సోమవారం, మే 03, 2021

అదే కథ ...

తెలంగాణ రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి కె. చంద్రశేఖర్ రావు, తెలుగుదేశం పార్టీ వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడు మాజీ ముఖ్యమంత్రి నందమూరి తారక రామారావుని తన రాజకీయ గురువుగా చెప్పుకుంటూ ఉంటారు. ఎన్ఠీఆర్ మీద అభిమానంతోనే తన కొడుక్కి తారకరామారావు అని పేరు పెట్టుకున్నారు కూడా. అయితే, ఆచరణకి వచ్చేసరికి కొన్ని విషయాల్లో ఆయన తెలుగు దేశం పార్టీ ప్రస్తుత అధ్యక్షుడు, మాజీ ముఖ్యమంత్రి నారా చంద్రబాబు నాయుడు పద్ధతుల్ని అనుసరిస్తున్నారేమో అనిపిస్తోంది. రాజకీయాలలో కూరిమి విరసంబైనప్పుడు ఇదే కేసీఆర్ ఇదే చంద్రబాబుని 'డర్టీయెస్ట్ పొలిటిషన్ ఇన్ ఇండియా' అని అని ఉండొచ్చు గాక, రాజకీయ చాణక్యంలో - కనీసం కొన్ని విషయాల్లో అయినా - చంద్రబాబు నాయుణ్ణి అనుసరిస్తున్నారన్న భావన రోజురోజుకీ బలపడుతోంది. మరీ ముఖ్యంగా తెలంగాణ వైద్య ఆరోగ్య శాఖ మంత్రి ఈటెల రాజేందర్ ని పదవీచ్యుతుణ్ణి చేసిన ప్రస్తుత సందర్భంలో. 

కారణాంతరాల వల్ల తనకి ఇష్టం లేని నాయకుల్ని పదవి నుంచి తొలగించడానికి, అధికారులని ఉన్నత పదవులలోకి రాకుండా చేయడానికీ చంద్రబాబు నాయుడు దాదాపు రెండు దశాబ్దాల క్రితమే అమలు చేసిన వ్యూహాలనే ఇప్పుడు కేసీఆర్ రాజేందర్ విషయంలో అమలు చేస్తున్నారనిపిస్తోంది. పందొమ్మిదేళ్ళ క్రితం ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రానికి చంద్రబాబు నాయుడు ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్నారు. నాటి కేబినెట్లో నేటి తెలంగాణ అసెంబ్లీ స్పీకర్ పోచారం శ్రీనివాస రెడ్డి పంచాయతీ రాజ్ శాఖా మంత్రిగా ఉన్నారు. కారణాలు పైకి రాలేదు కానీ, ముఖ్యమంత్రికి-మంత్రికి కుదరాల్సినంతగా సఖ్యత కుదరలేదు. ఫలితంగా ఒకరోజు ముఖ్యమంత్రి ఒద్దికలో ఉండే ఓ పత్రికలో పంచాయతీ రాజ్ శాఖలో పెద్దఎత్తున అవినీతి జరిగిందంటూ ముఖ్యవార్త. పంచాయతీ ఆఫీసులకి అవసరమైన స్టేషనరీ కొనుగోలులో నిధుల గోల్ మాల్ జరిగిందన్నది కథనం. 

క్రమశిక్షణకు మారుపేరుగా పేరుతెచ్చుకునే ప్రయత్నంలో ఉన్న ప్రభుత్వం ముందుగా మంత్రి రాజీనామాకి, అటుపైన జరిగిన అవినీతిపై విచారణకి ఆదేశాలిచ్చింది. ఒక్క వార్తాకథనంతో మంత్రిగారి పదవి పోయింది. అటుపై చాలారోజుల పాటు విచారణ సా...గి, రిపోర్టులో తేల్చిందేమిటంటే అవినీతిలో మంత్రి పాత్ర లేదని!! కొంచం అటూ ఇటూగా ఇదే సమయంలోనే ఇలాంటి అనుభవమే ఓ ఉన్నతాధికారికీ ఎదురయ్యింది. తెల్లారి లేస్తే ప్రభుత్వంలో ముఖ్యమైన పోస్టుకు ప్రమోషన్ ఉత్తర్వులు అందుకోవాలి. కానీ ఎక్కడో ఏదో ఈక్వేషన్ తేడా కొట్టింది. ఫలితం, ఉత్తర్వులు అందుకోడానికి కొన్ని గంటల ముందుగా  - మళ్ళీ ఒద్దికలో ఉన్న పత్రికే - ఓ భారీ భూ కుంభకోణాన్ని బద్దలు కొట్టింది. ఆ కుంభకోణపు తీగని ఈ అధికారికి ముడిపెట్టింది. క్రమశిక్షణకి మారుపేరైన ప్రభుత్వం ప్రమోషన్ ఆపేసింది!! ఆ ఆరోపణల మీద విచారణ ఇంకా కొనసాగుతోందో, మధ్యలో అటకెక్కిందో మరి. 

కాలం మారింది. రెండు దశాబ్దాల కాలం చాలా మార్పుల్ని తోడు తెచ్చుకుంది. చంద్రబాబు నాయుడికి ఒద్దికలో ఉన్న పత్రికలు సాయం చేసిపెడితే, కేసీఆర్ చేతుల్లో సొంత మీడియానే ఉంది. సొంత చానళ్ళు పేపర్లతో పాటు, అనుకూల చానళ్ళు, పత్రికలూ మూకుమ్మడిగా రాజేందర్ వ్యతిరేక కథనాలు కూడబలుక్కున్నట్టు ఒకేసారి ప్రసారం చేశాయి. కథనాలు రావడమే తరువాయిగా విచారణ, వెంటనే మంత్రిత్వ శాఖ ఉపసంహరణ, ఆ వెంటనే మంత్రివర్గం నుంచి బర్తరఫ్. పరిణామాలన్నీ శరవేగంతో జరిగిపోయాయి. రాత్రికి రాత్రే రాజేందర్ 'మాజీ మంత్రి' అయిపోయారు. ఈసారి ఆరోపణ భూ ఆక్రమణ. నిజానికి ఇది చాలా మందిమీద వచ్చిన చాలా పాత ఆరోపణ. తెలంగాణ రాష్ట్రం రాగానే ముందుగా దృష్టిపెడతామని ఉద్యమకాలంలో కేసీఆర్ హెచ్చరించిన ఆరోపణ. 'లక్ష నాగళ్ళ' తో ఆక్రమణల్ని దున్నే కార్యక్రమాన్ని సొంత మంత్రివర్గ సహచరుడితో మొదలు పెట్టారనుకోవాలా? 

రాజేందర్ పై తీసుకున్న 'క్రమశిక్షణ చర్య' గడిచిన రెండు దశాబ్దాల్లో మన చుట్టూ వచ్చిన అనేక మార్పులని పరిశీలించే అవకాశం ఇస్తోంది మనకి. నాటితో పోలిస్తే నేడు ప్రత్యామ్నాయ మీడియా, మరీ ముఖ్యంగా సోషల్ మీడియా బలపడ్డాయి. ప్రసార సాధనాలు వర్గాలుగా విడిపోవడం వల్ల ప్రతి విషయం తాలూకు బొమ్మనీ, బొరుసునీ తెలుసుకోగలుగుతున్నాం. ఇరుపక్షాల వాదనలనీ వినగలుగుతున్నాం. సోషల్ మీడియా ద్వారా మన అభిప్రాయాలనూ చెప్పగలుగుతున్నాం. వీటి ఫలితమే రాజేందర్ కి దొరుకుతున్న మద్దతు. జరిగింది కేవలం క్రమశిక్షణ చర్య మాత్రమే కాదన్న సంగతి జనబాహుళ్యం అర్ధం చేసుకోగలిగింది. కేవలం పత్రికలు, టీవీల్లో వచ్చింది మాత్రమే నమ్మేసి, అభిప్రాయాలు ఏర్పరుచుకోకుండా, విషయాన్ని మొత్తంగా తెలుసుకుని, విశ్లేషించుకుని ఓ అభిప్రాయానికి రావడానికి వీలవుతుంది. చంద్రబాబు నాయుడు రాజకీయపుటెత్తుగడల్లో కేసీఆర్ ఇంకా ఏమేమి వాటిని అనుసరిస్తారో రాబోయే రోజుల్లో చూడాలి.

ఆదివారం, మే 02, 2021

ఐనా, ఫలం దక్కలేదు ...

కేంద్రంలో అధికారంలో ఉన్న భారతీయ జనతా పార్టీకి 'కరోనా' కలిసిరాలేదు. ప్రపంచాన్ని పట్టిపీడిస్తున్న మహమ్మారిని లెక్కచేయకుండా ఎదురెళ్ళిన రెండు సందర్భాలలోనూ వ్యతిరేక ఫలితమే వచ్చింది. ఈ ఎదుర్కోలు ఫలితంగా దేశం తీవ్రమైన ప్రాణ నష్టాన్ని, ఆర్ధిక కష్టాలని అనుభవించింది, అనుభవిస్తోంది. నిజానికి ఈ కష్టనష్టాలని భరిస్తున్నవాళ్ళు దేశంలోని పేదలు, మధ్యతరగతి వాళ్ళూను. ఈ కష్టకాలంలో సామాన్యుల మీద పన్నుల భారం దాదాపు రెట్టింపవ్వగా, సంపన్నుల సంపదలు సైతం అదే వేగంతో రెట్టింపు కావడం ప్రపంచం మొత్తం పరిశీలిస్తున్న విషాదం. దేశంలో కరోనా పరిస్థితులు పూర్తిగా అదుపు తప్పడం, చివరికి పాకిస్తాన్, నేపాల్ లాంటి దేశాలు కూడా భారత్ మీద ట్రావెల్ బ్యాన్ విధించడం అంతకు మించిన విషాదం. అతలాకుతలమైన పరిస్థితులన్నీ ఎప్పటికి అదుపులోకి వస్తాయో ఎవరూ చెప్పలేని పరిస్థితి. 

గత ఏడాది ఫిబ్రవరి మాసాంతం.. అప్పటికే కొన్ని దేశాలకి కరోనా తన తీవ్రతని రుచి చూపించింది. పరిస్థితులు వేగంగా మారిపోతున్నాయని ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ హెచ్చరించింది. నూటముప్ఫయ్ కోట్లకి పైగా జనాభా ఉన్న, జనసాంద్రత అధికంగా ఉన్న భారతదేశంలోని అధికార యంత్రాంగం మాత్రం అమెరికా కి నాటి అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ స్వాగత సత్కారాలకి ఏర్పాట్లు చేయడంలో నిమగ్నమై ఉంది. నిజానికి ఈ 'నమస్తే ట్రంప్' కార్యక్రమం అంతకు నాలుగు నెలల క్రితమే భారత ప్రధాని నరేంద్ర మోడీకి అమెరికాలో 'హౌడీ మోడీ' పేరిట జరిగిన సత్కారానికి కృతజ్ఞత ప్రకటించడం. రాబోయే అమెరికా ఎన్నికల్లో ట్రంప్ మళ్ళీ విజయ దుందుభి మోగించబోతున్నాడనీ, మోడీ-ట్రంప్ ల మధ్య స్నేహం బలపడడం వల్ల భారతదేశం మళ్ళీ వెలిగిపోతుందనీ ప్రచారం హోరెత్తింది. 

'నమస్తే ట్రంప్' ని విజయవంతంగా పూర్తిచేసి, యంత్రాంగం మళ్ళీ ప్రజల మీద దృష్టి సారించే నాటికి దేశంలో కరోనా పడగ విప్పింది. లాక్ డౌన్ ప్రకటనతో లక్షలాది మంది వలస కార్మికులు వేలాది కిలోమీటర్లు కాలినడకన స్వస్థలాలకు ప్రయాణం అయ్యారు. కరోనా కష్టకాలంలో ప్రభుత్వం పిండిన పన్నులకీ, విదిల్చిన సాయానికి పొంతనే లేదు. చమురు ధరల పెరుగుదల ఒక్కటి చాలు, ప్రభుత్వ పన్ను విధానం జనజీవితాన్ని ఎంతగా అతలాకుతలం చేసిందో చెప్పడానికి. నిజానికి కాస్త ముందుగా మేల్కొని, అంతర్జాతీయ ప్రయాణికుల మీద ఆంక్షలు పెట్టి, విదేశాల నుంచి వచ్చిన వాళ్లందరినీ తప్పనిసరిగా క్వారంటైన్ లో ఉంచడం లాంటి చర్యలు కూడా తీసుకుని ఉంటే లాక్ డౌన్ పెట్టాల్సిన పరిస్థితి వచ్చేది కాదు. సరే, ఎంత ప్రభుత్వమే అయినా ఇంతటి విపత్తుని ఊహించలేదు కదా. తీరా అమెరికా ఎన్నికల్లో ట్రంప్ ఓటమి పాలవ్వడం, బైడెన్ ప్రభుత్వంతో భారత్ సంబంధాల విషయంలో ఒక స్పష్టత లేని అయోమయం కొనసాగుతూ ఉండడం నడుస్తున్న చరిత్ర. 

