాపం ఇంట్లో వాళ్లకి ఇవన్నీ వినక తప్పని పరిస్థితి.. తప్పించుకునే మార్గం లేదు కదా..

గోపాల రావు గారి మిగిలిన ఆస్తిలో చాలా భాగం వ్యాజ్యాల నిమిత్తం ఖర్చయి పోవడం తో ఊళ్ళో ఆయనకి గౌరవం మరికొంచెం తగ్గింది.. ఆయన వస్తే పిల్లలు "నాన్నగారూ మీకోసం గోపీ అన్నయ్య వచ్చారు.." అనడం మొదలు పెట్టారు. కబుర్ల పరంపర అలాగే కొనసాగుతూ ఉండడంతో అమ్మమ్మకి సహనం నశించి పిల్లలమీద విసుక్కోడం మొదలు పెట్టింది.. "ఊరిఖే మా తాతలు నేతులు తాగారు అని తల్చుకుంటే ఉపయోగం ఏముందీ.. ఇప్పుడు నోట్లోకి ముద్ద వెళ్ళే మార్గం చూడాలి కానీ.." అంటూ.. వీధి గదిలో ఉన్న పెద్ద మనుషులిద్దరి గొంతులూ పెద్దవి కావడం తో వాళ్ళ గొంతుల ముందు పాపం అమ్మమ్మ గొణుగుడు వినిపించేది కాదు..

జముకుల కథ

"ఒలప్పో బెండకాయి కూరొండీసినావంటే.." మా చిన్న పిన్నిని అంటే అమ్మ ఆఖరి చెల్లెలిని మేమంతా చాలారోజులు ఏడిపించాం, ఈ పాటపాడి. అంతేనా తన పిల్లలకి వాళ్ళమ్మ చేసిన పనిని వర్ణించి వర్ణించి చెప్పాం.. పిన్ని తిడుతున్నా లెక్క చేయకుండా. గోదావరి జిల్లాలో పుట్టి పెరిగిన మా పిన్ని శ్రీకాకుళం యాసలో పాట పాడడం వెనుక ఓ ఆసక్తికరమైన కథ ఉంది.. మా చిన్నప్పుడు అమ్మ చాలా సార్లు నెమరేసుకున్న జ్ఞాపకం. మేము పదేపదే అడిగి మరీ చెప్పించుకున్న కబురు.

ఇంట్లో పిల్లలు తొమ్మిది మంది, వచ్చి పోయే బంధువుల పిల్లలు మరో అయిదారుగురితో వీధి బడిలా కళకళలాడే ఇంట్లో క్రమశిక్షణ ఉండాలంటే ఇంటి యజమాని హిట్లర్ కాక తప్పదు. తాతగారు ఓ రెండాకులు ఎక్కువ చదవడం వల్ల హిట్లర్ కి పెద్దన్న అయిపోయారు. ఆ తరువాయి మా పెద్ద మామయ్య.. అంటే అమ్మ వాళ్ళ అన్నయ్య. ఈయనంటే మాక్కూడా ఎంత భయమంటే మేము పెద్దయ్యాక కూడా ఒక్కసారికూడా తనకి ఎదురు పడలేదు. ఇంట్లో ఉండే క్రమశిక్షణ కారణంగా పిల్లలకి బడికి తప్ప ఎక్కడికీ వెళ్లడానికి వీలుండేది కాదు.

పల్లెటూరంటే పండగలకి పబ్బాలకి బోల్డన్ని సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు జరుగుతూ ఉంటాయి. అందులో అమ్మమ్మ వాళ్ళ ఊళ్ళో గుళ్ళకి లెక్కలేదు. ఏడాదిలో చాలారోజులు ఏవో కార్యక్రమాలు ఉంటూనే ఉండేవి. ఇలా ఓసారి గుళ్ళో ఏర్పాటు చేసిన కార్యక్రమాల్లో 'జముకుల కథ' కూడా ఉంది. శ్రీకాకుళం నుంచి ఆటగాళ్ళు వస్తారనీ, చుట్టుపక్కల ఊళ్లలో ఎక్కడా జరగని కార్యక్రమమనీ మూడు రోజుల ముందు నుంచీ బోల్డంత ప్రచారం చేసేశారు. సహజంగానే అమ్మ వాళ్ళకీ ఆ కార్యక్రమం చూడాలనిపించింది.. అంతే సహజంగా తాతగారు వీల్లేదనేశారు.

కార్యక్రమం జరిగే రోజు రానే వచ్చింది. అమ్మవాళ్ళంతా కూడబలుక్కుని ఇద్దరు పిల్లలు రహస్యంగా వెళ్లి జముకుల కథ చూసి వచ్చేట్టూ, వాళ్ళని మిగిలిన వాళ్ళు రక్షించేట్టూ, ఆ ఇద్దరూ మర్నాడు మిగిలిన వాళ్లకి కథ చెప్పేట్టూ ఒప్పందం చేసుకున్నారు. అందరి కన్నా చిన్న వాళ్ళు, అంతకు ముందు ఏ ప్రోగ్రాముకీ వెళ్ళని వాళ్ళూ అయిన పిన్నిని, చిన్న మామయ్యని ఎంపిక చేశారు జముకుల కథ చూసి వచ్చేందుకు. రాత్రి కొంచం పొద్దుపోయాక వాళ్ళిద్దరూ బయటికి జారుకోవడం, అమ్మ వాళ్ళు తలగడలకి దుప్పట్లు కప్పి అమ్మమ్మ కన్నుగప్పడం జరిగిపోయాయి.

ఒప్పందం ప్రకారం మర్నాడు వాళ్ళిద్దరూ మిగిలిన వాళ్లకి వాళ్ళు చూసిన విశేషాలు చెప్పాలి. మధ్యాహ్నం భోజనాలయ్యాక పిల్లలంతా ఓ చోట కూడారు. ముందుగా జముకుల కథ చెప్పడానికి వచ్చిన వాళ్ళు ఎలాంటి మేకప్ చేసుకున్నారో, మోకాళ్ళ వరకూ వరుసలువరుసలుగా గజ్జెలు ఎలా కట్టుకున్నారో చెప్పారు. ప్రదర్శన గురించి చెబుతూ చెబుతూ ఒక హాస్య సన్నివేశం దగ్గర మా పిన్ని ఉత్సాహంగా లేచి నిలబడి "ఒలప్పో బెండకాయి కూరొండీసినావంటే.." అని పాడుతుండగా, గజ్జెల చప్పుడుని ఇమిటేట్ చేస్తూ మా చిన్న మామయ్య 'జుముకు జుమా..జుముకు జుమా..' అని దరువేస్తున్న వేళ.. గది గుమ్మం దగ్గర అలికిడయ్యింది.. అక్కడ పెద్ద మామయ్య.