ఒకసారి దెబ్బతిన్నాక, రెండోసారి జాగ్రత్త పడడం అందరూ చేసే  పని. దురదృష్టవశాత్తూ మనదేశంలో అలా జరగలేదు. ఈ ఏడాది తొలినాటికి కరోనా పరిస్థితులు అదుపులోకి వచ్చినట్టే కనిపించాయి. కానీ, కరోనాకి దెబ్బతిన్న దేశాలన్నీ అప్పటికే సెకండ్ వేవ్ దెబ్బని రుచిచూసి ఉన్నాయి. కొన్ని దేశాలైతే ప్రాప్తకాలజ్ఞతతో ముందస్తు ఏర్పాట్లు చేసుకుని వైద్య రంగాన్ని బలపరుచుకున్నాయి. వాక్సిన్ మార్కెట్లోకి వస్తే చాలు, మన దేశంలో మ్యాన్ పవర్ కి, నెట్వర్క్ కి కొరత లేదు కాబట్టి అతి త్వరలోనే అందరికీ వాక్సినేషన్ ప్రక్రియ పూర్తవుతుందని నా బోట్లం ఆశించాము. ఇప్పటికే, పోలియో నిర్మూలన వాక్సినేషన్లో దేశానికి ఒక రికార్డు ఉంది కదా. మన ఫార్మా కంపెనీల గత చరిత్ర కూడా ఘనమైనదే. అభివృద్ధి చెందిన దేశాలకే ఔషధాలు, వాక్సిన్లు సప్లై చేసిన కంపెనీలు మన దగ్గర ఉన్నాయి కాబట్టి ఫార్ములా చేతికొస్తే తయారీ, రవాణా ఇబ్బందులు కూడా ఉండబోవనుకున్నాం. 

తీరా వాక్సిన్ మార్కెట్లోకి వచ్చేసరికి ఐదు రాష్ట్రాల ఎన్నికలు ముంచుకొచ్చాయి. నాటి పురాణ పురుషులు అశ్వమేధాది యాగాలు చేసి రాజ్య విస్తరణ చేసినట్టుగా, ఎన్నికల్లో రాష్ట్రాలని గెలవాల్సిన బాధ్యత రాజకీయ పార్టీల మీద ఉంటుంది కదా. అయితే, నాటి పురాణ పురుషులు కరువు కాటకాలప్పుడు, విపత్తులతో ప్రజలు అల్లాడుతున్నప్పుడు రాజ్యవిస్తరణ మీద దృష్టి పెట్టిన దాఖలాలు లేవు. కానీ,  ప్రజాస్వామ్యంలో అలాంటి శషభిషలు పనికి రావు మరి. దేశీయంగా వాక్సిన్ తయారీ, పంపిణీ లాంటి విషయాల్లో కీలక నిర్ణయాలు తీసుకోవాల్సిన వ్యక్తులు, కీలకమైన సమయంలో ఎన్నికల ప్రచార బాధ్యతల్లో తలమునకలయ్యారు. అన్నీ బాగున్న రోజుల్లో వర్చువల్ సభలు నిర్వహించి టెక్నోక్రాట్ ఇమేజీకోసం తాపత్రయ పడిన వాళ్ళు, కరోనా కాలంలో నేరుగా సభలు నిర్వహించి బలప్రదర్శనలు చేశారు. 

ఐదు రాష్ట్రాలని, మరీ ముఖ్యంగా పశ్చిమ బెంగాల్ ని ఏకఛత్రం కిందికి తీసుకు రాడానికి చేయని ప్రయత్నాలు లేవు, తొక్కని దారులు లేవు, పణంగా పెట్టనివీ లేవు. సుదీర్ఘమైన ఎన్నికల క్రతువు పూర్తయ్యేసరికి దేశంలో పరిస్థితులు పూర్తిగా చేయిదాటిపోయాయి. ఆక్సిజన్ సిలిండర్లకి మాత్రమే కాదు, శ్మశానాలలో కట్టెలకీ కరువొచ్చింది. వాక్సిన్ కి మాత్రమే కాదు, వ్యాధితో పోరాడుతున్న వాళ్ళని రక్షించే ఇంజక్షన్లకీ 'నో స్టాక్' బోర్డులు వేలాడుతున్నాయి. పరిస్థితులు విషమించేసరికి కేంద్రానికి రాష్ట్రాలు అనేవి ఉన్నాయని గుర్తొచ్చింది. బ్లేమ్ గేమ్ మొదలయ్యింది. పార్టీకి అధ్యక్షుడు వేరే ఉన్నా, పనులన్నీ మానుకుని మరీ ప్రధాని స్థాయి వ్యక్తి పదుల సంఖ్యలో పబ్లిక్ మీటింగులు పెట్టినా పశ్చిమ బెంగాల్లో అధికారం దక్కలేదు. పార్టీ బలం బాగా పెరిగింది అని అభిమానులు గర్వంగా ప్రచారం చేసుకుంటున్నారు కానీ, అందుకుగాను జరిగిన ఖర్చు దేశవ్యాప్తంగా కరోనాతో మరణించిన అన్ని ప్రాణాలూ అనే వాస్తవాన్ని విస్మరిస్తూ ఉండడం విషాదాల్లోకెల్లా విషాదం.. 

శుక్రవారం, ఏప్రిల్ 30, 2021

చందమామలో 'అమృతం'

నిండు చంద్రుణ్ణి చూసినప్పుడల్లా మనసుకి దగ్గరైన వాళ్లంతా వరసగా గుర్తొస్తారు - దూరంగా ఉన్నవాళ్లూ, బహుదూరంగా ఉన్నవాళ్లూను. ఆ జ్ఞాపకాలన్నీ ఆనందాన్నీ, బాధనీ ఏకకాలంలో అనుభవానికి తెస్తాయి. నిన్నటి వరకూ సంతోషపెట్టిన మీ జ్ఞాపకం ఇవాల్టినుంచీ బాధ పెడుతుందని  ఏమాత్రం అనుకోలేదు 'అమృతం' గారూ.. ఎందుకిలా జరిగింది? వేణూశ్రీకాంత్ అనే మీ అసలు పేరు కన్నా మీరెంతో ఇష్టంగా పెట్టుకున్న 'అమృతం అమృతరావు' అనే కొసరుపేరే నాకెంతో నచ్చింది. ఎంత అంటే, మీకు రాసిన పర్సనల్ మెయిల్స్ లో కూడా మిమ్మల్ని 'అమృతం గారూ' అని సంబోధించడం, అదిచూసి మీరు నవ్వుత్తూ జవాబివ్వడం వరకూ. కోవిడ్ జ్వరంతో ఆస్పత్రిలో చేరుతున్నట్టుగా మీరు పోస్టు పెట్టినప్పుడు కూడా, ఒకట్రెండు రోజులు చికిత్స చేయించుకుని, ఆరోగ్యంగా తిరిగొచ్చి ఆ కబుర్లన్నీ పంచుకుంటారనుకున్నాను.. కానీ మీరు ఇక లేరన్న వార్త వినాల్సొస్తుందని ఏమాత్రం ఊహించలేదు. 

పుష్కర కాలానికి పైగా కలిసి ప్రయాణం చేశాం. దాదాపు రోజూ అన్నట్టుగా కబుర్లు చెప్పుకున్నాం. మీ పోస్టులు చదివి నన్ను నేను అద్దంలో చూసుకున్నట్టు అనిపించిన సందర్భాలు ఎన్నో. "అసలు కరుకుదనం అంటే తెలుసా?" అనిపించేటంతటి మెత్తదనం - మీ పోస్టుల్లోనూ, కామెంట్లలోనూ కూడా. ఈ మార్దవాన్ని గురించి మన మిత్రులు సరదాగా జోకులేసినా స్పోర్టివ్ గానే తీసుకున్నారు తప్ప అప్పుడు కూడా కోపం చూపించలేదు. ఇప్పుడు మాత్రం మాకందరికీ కోపంగా ఉంది. మీ మీద మాత్రమే కాదు. మిమ్మల్ని మాకు దక్కకుండా చేసిన పరిస్థితులన్నింటి మీదా కూడా. కోప్పడడాన్ని మించి ఏమీ చేయలేనివాళ్ళం అయిపోయాం అందరమూ. 

గత ఏడాదిగా మీరెన్ని జాగ్రత్తలు తీసుకున్నారో, మాకందరికీ ఎన్ని జాగ్రత్తలు చెప్పారో తెలుసు. ఎవరిదో నిర్లక్ష్యానికి మీరు బలవ్వడం అత్యంత విషాదం. మీ చుట్టుపక్కలి నిర్లక్ష్యపు మనుషుల మొదలు, ప్రభుత్వమనే బ్రహ్మపదార్ధం వరకూ అందరికీ ఈ పాపంలో భాగం ఉంది. అందుకేనేమో దుఃఖం కన్నా ఎక్కువగా కోపమొస్తోంది. మీ చివరి పోస్టు, చివరి మెసేజీ అన్నీ ఆశావహమైనవే. మీకిలా జరుగుతుందని మేమే కాదు, మీరూ ఊహించలేదు, భయపడలేదు. ఆస్పత్రికి వెళ్తూ కూడా మీ గురించి కన్నా, మీ నాన్నగారి గురించే ఎక్కువ ఆలోచించారు. 'విష్ అజ్ ఆల్డి బెస్ట్' అన్నారు. మా విషెస్ చాలలేదు. మీరు మాకు మిగల్లేదు. ఉహు, మీరు లేరంటే ఇంకా నమ్మకం కలగడం లేదు. 

ఎవరిమీదన్నా కోపం వస్తే వాళ్లతో ఉన్న విభేదాలో, అభిప్రాయం భేదాలో గుర్తొస్తాయి కదా. మీ విషయంలో అది కూడా జరగడం లేదు.  "వినదగునెవ్వరు చెప్పిన.." అనే మాటని అక్షరాలా అమలు చేశారు.. అలాగని ఎప్పుడూ వినినంతనే వేగపడలేదు, నచ్చని సంగతుల్ని ఒప్పుకోలేదు. 'ఇలా ఉండగలగడం ఎలా సాధ్యం?' అనే ప్రశ్నని మిత్రులందరిలోనూ కలిగి, 'ఒక్క వేణూశ్రీకాంత్ కి మాత్రమే సాధ్యం' అనే సర్వామోదమైన జవాబు ఏళ్ళ కిందటే వచ్చేసింది. కాలం గడిచినా ఆ జవాబులో మార్పు రాలేదు. మీలా ఉండగలడగం మీకు మాత్రమే సాధ్యం. కనీసం కొన్నిసార్లన్నా కటువుగా ఉండుంటే ఇప్పుడు మాకింత బాధ ఉండేది కాదేమో అనిపిస్తోంది. మీ కబుర్లలో సగం నాన్న, తమ్ముడు, చెల్లి గురించే.. ఇప్పుడు వాళ్లెలా ఉన్నారో కదా.. 

మీకందరూ ఆప్తులే అయినా ప్రత్యేకించి మనిద్దరినీ దగ్గర చేసినవి సినిమాలు, పాటలు. కొత్త సినిమాలు ఒకేసారి ఇద్దరం విడివిడిగా చూసి, పోస్టులు రాసుకుని, ఒకరిది మరొకరం చదువుకుని 'అరె, ఒకేలా రాశామే!' అని నవ్వుకుని ఆపై మెయిల్స్ రాసుకున్న సందర్భాలు ఎన్నో. కొన్నాళ్ళకి ఈ 'ఒకేలా ఉండడం' కూడా మనకి అలవాటైపోయింది. అన్నట్టు, నా మొదటి పుస్తకానికి రూపుదిద్దింది మీరే.. ఎంత ఓపికగా, శ్రద్దగా తీర్చిదిద్దారో కదా. కేవలం సినిమా పాటల కోసమే ఓ బ్లాగు మొదలు పెట్టి, ప్రతి రోజూ ఓ పాటతో మమ్మల్నందరినీ పలకరించారు. ప్రతిరోజూ సూర్యుడు ఉదయించినంత సహజంగా, ఓ కొత్త పాట పలకరించేది. రేపటినుంచి కూడా సూర్యుడు ఉదయిస్తాడు. కానీ మమ్మల్ని పలకరించే మీ పాట? 

మీ బ్లాగు పోస్టులు, పాటల చర్చలు, మెగాభిమానం కబుర్లు.. ఒకటేమిటి చాలా గుర్తొస్తున్నాయి. మీ బ్లాగుని తల్చుకోగానే గుర్తొచ్చే మొదటి పది పోస్టుల్లో ఒకటి మీ అమ్మగారిని గురించి రాసిన పోస్టు. ఇప్పుడు గుర్తు చేసుకుంటే 'ఆ తల్లి ఒడిని వెతుక్కుంటూ సేదదీరడానికి వెళ్లిపోయారా?' అనిపిస్తోంది. ఎస్కెపిజం కదూ? ఎన్నో సినిమాలు చూస్తానన్నారు, కొత్త వంటలు ప్రయత్నిస్తానన్నారు.. మీరు లేరన్న వార్త నమ్మడానికి చాలా సమయం పట్టింది.. ఇప్పుడు కూడా ఇది అబద్ధం అయితే బాగుండునని, అలా తెలిసిన మరుక్షణం ఈ పోస్టు డిలీట్ చేసేయాలని బలంగా కోరుకుతుంటున్నాను. మీరెక్కడున్నా ప్రశాంతంగానే ఉంటారు.. కానీ, మీరు లేకపోవడం అలవాటయ్యేంత వరకూ మాకందరికీ అశాంతి తప్పదు. చంద్రుడు మబ్బుల్లోకి వెళ్ళిపోతే బాగుండు. నాకు మా అమృతాన్ని చంద్రుళ్ళో కాదు, ఆన్లైన్లో చూడాలని ఉంది.. 

బుధవారం, ఏప్రిల్ 14, 2021

'ఎమి' నేర్చుకున్న పాఠం

ఉద్యోగం చేస్తున్న సంస్థని 'కుటుంబం' గా భావించుకుని అనుబంధం పెంచుకోవచ్చా? నేనొక ఉద్యోగిని అని కాకుండా, ఫలానా సంస్థలో నేనో విడదీయరాని భాగం అని భావించుకోడం ఎంతవరకూ సబబు? 'గూగుల్' సంస్థ మాజీ ఉద్యోగిని ఎమి నైట్ ఫీల్డ్ తను ఉద్యోగం విడిచిపెట్టేందుకు దారితీసిన పరిస్థితులని వివరిస్తూ గతవారం 'ది న్యూయార్క్ టైమ్స్' కి రాసిన వ్యాసం చదివాకా తలెత్తే అనేకానేక ప్రశ్నల్లో ఇవికూడా ముఖ్యమైనవే. యూనివర్సిటీ క్యాంపస్ నుంచి నేరుగా గూగుల్ సంస్థలో ఇంజనీర్ గా ఉద్యోగంలో చేరి, నాలుగేళ్లు మాత్రమే అక్కడ పనిచేయగలిగి 2019 లో ఉద్యోగాన్ని విడిచిపెట్టేశారు ఎమి. ఆమె ప్రధాన ఆరోపణ పని ప్రదేశంలో తాను లైంగిక వేధింపులకు గురయ్యానని, సంస్థ నుంచి ఎలాంటి భరోసానీ పొందలేక పోయననీను. ఆమె రాసిన విషయాలని గురించి అటు 'న్యూయార్క్ టైమ్స్' కామెంట్స్ సెక్షన్ లోనూ, ఇతరత్రా మాధ్యమాలలోనూ విస్తృతమైన చర్చ జరుగుతోంది. ఆమె వేలెత్తి చూపిన సంస్థ అతిపెద్ద కార్పొరేట్ కావడం కూడా ఈ విస్తృత చర్చకి ఒక కారణం. 

అనాధాశ్రమంలో పెరిగిన ఎమీకి గూగుల్ లో ఉద్యోగం చేయడం అన్నది చదువుకునే రోజుల్లో ఒక కల.ఎంతో శ్రమించి ఆ కలని నెరవేర్చుకుంది. ఆఫీసు వాతావరణం, పని ప్రదేశంలో లభించిన సౌకర్యాలు, ఉద్యోగభద్రత ఇవన్నీ ఆమెకి చాలా సంతోషాన్ని ఇచ్చాయి. ముఖ్యంగా సంస్థ ఆమెకి కల్పించిన సౌకర్యాలకు (ఉచిత భోజనం, జిమ్, తరచూ ప్రయాణాలు, పార్టీలు ఇత్యాదులు) అతిత్వరలోనే అలవాటు పడిపోయింది. "నా మేనేజర్లో నేను తండ్రిని చూసుకున్నాను" అంటూ ఆమె రాసిన వాక్యం దగ్గర ఒక్క క్షణం ఆగుతారు పాఠకులందరూ. అయితే, ఆమెకి వేధింపులు ఎదురయ్యింది మేనేజర్ నుంచి కాదు. మరో సీనియర్ సహోద్యోగి నుంచి. మేనేజర్ మాత్రమే కాదు, మానవ వనరుల విభాగం కూడా ఆమె కోరుకున్నట్టుగా స్పందించలేదు. పైపెచ్చు ఆమె వేధించినతని కనుచూపు మేరలోనే పనిచేయాల్సి వచ్చింది. "ఇంటి నుంచి పనిచెయ్యి, లేదా సెలవుపెట్టు" అని ఆమెకి సలహా ఇచ్చింది మానవవనరుల సంస్థ. 

చాలా ఓపిక పట్టి, మూడు నెలలు సెలవు పెట్టినా కూడా ఆమె ఫిర్యాదు మీద విచారణ ఓ కొలిక్కి రాలేదు. ఆమె అతనితోనే పనిచేయాల్సి వచ్చింది. కాలేజీ రోజుల నాటి కలలు, ఉద్యోగంలో చేరిన కొత్తలో పెంచుకున్న భరోసా.. ఇవన్నీ బద్దలైపోవడం ఆమెని కుంగదీసింది. వేరే ఉద్యోగం వెతుక్కుంది. "ఇది కేవలం ఉద్యోగం.. చేస్తాను, కానీ ఎప్పటికీ నేను నా ఉద్యోగాన్ని ప్రేమించలేను" అంటుంది ఎమి. వేధింపుల విషయంలో మహిళా ఉద్యోగుల నుంచి వచ్చే ఫిర్యాదుల పట్ల సంస్థల ఉదాసీన వైఖరి కొత్తేమీ కాదు. నిజం చెప్పాలంటే ఇలాంటి ఫిర్యాదుల విషయంలో సంస్థలు వేగంగా స్పందించిన  సందర్భాలు అరుదు. సాక్ష్యాల సేకరణ, నేర నిరూపణ జాప్యానికి ముఖ్య కారణాలని చెప్పొచ్చు. ఒక జూనియర్ ఉద్యోగికి, సీనియర్ కి మధ్య అభిప్రాయ భేదాలు వస్తే, యాజమాన్యాలు సీనియర్ పక్షానే ఉంటాయన్నది తరచూ వినిపించే మాట. గూగుల్ కూడా ఇందుకు భిన్నంగా వ్యవహరించలేదు. బాధితురాలిగా ఎమి రాసింది చదువుతున్నప్పుడు, చివరికి ఎలాంటి నిర్ణయం తీసుకున్నా, విచారణని ఆమె సంస్థ మరికొంత సహానుభూతితో నిర్వహించి ఉంటే బాగుండేది అనిపిస్తుంది. 

ఎమి రాసింది చదువుతూ ఉంటే బాగా ఆకర్షించేది, ఆలోచింపజేసేదీ సంస్థని, ఉద్యోగాన్ని ఆమె ప్రేమించిన తీరు. ఓ ఇరవై, పాతికేళ్ల క్రితం వరకూ, ఇంకా స్పష్టంగా చెప్పాలంటే సాఫ్ట్వేర్ రంగం అభివృద్ధి చెందని క్రితం ఉన్న బంధాన్ని గుర్తు చేసింది. గూగుల్ సంస్థలో ఉన్నన్ని ఆకర్షణలు లేకపోయినా, ఒకప్పుడు ఉద్యోగం సంపాదించడం అంటే జీవితంలో స్థిరపడడమే. రిటైర్మెంట్ వరకూ ఉద్యోగమూ, సంస్థా కూడా ఉంటాయన్న భరోసా బాగానే ఉండేది. కాస్త భద్రమైన ఉద్యోగాన్ని విడిచిపెట్టడం అనేది బహు అరుదు. ఉద్యోగం పోతుందేమో అన్న భయం ఉద్యోగుల్లో ఉన్నప్పటికీ, సంస్థలు కూడా "వీళ్ళకి మనం తప్ప మరో దిక్కు లేదు" అన్నట్టు కాకుండా ఉన్నంతలో బాగానే చూసేవి. ఆ భయం వల్లనే కావొచ్చు, సంస్థలో విడదీయలేని భాగం అనేంత అనుబంధం అయితే ఉండేది కాదు. అంత అనుబంధం పెంచుకోవాల్సిన అవసరం లేదనిపించే సందర్భాలూ తటస్తిస్తూనే ఉండేవి. సంస్థకి, ఉద్యోగానికి అలవాటు పడడం అనే ప్రసక్తి ఉండేది కాదు. ఉద్యోగుల వయసు, పూర్వానుభవాలు కూడా ఇందుకు దోహదం చేస్తూ ఉండేవి బహుశా. 

గడిచిన ఇరవై ఏళ్లలో సంస్థ-ఉద్యోగి సంబంధాల్లో వేగంగా మార్పులు చోటు చేసుకుంటున్న నేపథ్యంలో ఎమి ఉదంతాన్ని పరిశీలించడం అవసరం. మిలీనియల్స్ లో (1990 తర్వాత పుట్టిన వాళ్ళు) ఎక్కువగా కనిపించే 'ప్రాక్టికాలిటీ' ఉద్యోగంలో చేరిననాటి ఎమిలో కనిపించకపోవడం ఆశ్చర్యం కలిగించింది.  ఇందుకు ఆమె ఆలోచనా ధోరణితో పాటు, ఆ సంస్థలో పనిచేస్తున్న కారణంగా ఆమెకి దొరికిన హోదా, లభించిన సౌకర్యాలూ కూడా తగుమాత్రం పాత్ర పోషించి ఉండాలి. నిజానికిప్పుడు జాబ్ మార్కెట్లో 'లాయల్టీ' కి విలువ లేదు. 'ఒక సీనియర్ కి ఇచ్చే డబ్బుతో ఇద్దరు/ముగ్గురు  జూనియర్లు' అనే సూత్రాన్ని వంటబట్టించుకున్న సంస్థలే అధికం. ఈ కారణంగా ఉద్యోగాలు పోగొట్టుకున్న వాళ్ళు, అభద్రతతో రోజులు వెళ్లదీస్తున్న వాళ్ళు (ముఖ్యంగా ఏళ్ల తరబడి ఒకే చోట పనిచేస్తూ, సీనియర్లు అయిన వాళ్ళు) చాలామందే ఉన్నారు. గూగుల్ లాంటి బాగా పేరున్న కార్పొరేట్లు కొంత మినహాయింపు కావచ్చేమో కానీ, మెజారిటీ సాఫ్త్వేర్ కంపెనీల్లో ఉద్యోగుల సగటు సర్వీసు ఒకటి నుంచి ఐదు సంవత్సరాలు మించడం లేదు. 

సంస్థ-ఉద్యోగి సంబంధాల్లో వచ్చిన మార్పుని ఉద్యోగులు - మరీ ముఖ్యంగా కొత్తగా ఉద్యోగాల్లో చేరుతున్న యువత - బాగా గుర్తు పెట్టుకోవాలని ఎమి ఉదంతం హెచ్చరిస్తోంది. సంస్థని ఓ కుటుంబంగానో, భరోసాగానో భావించడం తెలివైన పని కాదని చెబుతోంది. కుటుంబాన్నీ, సోషల్ సర్కిల్నీ త్యాగం చేసి ఉద్యోగంలో నిరూపించుకోవాల్సిన అవసరం లేదని గుర్తుచేస్తోంది. 'వర్క్-లైఫ్ బాలన్స్' అనేది ఎవరికి వారు నిర్వచించుకుని అమలు చేసుకోవాలి తప్ప సంస్థే సర్వస్వం అనుకోకూడదు అంటోంది ఎమి. సగటు మిలీనియల్స్ కన్నా ఆమె తన సంస్థని, ఉద్యోగాన్ని కొంచం ఎక్కువగానే ప్రేమించి ఉండొచ్చు. అందుకుగాను మూల్యాన్ని చెల్లించింది కూడా. పని ప్రదేశంలో ఇచ్చిపుచ్చుకునే లెక్క తప్పకూడదనీ, తప్పితే అందుకు మూల్యం చెల్లించాల్సింది ఉద్యోగేననీ 'గూగుల్' సాక్షిగా చెప్పింది ఎమి. కొన్ని చేదు అనుభవాల తర్వాత ఆమె నేర్చుకున్న పాఠాన్ని గమనంలో ఉంచుకోడం ద్వారా ఎవరికివారు వృత్తిగత-వ్యక్తిగత జీవితాల మధ్య ఒక రేఖ గీసుకోగలిగే వీలుంది. ఆమె అనుభవాలు చదివిన కొందరైనా ఈ ప్రయత్నం మొదలు పెడతారు, తప్పకుండా. 

మంగళవారం, ఏప్రిల్ 13, 2021

చైత్రము కుసుమాంజలి ...

సాహిత్యంలో ఋతు సౌందర్య వర్ణనకి కాళిదాసు పెట్టింది పేరు. తెలుగులో ఆ ఘనత కవిసామ్రాట్వి శ్వనాథ సత్యనారాయణదే. ఋతుసంహార కావ్యం సాక్షిగా. మరి, ఆ విశ్వనాథకి ప్రత్యక్ష శిష్యుడైన వేటూరి ఋతుశోభని వర్ణిస్తూ పాట రాస్తే? నిజానికి వేటూరి పాటల్లో ఋతువుల ప్రస్తావన కనిపిస్తూనే ఉంటుంది కానీ, కేవలం ఋతువులే ఇతివృత్తంగా రాసిన పాటలు తక్కువ. అలాంటి పాటలు రాసే అవకాశాలు అరుదుగానే వచ్చాయని అర్ధం. వచ్చిన ప్రతిసారీ వేటూరి కలం పరవళ్లు తొక్కింది. ఇందుకు 'ఆనంద భైరవి' (1984) సినిమా కోసం దర్శకుడు జంధ్యాల రాయించుకున్న 'చైత్రము కుసుమాంజలి' పాట చక్కని ఉదాహరణ. 