అందరూ రెడ్ హ్యాండెడ్ గా దొరికిపోయారు.. తప్పించుకునే మార్గం లేదు. నాట్య భంగిమలో పిన్ని అలాగే నిలబడిపోయింది, ఫ్రీజ్ చేసిన టీవీ దృశ్యంలా.. విచారణ, వెనువెంటనే శిక్ష. ఆడపిల్ల అని పిన్నిని పెద్దగా కొట్టలేదుట కానీ, చిన్న మామయ్యకి బాగా పడ్డాయిట. అయితే అంత టెన్షన్ లోనూ మిగిలిన వాళ్ళ సాయంతోనే బయటికి వెళ్లామన్న రహస్యాన్ని వాళ్ళిద్దరూ బయట పెట్టలేదుట. "మాకు జాలేసింది.. కానీ చెబితే మాకందరికీ కూడా పడతాయి.. పైగా ఇంకెప్పుడూ అలా బయటికి వెళ్లడానికి ఉండదు..అందుకే తేలు కుట్టిన దొంగల్లా ఉండిపోయాం.. " అని చెప్పింది అమ్మ.

బిస్సీని బతికించు

అమ్మమ్మకి పిల్లిని పెంచే అలవాటు మొదటి నుంచీ ఉంది. ఆవిడ కాపురానికి వచ్చింది మొదలు, చివరి రోజుల వరకూ ఏదో ఒక పిల్లిని పెరుగు అన్నం పెట్టి సాకుతూనే ఉంది. ఆవిడ ఎప్పుడూ తను పెంచే పిల్లికి పేరు పెట్టాలనే విషయం పట్టించుకోలేదు. ఐతే, అమ్మ వాళ్ళ చిన్నప్పుడు వీళ్ళంతా కలిసి పెంపుడు పిల్లికి 'బిస్సీ' అనే పేరు ఖాయం చేశారు. అది మొదలు పిల్లులు మారాయి కానీ, పేరు మారలేదు.

అమ్మమ్మ వారసత్వంగా అమ్మ పిల్లిని పెంచడాన్నీ, దాన్ని బిస్సీ అనే పేరుతొ పిల్చుకోడాన్నీ కొనసాగిస్తోంది. మా చిన్నప్పడు మేము వీధిలో కుక్కని పెంచితే అమ్మ పెరట్లో పిల్లిని పెంచేది. అమ్మ వాళ్ళ చిన్నప్పుడు వాళ్ళ బిస్సీకి ఓ ప్రమాదం జరిగింది..నిజానికి దానిని హత్యాయత్నం అనాలేమో. ఆ ప్రమాదం పూర్వాపరాలు అమ్మ తరచూ గుర్తు చేసుకుంటూ ఉంటుంది.

అమ్మ వాళ్ళ ఏడుగురు అక్కచెల్లెళ్ళలో అందరికీ చిన్నదో, పెద్దదో పని ఉండేలా ఒక టైం టేబిల్ ఉండేది. ఈ టైం టేబిల్ ప్రకారం కొందరు వంటకి సాయం చేయడం, మరికొందరు ఇల్లు సర్దడం.. ఇలా పని విభజన ఉండేది. భోజనాలకి కంచాలు పెట్టిది ఒకరైతే, తీసేది ఒకరు. అమ్మమ్మ పిల్లలందరితో పాటు బిస్సీ కి కూడా భోజనం పెట్టేది, ఓ స్పెషల్ కంచంలో. బిస్సీ తన వాటా అన్నం తినేశాక, వీళ్ళని ఒక్కొక్కరినీ మ్యావ్ అని పలకరించి కనీసం పెరుగన్నం ముద్ద ఒకటైనా తన పళ్ళెంలో వేసే వరకూ విసిగించేది.

అమ్మ వాళ్ళ రెండో అక్కకి పిల్లి అంటే చిరాకు. అమ్మమ్మ మాటకి ఎదురు చెప్పలేక తప్పనిసరి పరిస్థితుల్లో బిస్సీ ని భరించేది. ఒకరోజు భోజనాల దగ్గర పెరుగన్నం ముద్ద కోసం ఆవిడని విసిగించడం మొదలు పెట్టింది బిస్సీ. ఆవిడ సహనం కోల్పోయి చేతిలో ఉన్న ఇనుప అట్లకాడ గురిచూసి బిస్సీ మీదకి విసిరింది. అది కాస్తా వెళ్లి బిస్సీ మెడ కింద దిగడం, బిస్సీ రక్తపు మడుగులో కొట్టుకోడం, వీళ్ళ భోజనాలు మధ్యలో ఆగిపోడం క్షణాల్లో జరిగిపోయాయి.

"పిల్లిని చంపిన పాపం గుడి కట్టించినా పోదు" అన్న మాట వింటూ పెరిగిందేమో, ఆవిడ షాక్ తింది. తాతగారు ఆయుర్వేద వైద్యం చేసే వారు కానీ సమయానికి ఆయన ఊళ్ళో లేరు. అమ్మ వాళ్ళ మూడో అక్క బాగా ధైర్యస్తురాలు.. తను తాతగారికి వైద్యంలో అసిస్టెంట్ కూడా.. మిగిలిన పిల్లలందరికీ ధైర్యం చెప్పి, ఆవిడ బిస్సీకి వైద్యం మొదలు పెట్టింది. అట్లకాడ బలంగా లాగి, పసర్లు పోసి కట్టు కట్టింది. అమ్మమ్మ పాలు పట్టుకొచ్చి బిస్సీచేత తాగించే ప్రయత్నం చేసింది.

ఐతే ఈ వైద్యురాలు ఏపని చేసినా "నాకేంటి?..అహా..నాకేమిటీ?" అనే రకం. బిస్సీకి ప్రధమ చికిత్స అవగానే బేరం మొదలు పెట్టేసింది. అసలే షాక్ లో ఉందేమో, రెండో అక్క కండిషన్లన్నీ ఒప్పేసుకుంది. ఆ ప్రకారం, బిస్సీకి నయమయ్యేంత వరకు మూడో అక్క వైద్యం చేసేటట్టు, ఇందుకు ప్రతిగా ఆవిడ వాటా పనంతా ఈవిడే చేసేట్టూ ఒప్పందం కుదిరింది. ఈ ఒప్పందం అమ్మమ్మకి తెలియకూడదన్న మాట.

పనన్న మాటేమిటి, తన వంటిమీద బంగారం ఇమ్మన్నా ఇచ్చేసేందుకు సిద్ధంగా ఉంది రెండో ఆవిడ. "నావల్ల బిస్సీ చనిపోయింది..గుడి కట్టించండి నాన్నగారూ.." అని అడగలేదు కదా. పగలు ఇద్దరు మనుషుల పని, రాత్రి నిద్రపోకుండా బిస్సీ కి కాపలా.. ఇలా పది రోజులు కష్టపడిందిట ఆవిడ. ఆవిడ కష్టం ఫలించి బిస్సీకి నయమయ్యింది. అది మొదలు ఆవిడ ఎవరిమీదా చేయి చేసుకోలేదు.

టాంపండు లీలలు

తన బాల్యాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ అమ్మ ఉత్సాహంగా చెప్పే కబుర్లు టాంపండు ప్రస్తావన లేకుండా పూర్తవ్వవు. తాతగారికి తొమ్మిది మంది సంతానం ఉన్నా, వీళ్ళు చాలరన్నట్టు ఓ కుక్కనీ పెంచారు.. ఆ కుక్క పేరు టామీ..ముద్దుగా టాంపండు. అమ్మ టాంపండు గురించి చెప్పినప్పుడల్లా నేను "కొడుకులతో పాటు రాజు కుక్కని పెంచి..." పాడి తిట్లు తింటూ ఉండేవాడిని.