"చైత్రము కుసుమాంజలి
పంచమ స్వరమున ప్రౌఢ కోకిలలు
పలికే మరందాల అమృత వర్షిణి"

శాస్త్రీయ సంగీత స్వరాలు ఒక్కొక్కటీ ఒక్కొక్క పక్షి/జంతువు చేసే ధ్వనుల నుంచి పుట్టాయంటారు. వీటిలో పంచమానికి ఆధారం కోకిల స్వరం. ఆ కోకిల వసంత ఋతువు (చైత్ర వైశాఖ మాసములు) లో మాత్రమే పాడుతుంది. చైత్రము అంటేనే కొత్త చివుళ్లు, పువ్వులు. ఆ పూలతో సాక్షాత్తూ చైత్రమే అంజలి ఘటిస్తోంది, కోకిల పాటల నేపథ్యంలో.. ఆ కోయిలలు అమృతం (మరందము) తాగి పడుతున్నాయా, లేక 'అమృత వర్షిణి' రాగం పాడుతున్నాయా? వేటూరికే తెలియాలి. ఇంతకీ ఈ అంజలి ఎవరికో తెలియాలంటే చరణాల్లోకి వెళ్ళాలి.

"వేసవిలో అగ్నిపత్రాలు రాసే
విరహిణి నిట్టూర్పులా కొంత సాగి
జలద నినాదాల పలుకు మృదంగాల
వార్షుక జలగంగలా తేలిఆడే
నర్తనకీ, కీర్తనకీ, నాట్య కళాభారతికీ
చైత్రము కుసుమాంజలి"

విరహం కారణంగా వచ్చే నిట్టూర్పు లాంటి రాగం.. ఆ విరహం కూడా వేసవిలో ఆకులు కాలినప్పుడు పుట్టే వేడి లాంటిది (అసలే వేసవి, ఆపై అగ్ని). మృదంగ ధ్వనుల్లాంటి మేఘ గర్జనల నేపథ్యంలో (జలద నినాదాల) తెలివచ్చే వర్షం లాంటి నృత్యం. ఈ సంగీత నృత్యాలతో పాటు నాట్యకళా భారతికి కూడా చైత్రము కుసుమాంజలి పలుకుతోంది అంటున్నారు కవి. వసంతం తర్వాత వరసగా వచ్చే గ్రీష్మ, వర్ష ఋతువుల్ని వర్ణించారీ చరణంలో. 

"శయ్యలలో కొత్త వయ్యారమొలికే
శరదృతు కావేరిలా తీగ సాగి
హిమ జలపాతాల, సుమశర బాణాల
మరునికి మర్యాదలే చేసి చేసి
చలి ఋతువే సరిగమలౌ నాద సుధా మధువనికీ
చైత్రము కుసుమాంజలి"

శయ్యలు కొత్త వయ్యారాలు ఒలికించే శరదృతువులో (ఆశ్వయుజ, కార్తీక మాసములు శరదృతువు కదా - సహజం), తీగసాగి ప్రవహించే కావేరీ నది, హిమ జలపాటలతోటి, మన్మధుడి  బాణాలతోటీ  మన్మధుడికి మర్యాదలు చేసే చలి ఋతువునే  (హేమంతం - మార్గశిర, పుష్య మాసములు) సరిగమలుగా మార్చగలిగిన సంగీత వనానికి చైత్రము కుసుమాంజలి అర్పిస్తోంది. శరత్తు, హేమంతం ఈ చరణంలో భాగాలయ్యాయి. సందర్భశుద్ధి కాదని కాబోలు, శిశిరం జోలికి వెళ్ళలేదు కవి. 

దొమ్మరికులానికి చెందిన ఒక బాలికని నాట్యగత్తెగా తీర్చిసిద్ధేందుకు శిష్యురాలిగా స్వీకరించిన ఓ అగ్రహారపు నాట్యాచార్యుడు ఆమెకి పాఠం చెప్పడం ఈ పాట సందర్భం. పల్లవిలో బాలిక, చరణాలకి వచ్చేసరికి అందమైన యువతిగా ఎదుగుతుంది. రుతువులు గడిచాయన్నమాట! సంగీత నాట్యాల ప్రత్యేకతని చెప్పే సందర్భోచిత గీతమే అయినా, ఋతువులని నేపథ్యంగా తీసుకోడం వల్ల పాట మధ్యలో ఫార్వార్డ్ చక్రం తిప్పాల్సిన పని లేకపోయింది దర్శకుడికి. రమేష్ నాయుడు స్వరపరిచిన ఈ పాటని ఆర్తితో పాడారు ఎస్పీ బాలసుబ్రహ్మణ్యం. గిరీష్ కర్నాడ్, మాళవిక, బేబీ కవిత నర్తించగా,  పుచ్చా పూర్ణానందం కూడా కనిపిస్తారీ పాటలో. 

మిత్రులందరికీ శ్రీ ప్లవ నామ సంవత్సర ఉగాది శుభాకాంక్షలు!!

ఆదివారం, ఫిబ్రవరి 07, 2021

సుబ్బిశెట్టి గారి చింతామణి

గత కొద్దిరోజులుగా వాట్సాప్ గ్రూపుల్లో ఓ మెసేజీ చక్కర్లు కొడుతోంది. ఆర్య వైశ్య సంఘాల అభ్యర్ధన మేరకు ఆంధ్ర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో 'చింతామణి' నాటక ప్రదర్శనని నిషేధిస్తూ ముఖ్యమంత్రి కార్యాలయం నుంచి సాంస్కృతిక శాఖకి ఆదేశాలు వెళ్లాయన్నది ఆ మెసేజీ సారాంశం. దీంతో, వివాదాస్పద నాటకం 'చింతామణి' మళ్ళీ చర్చల్లోకి వచ్చింది. గతంలోనూ ఈ నాటకం నిషేధాలకి గురైనా అది కొన్ని ప్రాంతాల్లో, స్థానిక పోలీసు అధికారుల నిర్ణయం మేరకు తాత్కాలికంగా జరిగింది తప్ప, ప్రభుత్వం ద్వారా శాశ్వత నిషేధం కాదు. శత వసంతాల ఉత్సవం జరుపుకోవాల్సిన సమయంలో నిషేధానికి గురవ్వడం అన్నది ఒక రచనగా చూసినప్పుడు 'చింతామణి' విషయంలో బాధ కలిగించే విషయమే. కానీ, నాటక ప్రదర్శనగా చూసినప్పుడు నిషేధాన్ని సమర్ధించకుండా ఉండలేం. అదే సమయంలో, ఇన్నేళ్ల తర్వాత నిషేధించడం వల్ల ఒనగూరే ప్రయోజనం ఏమిటన్న ప్రశ్నా తలెత్తుతుంది. 

తెలుగులో తొలితరం ప్రచురణ కర్త కూడా అయిన కాళ్ళకూరి నారాయణ రావు (1871-1927) సంఘ సంస్కరణని ఆశిస్తూ నాటక రచన చేశారు. హాస్యం ద్వారా ప్రజలకి చేరువ కావచ్చన్నది వీరు నమ్మిన సిద్ధాంతం. వరకట్నాలని వ్యతిరేకిస్తూ రాసిన 'వర విక్రయం' నాటకం ప్రజాదరణ పొందింది. ఈ నాటకంలో సింగరాజు లింగరాజు పాత్ర, 'అహనా పెళ్ళంట' తో సహా అనేక తెలుగు సినిమాల్లో పిసినారి పాత్రలకి ఒరవడి పెట్టింది. 'వర విక్రయం' తర్వాత నారాయణరావు రాసిన నాటకం 'చింతామణి', ఇతివృత్తం వేశ్యా వ్యసన నిర్మూలన. లీలాశుకుని కథని ఆధారం చేసుకుని రాసిన ఈ నాటకం ఆద్యంతం హాస్యభరితంగానూ, ముగింపు కరుణరస భరితంగానూ ఉంటుంది. అటు వేశ్య చింతామణిలోనూ, ఇటు విటులలోనూ పరివర్తన రావడంతో నాటకం ముగుస్తుంది. 

మూల నాటకంలో హాస్యమే తప్ప బూతు లేదు. చింతామణి ముగ్గురు విటుల్లో ఒకరైన సుబ్బిశెట్టిని హాస్య పాత్రగా మలిచారు రచయిత. ఈ పాత్ర లోభిగా కనిపించి ప్రేక్షకుల్ని నవ్విస్తుంది  ('కన్యాశుల్కం' నాటకంలో పోలిశెట్టి లాగా) తప్ప  ఆ కులంవారు అభ్యంతరం చెప్పేలా ఉండదు. ఒకసారి ప్రదర్శనల కోసం నాటక సమాజాల చేతుల్లో పడ్డాక మూల నాటకం తన రూపాన్ని కోల్పోయింది. హాస్యం స్థానంలో బూతు ప్రవేశించింది. స్త్రీలు తమంతట తామే ఆ నాటకాన్ని దూరం పెడితే, పెద్దవాళ్ళు పిల్లలని ఆ నాటకం చూడనిచ్చే వాళ్ళు కాదు. రానురానూ, మిగిలిన పాత్రలని నామమాత్రం చేసి కేవలం చింతామణి-సుబ్బిశెట్టిల సరస సంభాషణల్ని పెంపు చేసి నాటకాన్ని నిర్వహించడం, ఆ ప్రదర్శనలకు ప్రజాదరణ పెరగడం సంభవించింది. మూల నాటక రచయిత కాలధర్మం చెందడంతో అభ్యంతర పెట్టేవాళ్ళు లేకపోయారు. 

ఆశ్చర్యం ఏమిటంటే, నాటకంలోని బూతు సినిమా లోకీ చొరబడింది. కాళ్ళకూరి 'వరవిక్రయం' నాటకం ఆధారంగా అదే పేరుతో తీసిన సినిమా ద్వారా వెండి తెరకి పరిచయమైన భానుమతి, భరణీ పిక్చర్స్ సంస్థని స్థాపించి వరుసగా సినిమాలు తీస్తూ 1956లో తానే కథానాయికగా, తన భర్త రామకృష్ణ దర్శకత్వంలో  'చింతామణి' సినిమా తీసినప్పుడు, ఆ సినిమాకి సెన్సార్ ఇబ్బందులు తప్పలేదు. సుబ్బిశెట్టి పాత్ర పోషించిన రేలంగి చేత చెప్పించిన డైలాగులన్నీ సెన్సారు చేయబడ్డాయి. ప్రజలు కోరిందే (?) తీద్దాం అనుకున్న భరణీ వారికి, సెన్సార్ రూపంలో చుక్కెదురైంది. ఎన్ఠీఆర్ బిల్వమంగళుడుగా నటించినా ఆ సినిమా సరిగా ఆడలేదు. విమర్శకుల మెప్పూ దొరకలేదు. నాటక సమాజాల చేతుల్లో రూపాంతరం చెందిన సుబ్బిశెట్టి పాత్ర తాలూకు ప్రభావాన్ని అంచనా వేయడానికి ఉపయోగ పడే దృష్టాంతం ఇది. 

నిజానికి 'చింతామణి' నాటకం పట్ల ఆర్య వైశ్యుల అభ్యంతరం ఇవాళ కొత్తగా మొదలైంది కాదు. సుమారు ముప్ఫయ్ ఏళ్ళ క్రితం, వాణీ విశ్వనాథ్ చింతామణి గానూ, తాను సుబ్బిశెట్టి గానూ స్వీయ దర్శకత్వంలో 'చింతామణి' సినిమాని నిర్మిస్తానని దాసరి నారాయణ రావు ప్రకటించినప్పుడు, రాష్ట్ర వ్యాప్తంగా ఉన్న ఆర్యవైశ్య సంఘాలన్నీ ఆ ప్రతిపాదన విరమించుకోవాలని విజ్ఞప్తి చేశాయి. మర్నాటికే తన నిర్ణయంపై వెనక్కి తగ్గారు దాసరి (అప్పటికే ఈ సినిమా విషయంలో కొన్ని విఫల యత్నాలు చేసి ఉన్నారు). ఒకప్పటితో పోల్చినప్పుడు గత పదేళ్లుగా తెలుగు ప్రజల్లో కుల స్పృహ బాగా పెరిగిందనన్నది కంటికి కనిపిస్తున్న విషయం. అప్పటివరకూ ఎన్నో సినిమాల్లో బ్రాహ్మణ వేషాల పాత్రల్ని అవమానకరంగా చిత్రించినా పెద్దగా పట్టించుకోని ఆ వర్గం, 2012 లో విడుదలైన 'దేనికైనా రెడీ' సినిమా విషయంలో తీవ్రంగా స్పందించడం రాష్ట్రమంతా చర్చనీయమయ్యింది. వైశ్య వర్గం నుంచి ఒత్తిడి పెరగడంతో, ప్రస్తుత ప్రభుత్వం 'చింతామణి ప్రదర్శనల నిషేధం' నిర్ణయం తీసుకుని ఉండొచ్చు. 