అసలు టాంపండు తాతగారింటికి రావడమే చిత్రంగా జరిగింది. ఆయన ఏదో పనుండి ఐదు మైళ్ళ దూరంలో ఉన్న పొరుగూరికి వెళ్ళినప్పుడు ఒకరి ఇంట్లో ఓ చిన్న కుక్కపిల్ల కనిపించిందిట. ఆయనకి వాళ్ళు ఇచ్చిన పాలలో కొంచం ఓ కొబ్బరి చిప్పలో పోసి శవాకారంలో ఉన్న ఆ కుక్క పిల్ల ముందు పెట్టారుట. అది ఆ పాలు తాగి ఇక ఆయన్నివిడిచి పెట్టలేదు. ఆయన వెంటే నడుస్తూ ఇంటికి వచ్చేసింది.

ఓ రెండు మూడు రోజులు చద్దాన్నాలు అవీ తిని కాస్త తేరుకుంది.. దాని ప్రాణానికి ఏమీ ఢోకా లేదని తెలిశాక, దానికో పేరు పెట్టాల్సిన బాధ్యత అమ్మ వాళ్ళ మీద పడింది. పిన్నిలిద్దరూ కలిసి దానికి టామీ అనే పేరు నిశ్చయించారు. అప్పటివరకూ తాతగారిని వేధించిన సమస్యలు ఒక్కొక్కటీ ఓ కొలిక్కి రావడం మొదలవ్వడంతో ఆయన "టామీ వచ్చిన వేళ.." అని దానికి బోల్డంత క్రెడిట్ ఇచ్చేశారు.

టామీ ఆయనకి ప్రియమైనది అయిపోవడంతో మొదలయ్యాయి ఇంట్లో వాళ్ళ కష్టాలు. అదెంత అల్లరి చేసినా దానిని ఏమీ అనడానికి లేదు. వర్షాకాలంలో ఇంటి చుట్టుపక్కల తిరిగే బురద పాములు, నీరుకట్లని (ప్రమాదం లేని పాములు) మాటేసి, తన పంజాతో వేటాడి కొట్టి నోటికి కరుచుకుని ఇంట్లోకి తెచ్చేసేదిట. అమ్మమ్మ బాపిరాజునో, లేకపొతే పిల్లలనో బతిమాలి ఆ చచ్చిన పాముల్ని బయట పడేయించేది, మనసులో టామీ ని తిట్టుకుంటూ.

టాంపండు ఊరికే తిని కూర్చుంటోందని, దానికేమైనా పనులు నేర్పాలని మా పిన్నిలిద్దరూ ప్రయత్నించి దానికి దూరంగా ఉన్న వస్తువులు నోటికి కరుచుకుని రావడం లో ట్రైనింగ్ ఇచ్చారు. ఓ రోజు మా పిన్ని కొత్త ఇంకు పెన్ను కొనుక్కుని పుస్తకాల దగ్గర పెట్టుకుంది. చదువుకునేటప్పుడు పెన్ను కావల్సోచ్చి టాంపండుకి పురమాయించింది. టాంపండు గా..ట్టిగా నోటికి కరుచుకు రావడంతో ఆ పెన్నుకి నాలుగు చిల్లులు పడ్డాయి. వెంటనే కొత్త పెన్నంటే ఇంట్లో ఒప్పుకుంటారా?

అమ్మమ్మవి మరో రకం కష్టాలు.. కాపురానికి వచ్చినప్పటినుంచి పిల్లిని పెంచడం ఆవిడకి అలవాటు. పిల్లికి కుక్కకి జన్మవైరం కదా.. పిల్లి పిల్లల్ని పెట్టిందంటే టాంపండు వాటిని ఏం చేసేస్తుందో అని ఆవిడకి బెంగ. సగం రాత్రి వరకు తను కాపలా ఉండి, పిల్లల్ని వంతులేసుకుని చూస్తూ ఉండమని బతిమాలుకునేదిట ఆవిడ. టాంపండు మీద తాతగారికి కంప్లైంట్ చేయడం అనవసరం, చేసిన వాళ్ళే తిట్లు తినాలి. పైగా 'దానిని ఏమైనా అంటే నన్ను అన్నట్టే' అని ప్రకటించేశారు కూడాను.

దాదాపు పదేళ్ళ పాటు రాజ్యం చేశాక, టాంపండుకి జబ్బు చేసింది. పశువుల ఆస్పత్రి చాలా దూరం. తాతగారు లెక్క చేయకుండా రోజూ రిక్షా కట్టించి పిల్లల్ని ఇచ్చి టామీని ఆస్పత్రికి పంపి వైద్యం చేయించారు. "ఆ వైద్యానికి పెట్టిన డబ్బు పెడితే ఎకరం పొలం వచ్చేది" అని చెప్పుకున్నారుట ఊళ్ళో అందరూ. మానవ ప్రయత్నం యెంత చేసినా విధిని ఎవ్వరూ ఆపలేరు కదా.. వైద్యం జరుగుతుండగానే ప్రాణం విడిచింది టాంపండు. బిడ్డని పోగొట్టుకున్నట్టుగా బాధపడ్డారట తాతగారు. ఆశ్చర్యం ఏమిటంటే ఆ తర్వాత కొన్నాళ్ల పాటు రకరకాల ఒడిదుడుకులు చుట్టుముట్టాయట ఆయన్ని..

హరిశ్చంద్ర-అయ్యప్పనాయుడు

సత్య హరిశ్చంద్ర నాటకం అంటే యెంత క్రేజు.. ముఖ్యంగా కాటిసీను.. పద్యాలకి వన్స్ మోర్లు పడాల్సిందే.. అబ్బే ఇప్పటి సంగతి కాదు. అమ్మ వాళ్ళ చిన్నప్పుడు వాళ్ళ ఊళ్ళో ప్రతి సంవత్సరం ఈ నాటకం వేయాల్సిందే. తెలిసిన కథే అయినా, ఊళ్ళో సగం మందికి పద్యాలన్నీ నోటికి వచ్చేసినా, సంవత్సరాదికో, శ్రీరామ నవమికో సత్య హరిశ్చంద్ర ప్రదర్శన తప్పదు.

అమ్మ వాళ్ళు కొంచం పెద్దవాళ్ళయ్యాక ఇంట్లో ఆంక్షలు మొదలయ్యాయి. వాళ్ళు బడికెళ్లే వయసులో మాత్రం ఎలాంటి ఆంక్షలూ లేవు. పైగా వాళ్ళ పెద నాన్నగారికి నాటకాలంటే విపరీతమైన ఇష్టం. ఊళ్ళో ఎక్కడ నాటక ప్రదర్శన జరిగినా పిల్లల కోడిలా వీళ్ళందరినీ వెంటేసుకుని ఆయన హాజరు తప్పదు. అలా అమ్మ వాళ్ళు చిన్నప్పుడు చాలా నాటకాలే చూశారు.