నాటక ప్రదర్శనలు దాదాపుగా అంతరించిపోయిన తరుణంలో ఈ నిషేధం వల్ల ఒనగూడే ప్రయోజనం ఏమిటన్నది ఒక ప్రశ్న. అలాగే, ఆంధ్ర ప్రదేశ్ తో పోల్చినప్పుడు ఉన్నంతలో తెలంగాణలో నాటక ప్రదర్శనలు కాస్త జరుగుతున్నాయి. మరి ఆ రాష్ట్రంలో ఈ నాటకాన్ని నిషేధించేందుకు ఏవన్నా ప్రయత్నాలు జరుగుతున్నాయా అన్నది రెండో ప్రశ్న. రెండో ప్రశ్నని ఆర్య వైశ్య సంఘాల వారికి విడిచిపెట్టి, మొదటి ప్రశ్న గురించి మాట్లాడుకుంటే ఈ నాటకాన్ని నిషేధించడం వల్ల ప్రయోజనం తప్పకుండా ఉంటుంది. కేవలం నాటకాలు, సినిమాలే కాదు టీవీ, ఓటీటీ మీడియం లోనూ విపరీతంగా 'కంటెంట్' ఉత్పత్తి అవుతూ, అందులో హాస్యం కోసం సదరు ఉత్పత్తి దారులు నానా పాట్లూ పడుతున్న నేపథ్యంలో, కంటెంట్ క్రియేటర్ల మీద ఈ నిషేధం తాలూకు ప్రభావం ఉండొచ్చు. మనోభావాల జోలికి వెళ్లకూడదన్న మెసేజీ వారికి అందవచ్చు. ఒకవేళ వాళ్ళు పెడ చెవిన పెట్టినా, తమని టార్గెట్ చేస్తే ఎలా స్పందించాలో అన్ని వర్గాలకీ ఓ స్పష్టత తప్పక వస్తుంది. మూల రచనలో వేలు పెట్టకుండా ఉన్నదున్నట్టు ప్రదర్శించి ఉంటే 'చింతామణి' నాటకానికి ఈ ముగింపు ఉండేది కాదు కదా..

మంగళవారం, ఫిబ్రవరి 02, 2021

కలికి చిలకల కొలికి ...

చిన్నప్పుడు నాకు ఇంట్లోనూ, బడిలోనూ కూడా నేర్పించిన పాట 'కలవారి కోడలు కలికి కామాక్షి.. కడుగుచున్నది పప్పు కడవలో పోసి.. అప్పుడే వచ్చెను ఆమె పెద్దన్న.. కాళ్లకు నీళ్లిచ్చి కన్నీళ్లు నింపె..' ఒక ద్విపదలా సాగిపోతుంది. కన్నీళ్లు పెట్టుకున్న చెల్లెలిని పుట్టింటికి ప్రయాణం చేస్తాడు పెద్దన్న. కలవారి కోడలు ఇల్లు కదలడం అంటే మాటలా? ఎందరి అనుమతి కావాలో కదా. 'కుర్చీ పీట మీద కూర్చున్న అత్తా.. మా అన్నలొచ్చారు మమ్మంపుతారా?' అని అత్తగారిని అడిగితే, 'నేనెరుగ నేనెరుగ మీ మామనడుగు' అనేస్తుంది అత్తగారు. వరసగా మామ, బావ, తోడికోడలు అయ్యాక చివర్లో భర్త అనుమతి కోరి, అతగాడు 'పెట్టుకో సొమ్ములు, కట్టుకో చీర.. పోయిరా సుఖముగా పుట్టింటికిని' అనడంతో పాట ముగుస్తుంది. 

చెవికింపుగా ఉండడం వల్లనో ఏమో కానీ చాలా త్వరగా నేర్చేసుకున్నానీ పాటని. అది మొదలు, ఎవరు పాడమన్నా ఈ పాటే అందుకునే వాడిని. తాతయ్య చేయించే విద్యా ప్రదర్శనల్లో అయితే ఈ పాటకి వన్స్ మోర్లు పడేవి. కాలక్రమంలో పాట జ్ఞాపకాల మరుగున పడిపోతూ ఉండగా, నాగేశ్వర రావు, రోహిణి హట్టంగడి, మీనా ప్రధాన పాత్రలుగా క్రాంతికుమార్ దర్శకత్వంలో వచ్చిన 'సీతారామయ్య గారి మనవరాలు' సినిమాని మొదటిసారి చూస్తున్నప్పుడు వేటూరి రాసిన  'కలికి చిలకల కొలికి మాకు మేనత్త..' పాట మొదలవ్వగానే చిన్ననాటి 'కలవారి కోడలు' గుర్తొచ్చేసింది. కలవారి కోడలు తనకోసం అనుమతులు అడిగితే, సీతారామయ్య గారి మనవరాలు సీతేమో మేనత్తని పుట్టింటికి తీసుకెళ్లడం కోసం ఆమె అత్తమామలనీ, భర్తనీ అనుమతి కోరుతుంది, ఒక్కొక్కరినీ ఒక్కో చరణంలో.


"కలికి చిలకల కొలికి మాకు మేనత్త.. 
కలవారి కోడలు కనకమాలక్ష్మి.. 
అత్తమామల కొలుచు అందాల అతివ.. 
పుట్టిల్లు ఎరుగని పసి పంకజాక్షి.." 

అంటూ తన అత్తని గురించి చెప్పి... 

"మేనాలు తేలేని మేనకోడల్ని.. 
అడగ-వచ్చా మిమ్ము ఆడకూతుర్ని.. 
వాల్మీకినే మించు వరస తాతయ్య.. 
మా ఇంటికంపించవయ్య మావయ్య.." 

అంటూ తన అత్త మావగారి అనుమతి కోరింది మొదటగా. నిజానికి మేనా తెచ్చే స్థోమత ఉన్న పిల్లే, అంబాసిడర్ కారు తెస్తుంది కూడాను. ఆడపిల్ల అత్తవారితో మాట్లాడేప్పుడు పిల్ల తరఫువారు తమని తాము కొంత తగ్గించుకోవడం అనే సంప్రదాయం ఒకటి ఉండేది పాతరోజుల్లో. ఆ కారణానికి మాడెస్టీ చూపించి ఉంటుంది. 'వాల్మీకినే మించు వరస తాతయ్య' అనడం అతిశయోక్తే కానీ తప్పదు. ఆ తాతయ్యకి, తన తాతయ్యకి వచ్చిన మాట పట్టింపు కారణంగానే మేనత్తకి ఏళ్ళ తరబడి పుట్టింటి మొహం చూసే వీలు లేకపోయింది. రెండు కుటుంబాల మధ్యా సహృద్భావం కలుషితమయ్యింది. ఆ పెద్దాయన్ని మంచి చేసుకోవాలి కదా ముందుగా.  ఆయన తర్వాత, ఆయన భార్య అనుమతి.. అంటే మేనత్త గారి అత్తగారు, ఆమె దగ్గరికి వెళ్లి: 

"ఆ చేయి ఈ చేయి అద్దగోడలికి.. 
ఆ మాట ఈ మాట పెద్ద కోడలికి.. 
నేటి అత్తమ్మా నాటి కోడలివే.. 
తెచ్చుకో మాయమ్మ నీవు ఆ తెలివి.."

..అంటూ చురక పెడుతుంది. ఇక్కడ 'అద్దగోడలు' గురించి చెప్పుకోవాలి. కట్టె పొయ్యిల మీద వంటలు చేసుకునే పూర్వపు రోజుల్లో పొయ్యిలకి పక్కనే కుడి చేతి వైపున మరీ ఎత్తైనది కాని గోడ ఒకటి ఉండేది. బయటి నుంచి చూసేవాళ్ళకి పొయ్యి మీది వంట కనిపించదు, అదే సమయంలో వంటింటికి గాలాడుతుంది. పైగా, వంటకి ఉపయోగించే గరిటల్లాంటివి అందుబాటులో పెట్టుకోడానికి వీలుగా ఉండే గోడ అది. తరచూ వాడుతూ ఉండడం వల్ల ఆ 'అద్దగోడ' కి రాపిడి ఎక్కువ. అత్తింట్లో పెద్దకోడలి పరిస్థితి కూడా అలాంటిదే, గుట్టుగా సమర్ధించుకు రావాల్సిన విషయాలు చాలానే ఉంటాయి. "ఇప్పుడంటే నువ్వు అత్తగారివి అయ్యావు కానీ, ఒకప్పుడు నువ్వూ కోడలివే, గుర్తు చేసుకో" అని వినయం తగ్గకుండానే జ్ఞాపకం చేసింది. (కొందరు పండితులకి ఈ అద్దగోడలు గురించి తెలియకే కాబోలు, ఈ పాట పాడినందుకు చిత్రకి 'నంది' అవార్డు రావడాన్ని తప్పు పట్టారు, 'అత్తాకోడలు అనడం రాక అద్దగోడలు అని పలికింది, అయినా బహుమతీ ఇచ్చేశారూ' అని). అంతటితో ఆగకుండా: 

"తలలోని నాలికై తల్లిగా చూసే.. 
పూలల్లో దారమై పూజలే చేసే.. 
నీ కంటిపాపలా కాపురం చేసే.. 
మా చంటిపాపను మన్నించి పంపు.."  

అంటూ తన మేనత్త గుణగణాలు వర్ణించింది. 'నీ పెద్ద కోడలు నీకు తలలో నాలికలా మసలుకుంటూ ఎన్నో బాధ్యతలు మోస్తున్నా, మాకు (పుట్టింటి వాళ్లకి) మాత్రం ఆమె చంటిపాపే..కాబట్టి ఆమెని పుట్టింటికి పంపించు' అని అడిగింది.  సినిమా కథలో బావగారు, తోడికోడలు లేకపోవడం వల్ల కాబోలు, నేరుగా మావయ్య దగ్గరికే వెళ్ళింది, తదుపరి అనుమతి కోసం: 

"మసకబడితే నీకు మల్లెపూదండ.. 
తెలవారితే నీకు తేనె నీరెండ.. 
ఏడుమల్లెలు తూగు నీకు ఇల్లాలు.. 
ఏడు జన్మల పంట మా అత్త చాలు..
పుట్టగానే పూవు పరిమళిస్తుంది.. 
పుట్టింటికే మనసు పరుగు తీస్తుంది..
తెలుసుకో తెలుసుకో మనసున్న మామ.. 
సయ్యోధ్యనేలేటి సాకేతరామా.."  

..ఇంత లాలనగా అడిగితే కాదంటారా? వాళ్లంతా కూడా తోడొచ్చి మరీ పుట్టింటికి తీసుకొచ్చారు అమ్మాయి మేనత్తని. తొలి చరణంలో 'వాల్మీకినే మించు వరస తాతయ్య' అని తాతయ్యని, చివరి చరణంలో 'సయ్యోధ్యనేలేటి సాకేతరామా..' అని ఆయన కొడుకునీ సంబోధించడం ద్వారా రాముడిని వాల్మీకికి కొడుకుని చేసేసిన చమత్కారి వేటూరి. "కలవారి కోడలు కలికి కామాక్షి పాట స్ఫూర్తితోనే కలికి చిలకల కొలికి పాట పుట్టింద"ని చాలా సందర్భాల్లో చెప్పారు వేటూరి. 'అమెరికాలో పుట్టి పెరిగిన సీత పాత్రకి ఇన్నిన్ని సంప్రదాయాలు, మర్యాదలూ ఎలా తెలుసునబ్బా?' అన్న ప్రశ్నని పక్కనపెట్టి వింటే పదికాలాలు గుర్తుండిపోయే పాట ఇది. సహజమైన చిత్రీకరణ చూడడానికి హాయిగా అనిపిస్తుంది. ఈ పాటకి స్వరరచన కీరవాణి. చిత్ర ఈ పాట పాడిన విధానాన్ని ప్రత్యేకంగా చెప్పుకోవాలి. ఒక్కో చరణంలో అవతలి బంధువుకి తగ్గట్టు ఒక్కో మాడ్యులేషన్ వినిపిస్తుంది ఆమె గొంతులో. ఇది గమనించినప్పుడు ఆమెకి అవార్డు రావడాన్ని గురించి ఎలాంటి సందేహాలూ కలగవు. 

గురువారం, జనవరి 28, 2021

రామేశ్వరం కాకులు 

ప్రభుత్వ వ్యవస్థల్లో పనిచేసే ఉద్యోగుల అవినీతి మీద లెక్కకు మిక్కిలి కథలొచ్చాయి తెలుగు సాహిత్యంలో. వీటితో పోల్చుకుంటే నిజాయితీగా పనిచేసే ఉద్యోగులు కథా వస్తువులైన సందర్భాలు అరుదు. ఇలాంటి అరుదైన ఇతివృత్తంతో రాసిన రెండు కథలు కనిపించి ఆశ్చర్య పరిచాయి 'రామేశ్వరం కాకులు' కథా సంకలనంలో. సుప్రసిద్ధ కథకుడు, నవలా రచయిత, పర్యావరణ వేత్త తల్లావఝల పతంజలి శాస్త్రి రాసిన పన్నెడు కథల సంకలనం ఈ 'రామేశ్వరం కాకులు.' తన స్నేహితుడు ఇంద్రగంటి శ్రీకాంత శర్మకి అంకితం ఇచ్చిన ఈ సంకలనంలో కథలన్నీ గతంలో వివిధ పత్రికల్లో అచ్చయినవే. మానవ జీవితంలో వివిధ పార్శ్వాలని నిపుణతతో తన కథల్లో చిత్రించే పతంజలి శాస్త్రి అదే పంథాని కొనసాగిస్తూ రాసిన కథలివి. వస్తు విస్తృతి, పాత్ర చిత్రణలో వైవిధ్యం ప్రతి కథనీ దేనికదే ప్రత్యేకంగా నిలబెట్టాయి. 