నాటకాలేనా? నాటక బృందం ఊళ్లోకి వచ్చింది మొదలు వాళ్ళ వెంట తిరుగుతూ వాళ్ళ ప్రతి కదలికనీ గమనించడం, మిగిలిన పిల్లలకి గొప్పగా చెప్పడం.. ఇవన్నీ వీళ్ళ వీరోచిత కార్యాలు. ప్రతి సంవత్సరం లాగే ఆ సంవత్సరం కూడా 'సత్య హరిశ్చంద్ర' బృందం ఊళ్లోకి వచ్చింది. మర్నాడు రాత్రి ప్రదర్శన. పెద్ద చెక్కపెట్టెల్లో బట్టలు, సెట్టింగులు, వాయిద్యాలతో దిగిపోయారు బృందం వాళ్ళు. తాతగారింటికి నాలుగిళ్ళ అవతల ఉన్న ఇల్లే నాటక బృందానికి విడిది ఇచ్చారు.

మధ్యాహ్న భోజనాలయ్యాక, నాటక బృందం పెద్ద తలకాయ (హెడ్) ఊరి పెద్ద తలకాయతో వాళ్ళ సమస్య చెప్పాడు. అదికాస్తా గోడ పక్క కాపు కాసిన అమ్మ వాళ్ళ చెవిన పడింది. నాటకంలో లోహితాస్యుడి వేషం వేసే పిల్లాడికి జ్వరం వచ్చింది. అందువల్ల అతను రాలేదు. స్థానికంగా ఓ ఏడెనిమిదేళ్ళ కుర్రాడినెవరినైనా ఏర్పాటు చేస్తే అతనితో నాటకం కానిస్తారు. అదీ సంగతి.

అసలు హరిశ్చంద్ర కాటిసీను లో లోహితాస్యుడికి పనేమీ ఉండదు.. చంద్రమతి భుజం మీద నిద్రపోవడమే. కథ ప్రకారం పాము కరిచి మరణించిన లోహితాస్యుడిని చంద్రమతి శ్మశానానికి తీసుకొస్తుంది. అక్కడ కాటికాపరి మరెవరో కాదు మారువేషంలో ఉన్న హరిశ్చంద్రుడు. సుంకం చెల్లించనిదే లోపలి అడుగు పెట్టనివ్వనంటాడు సత్య వాక్య పాలకుడైన హరిశ్చంద్రుడు. తన దగ్గర చిల్లిగవ్వ లేదంటుంది చంద్రమతి. హరిశ్చంద్రుడికి మాత్రమే కనిపించే 'చంద్రమతి మాంగల్యం' చూపించి దానిని సుంకంగా చెల్లించమంటాడు కాపరి. అప్పుడు భర్తని భార్య గుర్తుపడుతుంది.

బోల్డంత సెంటిమెంటు..బోల్డన్ని పద్యాలు.. పైగా అన్నీ వన్స్ మోర్లు.. ఎవర్ని కాదన్నా తెర చింపేస్తారేమో అన్న భయం. అలా నాటకం ఇంచుమించు తెల్లారే వరకూ జరిగేది. లోహితాస్యుడి వేషానికి సరిపడే పిల్లాడి కోసం అన్వేషణ మొదలయ్యింది. ఆ వయసు పిల్లల తల్లిదండ్రులు శవం వేషం వేయించడం ఆశుభంగా భావించారు. సరిగ్గా అప్పుడు అయ్యప్పనాయుడు ఆవేషం నేనేస్తానంటూ ముందుకొచ్చాడు.

అయ్యప్పనాయుడికి ఓ పదిహేనేళ్ళు ఉంటాయి. కాస్త బరువు ఎక్కువే అయినా, పొట్టిగా చూడ్డానికి పదేళ్ళ పిల్లాడిలా ఉంటాడు. అమ్మానాన్నలకి లేకలేక పుట్టిన సంతానం కావడం తో బాగా గారాబం. ఇంట్లో అతని మాటకి ఎదురు చెప్పరు. లోహితాస్యుడు దొరికాడన్న ఆనందం కన్నా చంద్రమతి మీద జాలి పెరిగిపోయింది అందరికీ.. ఇతన్ని మూడు నాలుగు గంటల పాటు ఎత్తుకుని స్టేజి మీద నిలబడి పద్యాలు చెప్పడం అంటే మాటలా? అమ్మ వాళ్లకి నాటకం చూడాలన్న కుతూహలం పెరిగిపోయింది.

నాటకం మొదలైంది. చంద్రమతి అయ్యప్పనాయుడిని అవలీలగా ఎత్తుకుంది. ఆవిడ భుజం మీద ఆ అబ్బాయి హాయిగా నిద్రపోయాడు. హరిశ్చంద్రుడికీ, చంద్రమతికీ పద్యాల పోటీ లాంటిది జరుగుతోంది, వన్స్ మోర్ల, చదివింపుల కోలాహలంతో. కాకపొతే చంద్రమతి గొంతు కాస్త బొంగురుగా ఉంది. విషయం ఏమిటంటే, చంద్రమతి వేషం వేసే ఆవిడ చివరి నిమిషంలో కారణాంతరాల వల్ల రాలేక పోయిందిట.. దానితో ట్రూపులో మగతనే ఆ వేషం వేసేశాడు. అదీ కథ.. మా ఇంట్లో నాటకం టాపిక్ వచ్చినప్పుడల్లా అమ్మ గుర్తు చేసుకుంటుంది..

కుంటి గేదె కొంపముంచింది..

అమ్మమ్మ వాళ్ళది చాలా విశాలమైన పెరడు.. రకరకాల పూల మొక్కలు, పళ్ళ మొక్కలు, కాయగూరల మొక్కలు, పాదులు ఉండేవి అందులో.. పెరటికి, కొబ్బరి తోటకి మధ్య పెద్ద నుయ్యి, నూతిలో చిన్నవి, పెద్దవి కలిపి ఓ డజను తాబేళ్లు. ఆ నూతి గట్టుకి దగ్గరలో ఓ పెద్ద నేరేడు చెట్టు, వేప చెట్టు. ఈ రెండూ చాలా పెద్ద చెట్లు..మూడు తరాల పిల్లలు ఆటలాడుకున్నారు వాటి నీడలో..వాళ్ళలో మేము కూడా ఉన్నాము. మా కన్నా ముందు అమ్మ వాళ్ళు వాళ్ళ చిన్నప్పుడు ఆ చెట్ల కిందే మధ్యాహ్నాలు ఆడుకునే వాళ్ళు.

అమ్మ వాళ్ళ అక్కలకి ఓ స్నేహితురాలు ఉండేది.. ఆమె పేరు ముంతాజ్. 'రౌడీ పిల్ల' అని పేరు ఆమెకి. అమ్మ మూడో అక్కకి ఆమెకి మంచి స్నేహం. వాళ్ళిద్దరి ఆటపాటలు, అభిరుచులు బాగా దగ్గరగా ఉండేవి. అమ్మ వాళ్ళ ఏడుగురు అక్క చెల్లెళ్ళలో రెండో ఆమె బాగా నెమ్మదస్తురాలు. ఎవరి జోలికి వెళ్ళదు, తన పని ఏమిటో తనది. ఆమెకి స్నేహితురాళ్ళు కూడా తక్కువే. అమ్మమ్మ వెనుక తిరుగుతూ ఇంటి పనుల్లో సాయం చేస్తూ ఉండేది.

తాతగారికి వ్యవసాయం తో పాటు పాడి కూడా ఉండేది. ఎల్లవేళలా పెరట్లో కనీసం నాలుగు పాడి పశువులు ఉండాల్సిందే. అమ్మమ్మకి ఆవులంటే ఇష్టం..అందువల్ల కనీసం రెండు ఆవులు తప్పనిసరి. అమ్మకి ఆరేడేళ్ళ వయసప్పుడు వాళ్ళకో గేదె ఉండేది. ఆ గేదెకి ఒక కాలు 'సొట్ట కాలు' కావడంతో గుర్తు కోసం కుంటి గేదె అనేవాళ్ళు. వర్షాల రోజుల్లో తప్ప మిగిలిన రోజుల్లో పశువులని ఎక్కువ సమయం చెట్ల కిందే కట్టేసి ఉంచే వాళ్ళు. అక్కడే వాటికి గడ్డి, కుడితి అందుబాటులో ఉంచేవాళ్ళు.

కుంటి గేదె నిలబడ లేదు కాబట్టి వేప చెట్టు కింద పడుకుని గడ్డిపరకలు నములుతూనో, నెమరు వేస్తూనో ఉండేది.. పాలు పితికే సమయంలో ఒకరు గేదెని పట్టుకుంటే మరొకరు పాలు పితికే వాళ్ళు. మిగిలిన రోజంతా ఆ గేదె చెట్టు కింద పడుకునే ఉండేది. ఆ వేప చెట్టు ప్రత్యేకత ఏమిటంటే కొమ్మలు పైకి కాకుండా కొంచం కిందకి ఉండడంతో పాటు పిల్లలు చెట్టు ఎక్కడానికి అనువుగా ఉండేది. పళ్ళు తోముకోడానికి పంథుం పుల్ల కావాలన్నా కూడా పిల్లలు కొమ్మెక్కి విరుచుకోవచ్చన్న మాట.

వేసవి మధ్యాహ్నాలు భోజనం కాగానే ముంతాజ్ అమ్మమ్మ వాళ్ళ ఇంటికి వచ్చేసేది. ఆమె, అమ్మ వాళ్ళ మూడో అక్క కలిసి ఆడుకునే వాళ్ళు. ఉన్న ఆటలతో సరిపెట్టుకుంటే వాళ్ళు పిల్లలెందుకు అవుతారు? అందుకే వాళ్ళో కొత్త ఆట కనిపెట్టారు. ఆట ఏమిటంటే వాళ్ళిద్దరూ ఒకరి తర్వాత మరొకరు వేప చెట్టు ఎక్కడం, కొమ్మ మీద నుంచి కుంటి గేదె మీదకి దూకడం. వాళ్ళు ఎన్నిసార్లు దూకినా కుంటి గేదె తన పనిలో తాను ఉండేదే తప్ప కనీసం కదిలేది కాదు.

పిల్లలిద్దరికీ ఈ ఆట నచ్చడం తో రోజూ ఇదే ఆట ఆడడం కొనసాగించారు. ఎప్పుడూ తన పనేమిటో తానూ చూసుకునే రెండో అక్కకి ఈ ఆట ఎందుకో ఆసక్తిగా అనిపించింది. స్వతహాగా భయస్తురాలు కావడంతో, వీళ్ళ సాహసం ఆమెకి చాలా ఆశ్చర్యకరంగా అనిపించింది. పెరట్లో కూర్చుని వీళ్ళ ఆటని గమనించేది. ఆమెకి ఈ ఆట నచ్చిందని వీళ్ళిద్దరూ తెలుసుకుని, ఆమెని కూడా ఆడమని బలవంతం చేశారొక రోజున. ఒక్కొక్కరూ రెండేసి సార్లు దూకి చూపించాక ఈమెకి కొంచం ధైర్యం వచ్చింది.

లోపల్లోపల భయపడుతూనే వేప చెట్టెక్కింది. "మేమున్నాం నీకెందుక" ని ఇద్దరూ ధైర్యం చెప్పారు. కాసేపు తటపటాయించి, ఆమె చెట్టు మీద నుంచి గేదె మీదకి దూకేసింది. సరిగ్గా అప్పుడే కుంటి గేదె కి ఏమైందో కాని, ఒక్కసారిగా కదిలి పైకి లేచే ప్రయత్నం చేసింది.. అనుకోకుండా గేదె కదలడంతో కొంత, భయంతో మరికొంత, ఈమె బ్యాలన్స్ చేసుకోలేక కింద పడిపోయింది. వళ్ళంతా గీసుకుపోయి గాయాలు. జడుపు జ్వరం. ఓ నాలుగైదు రోజులు మంచం పట్టింది. ఈ కొత్త ఆట గురించి అమ్మమ్మకి తెలియడంతో ముంతాజు వాళ్లకి మళ్ళీ ఆ ఆట ఆడుకునే అవకాశం లేకపోయింది.

సత్యభామ-చివరి భాగం

(సత్యభామ-1, 2 తర్వాత)

చెరువు గట్టు కిటకిటలాడుతోంది. చుట్టుపక్కల నాలుగైదు ఊళ్ళ నుంచి జనం వచ్చేశారు. నిజానికి ఊళ్ళో అమ్మవారి జాతరకి కూడా ఎప్పుడూ అంత జనాన్ని చూడలేదు ఊళ్ళో వాళ్ళు. భక్తుల ఆధ్వర్యంలో మైకులు ఏర్పాటయ్యాయి. గ్రామఫోన్ రికార్డులు మోగుతున్నాయి. కానీ జనం అంటా ఎవరి గొడవలో వాళ్ళు ఉన్నారు. 'నీళ్ళ మీద నడవడం సాధ్యమేనా?' అనే అంశం మీద వాదోపవాదాలు జరుగు తున్నాయి. 'మరి కాసేపట్లో సత్యభామ గారు మనూరి చెరువు మీద నడవబోతున్నరహో..' అని దండోరా బయలుదేరింది.

ఆవేళ సత్యభామ డ్యూటీ అమ్మ వాళ్ళది. అమ్మ, వాళ్ళక్క, చెల్లి. ముగ్గురూ పొద్దున్నే చద్దన్నం తిని బయలుదేరారు. 'బడెక్కడికీ పోదు కదా..ముందు ఈ సత్యభామ సంగతి చూసి అప్పుడు బళ్లోకి వెళ్దాం' అనుకున్నారు ముగ్గురూ. ఇంట్లో వాళ్ళెవరూ చూడడం లేదని నిశ్చయించుకుని, చెరువు గట్టున ఓ చెట్టు కిందకి చేరారు. వరద గోదారి నీటిమట్టంలా క్షణ క్షణానికీ జనం పెరుగుతున్నారు. పిల్లల్ని తీసుకుని ఎడ్ల బళ్లమీద దిగిపోతున్నారు చెరువు గట్టున.

కాఫీ హోటలూ, చిరు తిళ్ళు అమ్మే అంగళ్ళూ వెలిశాయి చెరువు గట్టున. సత్యభామ ఇంటి దగ్గర కోలాహలం గా ఉంది. భక్తులు దర్శనం కోసం బారులు తీరారు. సత్తెమ్మ గారు ఉదయానే జామ చెట్టు (ఆవిడ భాషలో పొన్న వృక్షం) ఎక్కేశారు. కామాక్షి, వామాక్షి భజనలు మొదలు పెట్టారు. కుచేలుడు అప్పుడప్పుడు ఆశ్రమం నుంచి బయటికి వచ్చి 'మరి కాసేపట్లో అమ్మ చెరువు మీద నడుస్తారు' అని ప్రకటిస్తున్నాడు. మా అమ్మ వాళ్లకి మాత్రం అదంతా వింతగా ఉంది. 'ఆ నడిచేదేదో త్వరగా నడిచేస్తే మనం వెళ్లిపోవచ్చు కదా' అనుకుంటున్నారు వాళ్ళు.