'కె. ఎల్. గారి కుక్కపిల్ల' కథలో నాయకుడు కె. ఎల్. రావు సెక్రటేరియట్లో సెక్రటరీ స్థాయి అధికారి. చూస్తున్నది గనుల శాఖ బాధ్యతలని. విలువలున్న వాడు, అతర్ముఖుడూ కూడా. తనకి చేతనైనంత మేరకి వ్యవస్థకి మంచి చేయాలన్న ఆలోచన ఇంకా మిగిలి ఉన్నవాడు కూడా. అతని పై అధికారి, ప్రభుత్వ చీఫ్ సెక్రటరీ రావుకి బాల్య మిత్రుడే. అయితే, ఆ విషయం ఎవరికీ తెలీదు. రావు ఆలోచనలు, అతని సంఘర్షణా అంతా చీఫ్ సెక్రటరీకి తెలుసు. కథ నేరుగా కాక ప్రతీకాత్మకంగా నడుస్తుంది. చీఫ్ సెక్రటరీ ఇంట్లో ఉండే నల్లని కుక్కపిల్ల అంటే రావుకి చిరాకు. తన దగ్గర పనిచేసే పీయే మీద కూడా ఒకలాంటి అయిష్టత. ఆఫీసులో పీయేని చూడక తప్పదు, చీఫ్ సెక్రటరీ ఇంటికి ప్రయివేటు పార్టీకి వెళ్ళినప్పుడల్లా కుక్కపిల్ల గుర్ గుర్ లని భరించకా తప్పదు. గుర్తుండిపోయే ముగింపుని ఇచ్చారీ కథకి. 

'మంచుగాలి' కథలో నాయకుడు స్వామి, గనుల శాఖలో జిల్లా స్థాయి అధికారి. ఒత్తిళ్ళని తట్టుకుని విధి నిర్వహణ చేసే ఉద్యోగి. విద్యావంతురాలైన భార్య, ఉద్యోగం చేస్తున్న కొడుకు, చదువుకుంటున్న కూతురు.. వీళ్ళందరికీ ఈజీమనీ మీద ప్రేమ, ఒక్క స్వామికి తప్ప. ఇంటికి వచ్చే సూట్ కేసుల్ని స్వామి తిరగ్గొట్టేయడం పట్ల వాళ్లలో అసంతృప్తి. వాటిని తీసుకుంటే బాగుండునని వాళ్ళకి కోరిక. అయితే దానిని నేరుగా కాక, అన్యాపదేశంగా వెలిబుచ్చుతూ ఉంటారు. వాళ్ళ మనసుల్లో ఏముందో స్వామికి తెలుసు. పై నుంచి, స్థానికంగా కాంట్రాక్టర్ల నుంచీ వచ్చే ఒత్తిళ్లు సరేసరి. వీటన్నింటి మధ్యా స్వామి వ్యక్తిగత, వృత్తిగత జీవనం ఎలా సాగిందో చిత్రించిన కథ ఇది. ఈ కథా చాలావరకూ ప్రతీకాత్మకంగానే సాగుతుంది. స్వామి భార్యా, కూతురూ కలిసి చేసే 'పులకాలు' కూడా కథ చెబుతాయి. ఈ రెండు కథలూ గనుల శాఖ నేపధ్యం నుంచి రావడం యాదృచ్చికం కాదేమో. 

రాజకీయాలు ఇతివృత్తంగా తీసుకుని రాసిన రెండు కథలకీ బౌద్ధ జాతక కథల్ని నేపధ్యంగా వాడుకున్నారు. వీటిలో మొదట చెప్పుకోవాల్సిన కథ 'గారా.' ఈమధ్య కాలంలో ఇంత గొప్ప పొలిటికల్ సెటైర్ రాలేదు తెలుగులో. ఆశ్రమంలో మిగిలిన భిక్షువులకి భిన్నంగా ప్రవర్తించే ఇద్దరు భిక్షువుల భవిష్యత్ దర్శనం ఈ కథ. రాజకీయ నాయకులుగా జన్మించి, శాప వశాన గాడిదలుగా మారి, అక్కడ కూడా రాజకీయాన్ని వదలని జీవుల కథ ఇది. కాస్త పొడిగించి నవలికగా రాసి ఉంటే, కేఎన్వై పతంజలి 'అప్పన్న సర్దార్' సర్దార్ సరసన నిలిచేది. పతంజలి శాస్త్రి గతంలో రాసిన 'జర్రున' కథనీ జ్ఞాపకం చేసిందీ కథ. రెండు రాజ్యాల మధ్య సాగునీటి సమస్య ఇతివృత్తంగా రాసిన కథ 'రోహిణి.' బుద్ధ భగవానుడి పాత్ర చూసి ఇది జాతక కథ అనుకుంటే పొరపాటే. కరెంట్ అఫైర్స్ దృష్టితో ఆలోచిస్తే ఈ కథ ఎంత సమకాలీనమో అర్ధమౌతుంది. 

'అతను', 'అతను, ఆమే, ఏనుగూ', 'అతని శీతువు', 'అతని వెంట' ఈ నాలుగు కథల పేర్లూ దగ్గరగా వినిపిస్తున్నాయి కానీ ఏ రెండు కథలకీ పోలిక ఉండదు. వర్చువల్ జీవితానికి, వ్యక్తిగత జీవితానికి మధ్య గీతని చెరిపేసుకున్న ఓ సాఫ్ట్వేర్ ఉద్యోగి కథ 'అతను'. తాను చేసింది తప్పు అనే స్పృహ కూడా లేనంతగా ఉద్యోగ జీవితానికి (మరీ ముఖ్యంగా స్క్రీన్ కి) బానిస అయిపోయిన వాడి కథ ఇది. సాఫ్ట్వేర్ జీవితాల్లో ఓ కొత్త కోణాన్ని పరిచయం చేస్తుంది. ప్రస్తుత కాలపు అర్బన్ జంటల వైవాహిక జీవితం ఇతివృత్తంగా రాసిన కథ 'అతను, ఆమే, ఏనుగూ'. అసంతృప్తులని లోపలే దాచుకునే జంటలో ఇద్దరి కథా చెప్పారు రచయిత. 'కష్టాలు లేనిది ఎవరికీ?' అనే ప్రశ్నకి సరైన సమాధానం 'ఎదుటి వాళ్లకి.' తాను తప్ప తతిమ్మా ప్రపంచం అంతా సుఖంగా ఉందని నమ్మే ఓ ఆచార్యులు కథ 'అతని శీతువు.' ఈ కథలో తాత్వికత వెంటాడుతుంది. రజ్జు భ్రాంతి చుట్టూ అల్లిన కథ 'అతని వెంట.' 

రామాయణంలో ఊర్మిళ కథలో కొత్త కోణాన్ని చెప్పే కథ 'కచ్చప సీత.' ఇది పురాణాన్ని తిరగ రాసిన కథ కాదు. పాత్రల ఔచిత్యాలకి భంగం కలగలేదు. ఒక రచయిత పర్యావరణ వేత్త కూడా అయిన ఫలితం 'ఉర్వి' కథ. ప్రతీకాత్మకమైన కథ ఇది. త్రికాలాలనీ, పంచ భూతాలనీ, ఋతువులనీ గుర్తు పట్టగలిగితే కథ సాఫీగా సాగిపోతుంది. 'వెన్నెల వంటి వెలుతురు గూడు' పేరులాగా పొయెటిక్ గా సాగే చిన్న స్కెచ్. ఇక పుస్తకానికి శీర్షిక, సంపుటంలో మొదటి కథ 'రామేశ్వరం కాకులు'. వ్యభిచార వృత్తిలోకి లాగబడిన ఓ అమ్మాయీ, జీవితం మీద అనురక్తి కోల్పోయిన ఓ వ్యాపారీ, ఖాకీ వెనుక లోపలెక్కడో తడి మిగిలి ఉన్న ఓ పోలీసూ ముఖ్య పాత్రలీ కథలో. చదివాకా చాలాసేపు ఆలోచనల్లోకి నెట్టేసే కథ. ఆ మాటకొస్తే, అన్నీ కథలూ ఆలోచింపజేసేవే, ఆలోచించిన కొద్దీ కొత్త కోణాలని చూపించేవే. ('రామేశ్వరం కాకులు,' ఛాయా ప్రచురణలు, పేజీలు 130, వెల రూ. 150). ఆన్లైన్ లో ఆర్డర్ చేసుకోవచ్చు,  నాణ్యమైన ముద్రణ. 

ఆదివారం, జనవరి 24, 2021

ట్వెల్వ్

ఓ శనివారం మధ్యాహ్నం.. చుట్టూ ఎవ్వరూ లేరు. చేయడానికి ఇతరత్రా పనులేమీ లేకపోవడంతో ఎదురుగా ఉన్న కంప్యూటర్లో గూగుల్ తోనూ, బ్లాగర్ తోనూ కుస్తీ మొదలు పెట్టాను. ఓ రెండు గంటలు గడిచేసరికి కాస్త సంతృప్తికరమైన రూపమొకటి కళ్ళముందు కనిపించింది. ఈలోగా చేయాల్సిన పని తరమడం మొదలు పెట్టడంతో, 'పబ్లిష్' బటన్ నొక్కి, ఆ విండో క్లోజ్ చేసి, రోజువారీ పనిలో పడ్డాను. 'రెస్టీజ్ హిస్టరీ' అనేంత లేదు కానీ, ఇది జరిగింది మాత్రం ఇవాళ్టికి సరిగ్గా పుష్కర కాలం క్రితం.  'నెమలికన్ను' పన్నెండో పుట్టినరోజివాళ. 

'బ్లాగు రాయడం ఎందుకు?' అనే విషయంలో మొదటి నుంచీ నాకో స్పష్టత ఉంది. ఇన్నాళ్ల లోనూ నా అభిప్రాయాలలో మార్పు రాలేదు.  రాయడాన్ని ఆస్వాదిస్తున్నా, అప్పుడూ, ఇప్పుడూ కూడా. ఒక్కసారి వెనక్కి తిరిగి చూసుకున్నప్పుడు నాకు అర్ధమయ్యింది ఏమిటంటే, గత పుష్కర కాలంలోనూ నా వ్యక్తిగత, వృత్తిగత జీవితంలో వచ్చిపడిన మార్పుల తాలూకు ప్రభావం నా బ్లాగు మీద స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది.  అయితే, అంతకు ముందు కాలానికీ, గడిచిన ఏడాదికీ చాలా స్పష్టమైన తేడా ఉంది. అది నా ఒక్కడికే కాదు, మొత్తం ప్రపంచానికి. మరికొన్ని వారాల్లో 'కరోనా' నామ సంవత్సరం పూర్తవ్వబోతోంది. 

ఈ సంవత్సరం ప్రభావమో లేక ఇతరత్రా కారణాల వల్లనో  తెలీదు కానీ, గతంలో ఎన్నడూ లేని విధంగా "ఇంకా ఎన్నాళ్ళు రాస్తాం, బ్లాగు ఆపేద్దాం" అన్న ఆలోచన గతేడాదితో చాలాసార్లు వచ్చింది.  బ్లాగు మొదలు పెట్టని క్రితం నాకు బ్లాగర్లు ఎవరితోనూ పరిచయం లేదు. మొదలు పెట్టిన కొన్నాళ్లకే చాలా మందితో స్నేహం కుదిరింది. వ్యాఖ్యలు, చాట్లతో పాటు, ఉత్తర ప్రత్యుత్తరాలూ ఉండేవి. కాలం గడిచే కొద్దీ వారిలో కొందరు మార్గశ్రాంతులయ్యారు. ఇంకొందరు మరో అడుగు ముందుకేసి 'బ్లాగులు మరణించాయి' అని ప్రకటించేశారు. మిగిలిన కొద్దిమందీ అడపాదడపా రాస్తున్నారు. కొత్తవాళ్లు రాకడ అప్పుడప్పుడూ  కనిపిస్తోంది.

Google Image

పరిస్థితి ఇలా ఉన్నప్పటికీ కూడా పలకరించే బ్లాగుమిత్రులు ఉండడం విశేషంగానే అనిపిస్తోంది. ఈ మాధ్యమంలో ఉన్న సౌకర్యానికి అలవాటు పడ్డం వల్లనో, ఇప్పుడు మళ్ళీ కొత్తగా ఇంకో ప్రారంభం ఎందుకన్న ఆలోచనో, లేదూ రెండింటి కలగలుపో తెలీదు కానీ మరో మాధ్యమంలో రెండో కాలు పెట్టాలని  అనిపించడం లేదు. పైగా, ఇప్పటికే వేరే చోట అకౌంట్లు నిర్వహిస్తున్న మిత్రులు ఇస్తున్న ఫీడ్ బ్యాక్ కూడా ఏమంత ఆశాజనకంగా లేదు. ఒకరిద్దరు మాత్రం "అందరం ఇటు వచ్చేశాం, మీరొక్కరూ అక్కడెందుకూ?" అంటూ మెయిల్స్ రాస్తున్నారు అప్పుడప్పుడూ. వాళ్ళని మిస్సవుతున్నప్పటికీ, నావరకూ ఈ పడవ ప్రయాణం బాగుంది మరి. 

వెనక్కి తిరిగి లెక్కలు చూసుకుంటే ఒకటి తక్కువ అరనూరు పోస్టులు కనిపించాయి గడిచిన ఏడాదిలో. ఎప్పటిలాగే పుస్తకాలూ సినిమాల కబుర్లే అధికం. పీవీ శతజయంతి సందర్భంగా పోస్టు రాస్తే, కారణాలు వెతికారు కొందరు. అక్కడితో ఆగకుండా, జగన్ పార్టీ అభిమానిని అని ముద్రవేసే ప్రయత్నం చేశారు. నవ్వుకున్నాను. ఎవరైనా క్రమం తప్పకుండా నా బ్లాగు చదువుతూ ఉన్నట్టయితే వాళ్ళు కూడా నవ్వుకునే ఉంటారు బహుశా. చాలామందికి మల్లేనే నాక్కూడా లాక్ డౌన్ లో మలయాళం సినిమాలు పరిచయం అయ్యాయి, కొత్తగా. ఒకప్పుడు ఇరానీ సినిమాలు (ఎక్కువగా బాలల చిత్రాలే) ఎంత కొత్తగా అనిపించాయో, ఇప్పుడు ఇవీ అలాగే అనిపిస్తున్నాయి. 

ఇంతకీ, బ్లాగు కోసం రాయాలనుకున్న కొన్ని సంగతులు అలాగే ఉండిపోయాయి. "ఇక ఆపేద్దాం" అనే ఆలోచన బలపడక ముందే రాయాలనుకున్నవన్నీ రాసేయాలని సంకల్పం. ఎంతవరకూ నెరవేర్చుకోగలనో చూడాలి మరి. సముద్ర పరిమాణంలో సమాచారం చుట్టుముట్టేసిన ప్రస్తుత సందర్భంలో కూడా బ్లాగుల్ని గుర్తు పెట్టుకుని చదువుతున్న వారికీ, అభిప్రాయాలూ పంచుకుంటున్న వారందరికీ పేరుపేరునా ధన్యవాదాలు చెప్పుకుంటున్నానీ పుట్టినరోజు సందర్భంలో..

గురువారం, జనవరి 21, 2021

నాలుగో ఎకరం

"వంకాయ బజ్జి పచ్చడిలో - తత్వాలు పాడేటప్పుడు తంబూరా శ్రుతిలా కొత్తిమీర ఉండాలి కానీ హద్దుమీరి అసలు విషయాన్ని మింగెయ్యకూడదు" అని తన కథానాయకుడు అప్పదాసు చేత 'మిథునం' కథలో చెప్పించారు శ్రీరమణ. ఆయనే రాసిన మరో పెద్దకథ 'నాలుగో ఎకరం.' సంపుటిలో ఒకటిగా కాక, చిరుపొత్తంగా అచ్చులో వచ్చింది, గిరిధర్ గౌడ్ కుంచె నుంచి వచ్చిన (వర్ణ) చిత్రాలతో సహా. బొమ్మలతో కలిపి అచ్చులో 71 పేజీలున్న ఈ కథ - పేరే చెబుతున్నట్టుగా - కూడా పల్లెటూరు నేపధ్యంగా సాగేదే. రెండు కుటుంబాల కథే, కానీ ఆ రెండు కుటుంబాల మధ్యా జరిగే కథ కాదు. ఓ కుటుంబంలో జరిగే కథని, రెండో కుటుంబంలో కథకుడు మాధవ స్వామి తన గొంతుతో చెబుతాడు. కథా స్థలం గుంటూరు జిల్లాలో ఓ పల్లెటూరు. 'పెదకాపు' గా పిలవబడే రాఘవయ్య కుటుంబం కథ ఇది. ఆ రాఘవయ్య కొడుకు సాంబశివరావుదీ, కూతురు చిట్టెమ్మదీ కూడా. 

ఒకప్పుడు పశువుల సాయంతో జరిగిన వ్యవసాయంలో కాల క్రమేణా యంత్రాలు ప్రవేశించడంతో రైతులకి పశువులతో అనుబంధం తగ్గుతూ రావడంతో మొదలు పెట్టి, ఒక్కసారిగా ఊపందుకున్న నగరీకరణ ఫలితంగా భూముల రేట్లు అనూహ్యంగా పెరిగిపోయి పంటపొలాలు రియలెస్టేట్ వెంచర్లుగా మారిపోడాన్ని నిశితంగా చిత్రించారు రచయిత. రాఘవయ్య తొమ్మిదెకరాల మాగాణానికి రైతు. కేవలం వ్యవసాయం మాత్రమే కాదు, పశుపోషణలోనూ అందెవేసిన చేయి. ముఖ్యంగా ఎడ్లని పెంచడం, వాటిని పందేలకు తీసుకెళ్లి బహుమతులు గెలుచుకు రావడం వల్ల ఆయన పేరు ఆ చుట్టుపక్కల ఊళ్లలో మార్మోగిపోయింది. వ్యవసాయ అనుబంధ పనులన్నింటిలోనూ నైపుణ్యం ఉంది రాఘవయ్యకి. 

ఆ పెదకాపు రాఘవయ్య కొడుకు సాంబశివ రావు, తండ్రికి తగ్గ కొడుకే. పట్నంలో హాస్టల్లో ఉండి కాలేజీలో చదువుకుంటున్న వాడల్లా ఓ రాత్రి దుక్కిటెడ్లు కల్లోకి వచ్చాయని, మర్నాడు లేస్తూనే ఊరికి ప్రయాణమై వెళ్ళిపోయాడు. చదువుకోమని బలవంతం చేయలేదు తండ్రి. రోజులెప్పుడూ ఒకేలా ఉండవు కదా, ఉన్నట్టుండి కరువు ప్రవేశించింది. అది ఏ ఒక్క రైతుకో వచ్చిన సమస్య కాదు, మొత్తం రైతాంగానిది. పంటలూ, పనులూ కూడా లేవు. ఒకరకమైన స్తబ్దత అలముకుంది ఊళ్లలో. ఆ స్తబ్దతని బద్దలుకొడుతూ ఊరి శివార్లలో వందెకరాల పంటపొలం, సువిశాలమైన కార్పొరేట్ కాలేజీగా మారిపోయింది. దాంతో ఉన్నట్టుండి భూముల విలువ ఒక్కసారిగా పెరిగిపోయింది. వ్యవసాయాన్ని ప్రాణంగా ప్రేమించే రాఘవయ్య పొలం రోడ్డుని ఆనుకునే ఉన్న ఏక ఖండం. అందులో మూడెకరాలు కూతురు చిట్టెమ్మకి పెళ్లినాడు స్త్రీధనంగా ఇచ్చినది. ఆ చిట్టెమ్మ ఇప్పుడు అమెరికాలో ఉంటోంది. 

ఈ కథని మనకి రాఘవయ్యో, సాంబశివరావో చెప్పరు. ఆ ఊరి కృష్ణాలయం పూజారి పెద్దస్వామి రాఘవయ్యకి స్నేహితుడైతే, ఆ పెద్దస్వామి కొడుకు, కాలేజీలో సాంబశివరావుకి లెక్చరర్ అయిన చిన్నస్వామి చెబుతాడు. ఈ చిన్నస్వామికి ఒకనాటి వ్యవసాయ విధానాలనీ, రైతు జీవితాలనే రికార్డు చేయాలని కోరిక. వీలు చిక్కినప్పుడల్లా పెదకాపుని కదిల్చి ఆ ముచ్చట్లు చెప్పిస్తూ ఉంటాడు. అప్పటివరకూ దూరంగా ఉన్న పట్నంలో లెక్చరర్ ఉద్యోగం చేస్తున్న వాడు కాస్తా, కార్పొరేట్ కాలేజీ పుణ్యమా అని ఉన్న ఊళ్ళోనే ఉద్యోగస్తుడవుతాడు. పెద్దగా ఎవరితోనూ మాట్లాడని సాంబశివ రావు నోరూ, మనసూ విప్పేది  ఈ చిన్నస్వామి ఎదుటే. సాంబశివరావు మాటల్లో ఈ చిన్న స్వామి గుళ్లో దేవుడి లాంటివాడు. ఏం చెప్పినా వింటాడే తప్ప, ఏమీ బదులు చెప్పడు. 

రాఘవయ్య నుంచి గతాన్నీ, సాంబశివరావు నుంచి వర్తమాన విషయాలనీ వింటూ ఉండే కృష్ణస్వామి ఆ కుటుంబానికి హితైషిగా ఉంటాడే తప్ప, ఎలాంటి సలహాలూ ఇవ్వడు. కేవలం ప్రేక్షక పాత్ర, అంతే. తొమ్మిదెకరాల భూమినీ అమ్మకానికి పెట్టినప్పుడు కూడా పెద్దగా స్పందించని రాఘవయ్య, కూతురొచ్చి "అయితే మరి నాలుగో ఎకరం మాటేంటి నాన్నా?" అన్నప్పుడు మాత్రం నిలువునా కదిలిపోతాడు. అప్పటివరకూ సాఫీగా సాగిన కథలో ఇదే కుదుపు. రాఘవయ్య, సాంబశివరావు ఇద్దరూ సహజంగానే -లేదా- అసహజంగానే ప్రవర్తించారా? ఒక్కరు మాత్రమే సహజంగా స్పందించారా అన్నది పాఠకులు ఎవరికీ వాళ్ళు ఆలోచించుకోవల్సిందే.  చిన్నస్వామి విషయం చెబుతాడే తప్ప, వ్యాఖ్యానించడు మరి. కథ మలుపుకి కారణమైన  చిట్టెమ్మ ప్రశ్న అసహజం అనిపించే అవకాశం లేదు. 

కథా స్థలాన్ని కాస్త స్పష్టంగానే చెప్పినా, కథా కాలం విషయంలో అస్పష్టతకి చోటిచ్చారు రచయిత. ఊరి చివర కార్పొరేట్ కాలేజీ వచ్చి ఎంట్రన్స్ పరీక్షలకి కోచింగు మొదలు పెట్టడానికీ, అమెరికా మనవరాలు తాతయ్య అమ్మమ్మలతో సెల్ఫీ దిగడానికీ మధ్య కాలం కొంత సుదీర్ఘమైనది. కథాగమనం కోసం దీనిని కురచ చేసేయడంతో కథాకాలం విషయంలో కొంత అయోమయం ఏర్పడింది. చాలా చిన్నదైన కథని చెప్పే క్రమంలో నాస్టాల్జియాని చాలా ఎక్కువగా చొప్పించారు రచయిత. సన్నివేశానికి అవసరమైన చోట ఆ పాత విషయాలు చెప్పించడం కాక, వాటిని వివరించడం కోసమే సన్నివేశాలని సృష్టించారు. ఒకప్పటి వ్యవసాయ, పశుపోషణ విధానాలు, అంతరించిపోయిన కొన్ని పదాలు, పదబంధాలకి మంచి రిఫరెన్స్ ఈ పుస్తకం. కథకి అలంకారం కావాల్సిన విశేషాలన్నీ, అసలు కథని మించిపోవడం వల్ల ఈ బజ్జి పచ్చడిలో కొత్తిమీర ఎక్కువయిందనే భావన కలిగింది. ('నాలుగో ఎకరం', వెల రూ. 100, అమెజాన్ ద్వారా లభిస్తోంది). 

బుధవారం, జనవరి 20, 2021

సినిమా వంటలు

ముందుగా 'రియలిస్టిక్' సినిమాల మీద బాపూ చెప్పినట్టుగా చెలామణిలో ఉన్న ఓ జోకు: హీరో ఆఫీసు నుంచి నిదానంగా ఇల్లు చేరుకొని, అంతే నిదానంగా కుర్చీలో కూర్చుంటాడు. అతని భార్య అంతకన్నా నిదానంగా వచ్చి, చేతిలో ఫైల్ అందుకుని, 'టీ తీసుకురానా' అని అడుగుతుంది. అతను తలూపుతాడు. ఆమె వంటింట్లోకి వెళ్లి, గిన్నె కడిగి, నీళ్లతో స్టవ్ మీద పెట్టి, స్టవ్ వెలిగించి, నీళ్లు కాగాక టీ పొడి తదాదులన్నీ వేస్తుంది. టీ మరిగే వరకూ కెమెరా టీగిన్నె మీంచి కదలదు. కప్పులో పోసి తెచ్చి భర్తకి ఇచ్చి, పక్కన కూర్చుంటుంది. అతను నింపాదిగా తాగి, కప్పు కింద పెట్టాక, 'ఇంకో కప్పు టీ తీసుకురానా?' అని అడుగుతుంది. అతను జవాబు చెప్పేలోపే థియేటర్లో సినిమా చూస్తున్న ప్రేక్షకులందరూ ముక్త కంఠంతో 'వద్దూ' అని అరుస్తారు, హాలు దద్దరిల్లిపోయేలా. 

ఇప్పుడో ప్రశ్న: మన తెలుగు సినిమాల్లో వంట చేయడాన్ని చూపించిన సినిమాలెన్ని?? అలా అలనాటి 'మాయాబజార్' నుంచీ ప్రయాణం మొదలు పెడితే, ఘటోత్కచుడి వేషంలో ఉండే ఎస్వీఆర్ పళ్ళాలతో, గుండిగలతో నిండిన వంటకాల్ని చులాగ్గా ఆరగించడాన్ని చూపించారే కానీ, ఎక్కడా వంట చేయడాన్ని చూపలేదు. ఆ వంటకాలన్నీ వండబడినవి కాదు, సృష్టింపబడినవి. 'గుండమ్మ కథ' లో రామారావు పప్పు రుబ్బిపెడితే, 'బుచ్చిబాబు' లో నాగేశ్వర రావు -జయప్రద ఇంట్లో వాళ్ళని ఇంప్రెస్ చేయడం కోసం  - వంటవాడిగా నటించాడు. 'దసరా బుల్లోడు' లో వాణిశ్రీ, చంద్రకళల మిరపకాయ బజ్జీల సీన్ సినిమా కథనే మలుపు తిప్పింది.  'గొప్పింటి అల్లుడు' సినిమాలో బాలకృష్ణ వంటవాడిగా హీరోయిన్ల ఇంటికొచ్చి ఒక్క పాటలోనే ఇంటిల్లిపాదికీ కావాల్సినవన్నీ వండి వార్చేస్తాడు. 'చిరునవ్వుతో' హీరో వేణు తొట్టెంపూడి వృత్తి గరిట తిప్పడమే అయినా రెండే సీన్లలో వంట చేస్తూ కనిపిస్తాడు. 