చూస్తుండగానే మద్యాహ్నం అయ్యింది. భక్తుల రాక క్రమంగా తగ్గింది. దూరం నుంచి వచ్చిన వాళ్ళు తిరుగు ప్రయాణం ఆలోచనలో ఉన్నారు. పొద్దున్న తిన్న చద్దన్నం అరిగిపోయి అమ్మ వాళ్లకి ఆకలి మొదలైంది. చిరుతిళ్ళు దొరుకుతున్నాయి కానీ చేతిలో అర్ధణా లేదు. పోనీ ఇంటికి వెళ్ళిపోదామా అంటే తీరా ఇంటికెళ్ళాక నడుస్తుందేమో, మళ్ళీ రాడానికి కుదరదు అని బాధ. మిగిలిన వాళ్ళు తిండి ఏర్పాటు చూస్తారనుకుంటే వాళ్ళు బడినుంచి భోజనానికి వెళ్లి మళ్ళీ తిరిగి రాలేదు. ఈ గొడవకి బడికి ఓ పూట సెలవు ఇచ్చేశారు.

మైకులో పాటలు వస్తూనే ఉన్నాయి. సత్తెమ్మగారు పొన్న వృక్షం దిగడం లేదు. కాసేపు వేణువు ఊదుతూ, మరి కాసేపు ధ్యానం చేస్తూ గడుపుతున్నారు. భక్తులతో మాట్లాడడమే లేదు. పాద పూజలు కూడా అంగీకరించడం లేదు. "శ్రీ కృష్ణుల వారిపై అమ్మ అలిగారు. ఆ స్వామే వచ్చి అమ్మని బతిమాలుకుంటారు" అని కామాక్షి, వామాక్షి చెబుతున్నారని చూసి రాడానికి వెళ్ళిన మా పిన్ని అమ్మ వాళ్లకి చెప్పింది. "కృష్ణులవారు మనక్కూడా భోజనం ఏర్పాటు చేస్తే బాగుండునే.. ఒకటే ఆకలి" అన్నదట మా పెద్దమ్మ.

భక్తుల సంఖ్య బాగా తగ్గిపోయింది. పొరుగూరి వాళ్ళు వెళ్ళిపోగా, ఊళ్ళో పని లేని వాళ్ళు, ఇదేదో చూడాలని పట్టుదలగా ఉన్నవాళ్ళు మాత్రం ఉన్నారు చెరువు గట్టున. మరి కాసేపట్లో సూర్యాస్తమయం అవుతుందనగా కుచేలుడు వచ్చి ప్రకటించాడు. "ఇవాళ చెరువు మీద నడవొద్దని అమ్మని శ్రీ కృష్ణులవారు ఆదేశించారు. మళ్ళీ ఎప్పుడు నడిచేదీ, స్వామి అమ్మ ద్వారా సెలవిస్తారు.." సత్యభామని తిట్టుకుంటూ అమ్మ వాళ్ళు దొడ్డి దారిన ఇల్లు చేరుకున్నారు.

విచిత్రం ఏమిటంటే పొరుగూళ్ళ వాళ్లకి ఆ సాయంత్రం ఏం జరిగిందో తెలియదు. వాళ్లకి తెలిసిందల్లా చెరువు మీద నడుస్తానన్న సత్యభామ ప్రకటన. దానితే సత్యభామ చేరువుమీద నడిచిందనీ, చాలా మహిమ కలదనీ ప్రచారం జరిగిపోయింది. (శిష్యులే ఆ ప్రచారం చేశారని చాలామంది అనుమానించారట). దానితో సత్తెమ్మ గారిని ఇంటికి పిలిచి పాద పూజ చేసుకోడానికి జనం క్యూలు కట్టారట. పుట్టిన పిల్లలకి పేర్లు పెట్టడం మొదలు, గృహ ప్రవేశాలకి ముఖ్య అతిధిగా హారజవడం వరకూ సత్తెమ్మ గారి ప్రభ వెలిగిపోయిందిట. అసలు అదృష్టం కాకాసురుడుది, ప్రహ్లాదుడుదిదీను. వద్దంటే డబ్బు వాళ్లకి.

ఇప్పటికీ టీవీల్లో స్వామీజీల ప్రవచనాలు చూస్తూ అప్పుడప్పుడూ అమ్మ సత్యభామని తల్చుకుని బాధ పడుతూ ఉంటుంది. "అప్పట్లో ఇన్ని టీవీలు లేవు. లేకపోతె మా సత్తెమ్మ కూడా టీవీలో కనిపించును కదా.." అని. నాకు మాత్రం ఈ మాటలు టీవీ చానళ్ళ మీద సెటైర్లలా అనిపిస్తాయి, ఆవిడకి ఆ ఉద్దేశం లేకపోయినా..

సత్యభామ-2

(సత్యభామ-1 తర్వాత)

ఊరు ఊరంతా మరొక్క సారి ఉలిక్కిపడింది. రామాలయం, రచ్చబండ, నాయుడి కొట్టు, చెరువు గట్టు.. ఇలా ప్రతీ చోటా ఇదే చర్చ. "సత్తెమ్మ గారిని నీళ్ళమీద నడవమని శ్రీకృష్ణుల వారు ఆజ్ఞాపించారట.. స్వామి సెలవిచ్చిన రోజున అమ్మ మన ఊరి చెరువు మీద ఈ చివరి నుంచి ఆ చివరికి నడుస్తారట.." కామాక్షి, వామాక్షి ఊళ్ళో ఆడవాళ్ళకి, కుచేలుడు ఊళ్ళో మగవాళ్ళకి చెప్పిన వార్త ఇది. పెద్దగా చదువుకోని, పనిపాటలు చేసుకునే జనమంతా నోరెళ్ళ బెట్టారట. చదువుకున్న వాళ్ళు మాత్రం కొట్టిపారేశారు.

మొత్తం మీద ఊరిలో రెండు వర్గాలు తయారయ్యాయి. ఐతే నమ్మకాల కోసం వాళ్ళెవరూ కొట్లాడుకోలేదు. అమ్మ వాళ్ళ దురదృష్టం ఏమిటంటే, తాతగారు సత్యభామ ప్రకటనని అస్సలు నమ్మలేదు సరికదా "ఆమెకి పిచ్చి ముదిరిపోయింది" అన్నారట. అంతేనా.. పిల్లలెవరినీ పొరపాటున కూడా అటువైపు వెళ్ళద్దని మరోమారు హెచ్చరించారు. సత్యభామ ప్రకటన ఊళ్ళో కన్నా, చుట్టూ పక్కల ఊళ్లలో ఎక్కువ సంచలనం రేపిందట. దానితో ఎక్కడినుంచో భక్తులు బళ్ళు కట్టుకుని మరీ రావడం మొదలెట్టారు.

ఇంట్లో అమ్మమ్మకి మరో రకం సమస్య. కామాక్షి, వామాక్షి రోజూ ఏదో వేళలో పెరట్లోకి వచ్చి ఆవిడకి సత్యమ్మ మహిమలు వర్ణించి వర్ణించి చెప్పి వెళ్ళేవాళ్ళు. దానితో ఆవిడకి 'ఏ పుట్టలో ఏ పాముందో.. నమ్మితే ఏం' అన్న భావన మొదలైంది. అసలే తొమ్మిది మంది పిల్లల్ని ఎలా పెంచి పెద్ద చెయ్యాలా అన్న దిగులుతో ఉన్న ఆవిడకి సత్యభామ ని నమ్మడం లో తప్పు కనిపించలేదు. అలా అని తాతగారికి ఎదురు చెప్పలేదు . అందుకని, ఉభయతారకంగా, తాతగారు, పెద్ద మామయ్యా చూడకుండా అమ్మ వాళ్ళు సత్యభామ ఇంటికెళ్ళి చూసి రావడానికి ఆవిడ అనుమతిచ్చేసింది.

అమ్మ వాళ్ళ పెద్దక్క, రెండో అక్క ఇలాంటివాటికి కొంచం దూరంగా ఉండేవాళ్ళు. ఇంకా మిగిలిన ఐదుగురూ వంతులేసుకుని సత్యభామ ఇంటికెళ్ళి చూసొస్తూ ఉండేవాళ్ళు. సత్తెమ్మ గారికి పాద పూజ చేసుకోడం కోసం భక్తులు పోటీలు పడడం చూసి వీళ్ళకి నవ్వాగేది కాదట. వీళ్ళని చూసి ''పాపలూ.. మీరు ఆడ పిల్లలు కాదమ్మా..దేవ కన్యలు.." అనేదట ముద్దు ముద్దుగా.. జామ చెట్టు కాపుకి రావడం తో పాద పూజ చేసిన భక్తులకి కాయనో, పిందెనో ప్రసాదించేదట, చెట్టు మీదనుంచే.. చూస్తుండగానే ఆవిడకి నెమలి కన్నుల విసనికర్ర, వెండి కిరీటం సమకూరాయి.

ఇంటి పెరట్లో అమ్మా వాళ్ళ ఆటల్లో సత్యభామ ఒక భాగమైపోయింది. ఆరోజు సత్యభామ ఇంటి దగ్గర డ్యూటీ చేసినవాళ్ళు మిగిలిన వాళ్లకి తామే ఒకరు సత్యభామగా మరొకరు భక్తుడిగా నటించి చూపేవారట. సమస్యల స్థాయి కూడా నెమ్మదిగా పెరిగింది. కోడిపుంజు, గేదె ల నుంచి పిల్లల పెళ్ళిళ్ళు, ఇల్లు కట్టు కోవడం, అప్పులు తీర్చడం లాంటి ప్రశ్నలు అడిగే వారట భక్తులు. ఇక ఊళ్ళో సత్యభామని నమ్మని వాళ్ళంతా "ఇంకెప్పుడు నడుస్తుంది చెరువు మీద" అనుకోడం మొదలు పెట్టారు. ఈ విషయం సత్తెమ్మ దాకా వెళ్ళింది. దానితో ఆవిడ ప్రకటించింది.. "రేపు మనూరి చెరువు మీద నడవమని స్వామి సెలవైంది.." (వివరాలు తర్వాతి భాగం లో)

సత్యభామ-1

అమ్మ తన బాల్యాన్ని ఎప్పుడు గుర్తుకు తెచ్చుకున్నా మర్చిపోకుండా చెప్పే సంగతి ఒకటి ఉంది.. అది 'సత్యభామ' గురించి. మా చిన్నప్పుడు అమ్మ వాళ్ళ అక్కచెల్లెళ్ళు కలుసుకున్నప్పుడు మేము సత్యభామ ని గుర్తు చేసేవాళ్ళం. వాళ్ళంతా చిన్న పిల్లలై పోయేవాళ్ళు. తాతగారి ఊళ్ళో క్షురకుడి ఇల్లు చెరువు గట్టున, బడికి దగ్గరగా ఉండేది. ఆ క్షురకుడి భార్య ఉన్నట్టుండి ఒకరోజు తాను సత్యభామ ని అని ప్రకటించుకుంది.

ఈ వార్త వినగానే ఊరంతా ఉలిక్కిపడింది. ఇక అమ్మ వాళ్లకి ప్రతి రోజూ చేతినిండా పని. ప్రతిరోజూ బడికి వెళ్లేముందు, బడినుంచి తిరిగి ఇంటికి వచ్చేటప్పుడు సత్యభామ ఏం చేస్తోందో చూడాల్సిన బాధ్యత వీళ్ళదే కదా. అసలే తాతగారు, పెద్ద మామయ్య 'అటువైపు వెళ్తే కాళ్ళు విరగ్గొడతాం' అని బెదిరించారట కూడాను. సత్యభామ ఇంటిదగ్గర రెండుపూటలా వీళ్ళ హాజరు తప్పని సరి.

సదరు సత్యభామ ఇంటి గుమ్మంలో ఓ జామి చెట్టు ఉండేదట. ఆవిడ పగలంతా ఆ జామిచెట్టు కొమ్మమీద కూర్చుని పిల్లనగోవి ఊదుతూ ఉండేదట. మధ్య మధ్యలో కృష్ణుడితో మాట్లాడుతూ, ఓ గ్రంధం రాస్తూ ఉండేదట. భర్తకీ, కొడుక్కీ పేర్లున్నా భర్త పేరుని 'కాకాసురుడు' అనీ కొడుకు పేరు 'ప్రహ్లాదుడు' అనీ మార్చేసిందిట ఆవిడ. ఆవిడకి దయ్యమో భూతమో పట్టిందని నమ్మిన 'కాకాసురుడు' ఆవిడకి భూత వైద్యం చేయించాలని ప్రయత్నించి విఫలమయ్యాడట.

ఆనోటా, ఆనోటా సత్యభామ గురించి విన్న ఊళ్ళో ఇద్దరు వయసు మళ్ళిన మహిళలు ఆవిడకి శిష్యులుగా మారారు. వాళ్ళిద్దరికీ 'కామాక్షి' 'వామాక్షి' అని పేర్లు పెట్టిందట సత్యభామ. వాళ్ళు మాత్రం ఆమెని 'సత్తెమ్మ గారూ' అని పిలిచే వాళ్ళట. సత్యభామ గా మారిన క్షణం నుంచే ఆవిడ వస్త్ర ధారణా మారిపోయింది. చీరకి బదులు ఓ పొడవాటి గౌను ధరించేది. జుట్టు విరబోసుకునేది. సర్వకాల సర్వావస్థల్లోనూ చేతిలో పిల్లనగోవి తప్పని సరి.

శిష్యుల పుణ్యమా అని సత్యభామ మహిమలు ఇరుగు పొరుగు ఊళ్లకీ పాకాయట. ఎలాంటి సమస్యకైనా ఆవిడ కృష్ణుడితో మాట్లాడి పరిష్కారం చెబుతుందనీ, ఆవిడ ఎప్పుడు పిల్చినా కృష్ణుడు పలుకుతాడనీ బాగా ప్రచారం జరిగింది. కనబడకుండా పోయిన కోడిపుంజు మొదలు, కట్టు తెంపుకు పోయిన గేదె వరకు ఏవైపు వెళ్తే దొరుకుతాయో ఆవిడ చెప్పేదట. రెండు మూడు సార్లు ఆవిడ చెప్పింది జరగడంతో జనం పెరిగారట.

తన కష్టాలు చెప్పుకోడానికి సత్యభామ దగ్గరికి వచ్చిన ఓ బహు కుటుంబీకుడికి 'కుచేలుడు' అని పేరు పెట్టి శిష్య పరివారంలో చేర్చుకుంది సత్యభామ. అప్పటికే ఆమె ఇల్లు ఆశ్రమం రూపు దాల్చింది. భర్త, కొడుకు పరాయివాళ్ళ లాగ మసలే వారట. కుచేలుడి రాకతో సత్యభామ రాసిన గ్రంధాన్ని పరిష్కరించాలన్న కోరిక మొదలైంది శిష్యులలో. అతను కొంచం చదువుకున్నవాడు. ఆవిడ రాసేది భాషే కాదని, కొక్కిరాయి గీతలని బాగా చదువుకున్నవాళ్ళు తేల్చేశారు. సరిగ్గా అప్పుడే సత్యభామ ఓ సంచలన ప్రకటన చేసిందట. (వివరాలు తర్వాతి భాగంలో)

అమ్మ-ఆదివారం

ఆదివారం అంటే ఇష్టపడని చిన్నపిల్లలు ఎవరైనా ఉంటారా? నా చిన్నప్పుడైతే ఆదివారం కోసం సోమవారం నుంచి ఎదురు చూసేవాడిని. చక్కగా బడికి వెళ్ళే పని ఉండదు కదా. ఐతే అమ్మ వాళ్ళు మాత్రం వాళ్ళ చిన్నప్పుడు ఆదివారం అంటే చాలు చాలా భయపడే వాళ్ళట. ఆదివారం నాడు ఇంట్లో ఉండకుండా ఎక్కడికైనా వెళ్ళే అవకాశాల కోసం ఎదురు చూసే వాళ్ళట. అలా ఎందుకు భయపడే వాళ్ళో అమ్మ చాలా సార్లు చెప్పింది. ఎందుకో చెప్పాలంటే ముందు వాళ్ళ ఇంటి సంగతి చెప్పాలి.

అమ్మ వాళ్ళు మొత్తం ఏడుగురు అమ్మాయిలు, ఇద్దరు అబ్బాయిలు. మొత్తం ఈ తొమ్మిది మందితో పాటు బంధువుల పిల్లలు మరో ఐదారుగురు ఎప్పుడూ వీళ్ళ ఇంట్లో ఉండేవాళ్ళు. అంటే వీళ్ళ ఇల్లే ఓ చిన్న వీధి బడి లా ఉండేదన్న మాట. అమ్మమ్మ ఒక్కర్తే పిల్లలందర్నీ చూడలేదు కాబట్టి అమ్మ వాళ్ళ పెద్దక్క కూడా ఆ బాధ్యత తీసుకునేది. వాళ్ళ అమ్మ అంటే పిల్లలెవరికీ భయం లేక పోయినా, పెద్దక్క అంటే మాత్రం భలే భయం.

ఆడపిల్లల సంరక్షణ అంటే మాటలు కాదు కదా. తల దువ్వి జడలు వెయ్యడమే ఓ పెద్ద పని. ఇక తల స్నానం అంటే ఓ పెద్ద ప్రహసనమే. అమ్మమ్మ, పెద్దమ్మ కలిసి ప్రతి ఆదివారం పిల్లలకి తలంటు కార్యక్రమం పెట్టేవారు. ఓ సారి 'బాల భారతం' సినిమా చూస్తూ, అందులో కౌరవుల స్నానం సీన్ వచ్చినప్పుడు 'మీ చిన్నప్పుడు మీ స్నానాలు కూడా ఇలాగే ఉండేవా?' అని అమ్మని అమాయకంగా అడిగా. దానికి అమ్మ ఎలా స్పందించిందో నాకు బాగానే గుర్తుంది కాని, ఇక్కడ చెప్పను.

అమ్మమ్మ, పెద్దమ్మ లతో పాటు మరో ఇద్దరు సహాయకులు ఉండే వాళ్ళట తలంట్లు పోయడానికి. ఒకరు బాపిరాజు, వాళ్ళింటి పని మహిళ. ఇక రెండో ఆవిడ సోమాలమ్మ. అమ్మ వాళ్ళు చదివే బడిలో ఆయా. సోమాలమ్మ గురించి ఒక్కమాటలో, అదీ అమ్మ చెప్పిందే, చెప్పాలంటే "బళ్ళో మేస్టారంటే భయపడని పిల్లలు ఉండేవాళ్ళు కాని, సోమాలమ్మ అంటే భయపడని వాళ్ళు ఎవ్వరూ ఉండేవాళ్ళు కాదు." బడికి రాని పిల్లల ఇళ్ళకి వెళ్లి, కాపు కాసి వాళ్ళని బడికి లాక్కు రావడం సోమాలమ్మ ప్రతిభకి ఓ మచ్చు తునక మాత్రమే.

బాపిరాజు నీళ్ళ పొయ్యి వెలిగిగించడంతో ఆదివారం మొదలయ్యేదట. పిల్లలంతా చద్దన్నాలు తినే వేళకి సోమాలమ్మ వచ్చేసేదట. ఇక అది మొదలు, తలలు లెక్క పెట్టుకుని, ఒకళ్ళ తర్వాత మరొకరిని కూర్చోబెట్టి తలంటేసే వారట ఇద్దరూ.. అక్కడితో అయ్యిందా.. మద్యాహ్నం అమ్మమ్మ పెట్టిన భోజనం చేశాక పిల్లలందరికీ పేలు చూసే కార్యక్రమం. అమ్మ మాటల్లో చెప్పాలంటే "సోమాలమ్మ తన రెండు కాళ్ళ మధ్య మా తల నొక్కిపట్టి, తను తెచ్చిన పేల దువ్వెనతో మా జుట్టు బలంగా లాగేది. ఆ ఊపుకి జుట్టూడి పోయేది. తలనుంచి రక్తం వస్తుందేమో అని భయం వేసేది మాకు."

పిల్లలెవరైనా సోమాలమ్మకి ఎదురు తిరుగుతారేమో అని, అమ్మ వాళ్ళ పెద్దక్క అక్కడే కావలి ఉండేదట. సాయంత్రం కాపీ తాగి, రాత్రి భోజనం లోకి కూర పచ్చడి తీసుకుని సోమాలమ్మ తిరుగు ముఖం పట్టే వరకు పిల్లలంతా బిక్కు బిక్కు మంటూ ఉండాల్సిందే. "సోమాలమ్మకి జ్వరం రావాలని కోరుకునే వాళ్ళం. అదేమిటో కాని, ఆ మనిషిది భలే ఆరోగ్యం.. ఎప్పుడూ జర్రున చీదేదైనా కాదు. మాకు మేము తల స్నానం చేయగలిగేంత వరకు సోమాలమ్మ బాధ తప్ప లేదు. ప్రతివారం ఆదివారాన్ని తిట్టుకునే వాళ్ళం..."