కేరక్టర్ ఆర్టిస్టుల వంట అనుకోగానే డబ్బింగ్ జానకి గుర్తోచేస్తుంది మొదటగా. స్టేజీ మీద మంజుభార్గవీ, వెనుక కమల్ హాసనూ 'బాల కనకమయ చేల' కి నాట్యం చేస్తూ ఉంటే, సాక్షి రంగారావు ట్రూపులో వంట చేసే జానకి, పప్పు రుబ్బుతూ కమల్ నాట్యాన్ని అబ్బురంగా చూడడం, ఆ దృశ్యాలని జయప్రద కెమెరాలో బంధిచడం.. 'సాగర సంగమం' చూసినవాళ్లు మర్చిపోలేని దృశ్యం. 'సప్తపది' లో ఇదే డబ్బింగ్ జానకి కోడలు పాత్రధారిణి కుంపటి రాజేసే సీన్ కూడా భలే సింబాలిక్ గా ఉంటుంది.  బాగా గుర్తుండి పోయే మరో సన్నివేశం 'సీతారామయ్య గారి మనవరాలు' లోది. సీత పెళ్లి గురించి స్త్రీ బంధు జనమంతా వంటింట్లో వాదులాడుకుంటూ ఉండగా, తనకేం పట్టనట్టుగా కట్టెల పొయ్యి మీద వంట చేసుకుంటూ ఉంటుంది రోహిణి హట్టంగడి. ఏమాటకామాట, ఎంత సహజంగా వంట చేస్తుందో అసలు!! మేనత్త పప్పు రుబ్బుతుంటే, సీత తన వేలు నలిగినట్టుగా అభినయించడమూ ఉందీ సినిమాలో. 

బాలూ-లక్ష్మిల 'మిథునం' లో భోజనాలది పెద్ద పాత్ర. పెసరపప్పు రుబ్బిన పిండితో లక్ష్మి పెసరట్టు వేయడాన్ని క్లోజప్ లో చూడొచ్చు. మన సినిమాల్లో వంట సన్నివేశాలు సినిమాలో అంతర్భాగంగా ఉన్నాయి తప్ప, వంటింటి చుట్టూ మాత్రమే తిరిగే సినిమాలు రాలేదనే చెప్పాలి. మనకి మాత్రమే ప్రత్యేకమైన బోలెడన్ని రకాల వంటలున్నప్పటికీ ఇలా ఎందుకు జరిగిందో మరి. అసలిదంతా ఎందుకు గుర్తొచ్చిందంటే, ఈ మధ్య చూసిన ఒకానొక మలయాళం సినిమా వల్ల. 'ది గ్రేట్ ఇండియన్ కిచెన్' అనే టైటిల్ బాగా ఆకర్షించడంతో చూడడం మొదలు పెట్టా. సినిమా నిడివి కేవలం వంద నిమిషాలే కావడం, లాక్ డౌన్ లో మలయాళం సినిమాలు చూసిన అనుభవం ఉండడం కూడా నన్నీ సినిమా చూడడానికి పురిగొల్పాయి. సినిమాలో మూడొంతులు వంటగదిలోనే జరుగుతుంది. కేరళ మాంసాహార, శాఖాహార వంటలన్నీ వండించారు నాయిక చేత. 

ఈ సినిమా మొదట్లో కూడా, నాయిక తన భర్తకి కాఫీ ఇచ్చి, అతగాడా కాఫీని పూర్తిగా తాగాక, ఆ కప్పుని సింకులో శుభ్రంగా కడుగుతుంది, క్లోజప్పులో. అసలు ఈ సీన్ చూస్తుంటేనే నాకూ బాపూ రియలిస్టిక్ సినిమా జోకు గుర్తొచ్చింది. సినిమా ఆసాంతమూ కూడా వంటగదిలో ఆమె చేసే ప్రతి పనినీ అంతే నిశితంగా చిత్రించారు. మొదట్లో ఏంటబ్బా ఇదీ అనిపించినా, రానురాను ఆసక్తి పెరిగి, చివరికొచ్చేసరికి ఆ షాట్ల ఆంతర్యం బోధ పడింది. వంటపని ఒక 'డ్రెడ్జరీ' గా ఎందుకు మారుతుందన్నది సులువుగా తెలిసేలా ఉన్నాయి సన్నివేశాలు. సినిమా ఆసాంతామూ కిచెన్ ఇతివృత్తంతోనే తీసిఉంటే మరింత బాగుండేది కానీ, రెండేళ్ల నాటి ఈ సినిమా రెండో సగంలో అప్పటి ట్రెండింగ్ టాపిక్ వైపుకి కథని మలుపు తిప్పారు. దీనివల్ల అసలు పాయింట్ కి కాస్త అన్యాయం జరిగిందన్న భావం కలిగింది, సినిమా పూర్తయ్యాక. 

'మన దగ్గర ఇలాంటి సినిమాలు ఎందుకు రావు?' అన్న ప్రశ్న మలయాళం సినిమాలు చూసే ప్రతిసారీ వచ్చేదే కానీ, ఈ సారి మాత్రం 'కిచెన్ చుట్టూ తిరిగే కథల్ని తెలుగులో ఇంకా బాగా చెప్పే వీలుంటుంది కదా' అనిపించింది. మొన్నటి 'మిడిల్ క్లాస్ మెలోడీస్' ఇతివృత్తం 'బొంబాయి చట్నీ' అయినప్పటికీ అందులో కూడా మెయిన్ పాయింట్ కి జరగాల్సిన న్యాయం జరగలేదు. జంధ్యాల కూడా 'బాబాయ్ హోటల్' సినిమాలో కాసేపు మాత్రమే హోటల్ని చూపించి, తర్వాత కథనంతా బాబాయి చుట్టూ తిప్పేయడం, శేఖర్ కమ్ముల నిర్మించిన 'ఆవకాయ్-బిర్యానీ' కూడా టైటిల్ ని దాటి ఎటో వెళ్లిపోవడం మనకి తెలిసిందే. భోజనం అనేది మనుషులందరికీ సంబంధించిన విషయం కాబట్టి, విషయాన్ని సరిగా చెబితే ప్రేక్షకులు 'కనెక్ట్' కాకపోవడం అనే ప్రశ్న ఉండదు. కిచెన్ కథల్ని మన సినిమా వాళ్ళు ఎప్పుడు వండుతారో.. 

సోమవారం, జనవరి 18, 2021

మౌనసుందరి

కవి, రచయిత, నాటక కర్త, విమర్శకుడు ఇంద్రగంటి హనుమఛ్ఛాస్త్రి రచనల్ని పునర్ముద్రిస్తుండడం సాహిత్యాభిమానులకు సంతోషాన్ని కలిగించే విషయం. ఇప్పటికే వారి ఆత్మకథ 'గౌతమీ గాథలు' అచ్చులోకి వచ్చి ఈ తరం వారి అభిమానాన్ని కూడా చూరగొంది. పందొమ్మిదివందల ముప్ఫయ్యో దశకంలో మొదలు పెట్టి తర్వాతి యాభయ్యేళ్ళ కాలంలో హనుమచ్చాస్త్రి రాసిన కథలు అక్షరాలా ఇరవై తొమ్మిది. వీటిలో ఒక్క అలభ్య కథ మినహా, మిగిలిన 28 కథలతో 'అనల్ప' ప్రచురణ సంస్థ తీసుకువచ్చిన సంకలనమే 'మౌన సుందరి.' ఏ కథా ఆరేడు పేజీలకి మించక పోవడమూ, మానవ మనస్తత్వాన్ని ఇతివృత్తంగా చేసుకుని సాగేవే కావడమూ ప్రధాన ఆకర్షణ. కథలన్నీ కాలపరీక్షకి నిలబడేవి కావడం మరో విశేషం. 

మూఢాచారాల పట్ల విముఖత, కొత్తని ఆహ్వానించాలనే ఉత్సాహం, కొద్దిపాటి ఆదర్శాలు, స్త్రీ పక్షపాతం ప్రధానంగా కనిపిస్తాయీ కథల్లో. మధ్యతరగతి జీవితాలు, వాటిలో వేదనలు, చిన్నపాటి ఆనందాలూ కూడా కథా వస్తువులే. వస్తు వైవిధ్యంతో పాటు, సరళమైన భాష, చదివించే గుణం పుస్తకాన్ని పక్కన పెట్టనివ్వవు. విలువలని గురించే చెప్పే 'ఆశ్రమవాసి' తో మొదలయ్యే ఈ సంకలనంలో రెండో కథ 'మౌనసుందరి,' శిల్పాన్ని ప్రతీకగా ఉపయోగించారిందులో. మూడో కథ 'అందని ఆశలు' అప్రాప్త మనోహారిని గురించిన కథ. ఆశ్రమంలో స్వేచ్ఛగా ఎదిగిన అమ్మాయి 'వనదేవతలు' లో నాయిక. పిరికి ప్రేమికుడికి రైల్లో అనుకోకుండా తారసపడే మాజీ ప్రేయసి 'శర్వాణి' కాగా స్నేహితుడికి భార్యతో పొరపొచ్చం రాకుండా ఉండేందుకు సాయపడే మిత్రుడి కథ 'విజయదశమి.' ఈ కథే తర్వాతి కాలంలో కొన్ని మలుపులతో 'చక్రభ్రమణం' నవలాగానూ, 'డాక్టర్ చక్రవర్తి' సినిమాగానూ వృద్ధి చెంది ఉండొచ్చనిపించింది. 

రొమాంటిక్-హర్రర్ జానర్ లో రాసిన కథ 'రేరాణి' కాగా, కల కాని కలని వర్ణించే కథ 'స్వర్గ ద్వారాలు.' రాజాశ్రయం కోరే శిల్పి కథ 'తలవంచని పువ్వులు' చదువుతుంటే శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి 'గులాబీ అత్తరు' గుర్తుకు రాకుండా ఉండదు. యవ్వనంలో తాను ద్వేషం పెంచుకున్న యువకుడే జీవితపు తర్వాతి దశలో సన్యాసిగా కనిపించినప్పుడు ఆమె ఎలా స్పందించిందో 'నిప్పు నుంచి నీరు' లో చిత్రిస్తే, వర్షపు రాత్రి ఓ బిచ్చగత్తె కడుపాకలికి రూపు కట్టిన కథ 'ఆకలి మంటలు.' అలనాటి వివాహ వేడుకని కళ్లముందుంచే 'వివాహ మంగళం'లో మెరుపు ముగింపు పాఠకులని చకితుల్ని చేస్తుంది. ఈ కథ రచయిత స్వీయానుభవమే అని 'గౌతమీ గాథలు' చెబుతుంది. 'యతి ప్రాస మహాసభ' 'కల నిజమైంది' ఈ కథలు రెండూ సాహిత్య సభల నేపధ్యంగా సాగేవి. 

గల్ఫికలా అనిపించే కథానిక '6 నెంబరు గది' లో నాయిక సమయస్ఫూర్తి గుర్తుండిపోతుంది. భావకవుల మీద ఎక్కుపెట్టిన సెటైర్ 'కళాభాయి' కాగా, పైమెరుగులకి భ్రమపడి, మోసపోయి, తిరగబడ్డ స్త్రీకథ 'ప్రేమ దొంగలు.' వేశ్యకి తారసపడే ఆదర్శపురుషుణ్ణి 'చీకటి బ్రతుకులు' కథలో చూడొచ్చు. తర్వాతి కాలంలో ఈ ఇతివృత్తంతో పదులకొద్దీ కథలొచ్చాయి. 'వినోద యాత్ర' కథ కాలేజీ విద్యార్థుల ఎక్స్ కర్షన్ సరదానీ, చరిత్ర పట్ల మన నిర్లక్ష్యాన్నీ చిత్రిస్తూనే, సంప్రదాయాన్ని కేవలం డాంబిక ప్రదర్శనకి ఉపయోగించే వారి వీపున చరుస్తూ ముగుస్తుంది. 'రెండు ముఖాలు' లో ఓ అంతర్ముఖుడి ఆలోచనాస్రవంతిని చిత్రించారు రచయిత. మరో మెరుపు ముగింపు కథ 'బస్సులో.' బాబాలు, స్వామీజీలు ఇతివృత్తంగా రాసిన రెండు కథల్లో ఇది మొదటిది కాగా, రెండోది 'స్వర్ణయోగం' - ఈ కథకీ మెరుపు ముగింపునే ఇచ్చారు హనుమఛ్ఛాస్త్రి. 

స్త్రీ సాధికారికతని చిత్రించిన 'దౌర్జన్యం', చలం సాహిత్యాన్ని గుర్తు చేసే కథ. దొంగలు ఎలా తయారవుతారో 'వెలుగు-నీడలు' చెబుతుంది. చదవడం పూర్తి చేసేసరికి దాహంతో నాలుక పిడచకట్టినట్టు అనిపించే కథ 'ఎండమావులు.' ఈ కథకీ మెరుపు ముగింపే ఇచ్చారు. ఆదర్శాలు పాటిస్తూ జీవించాలనుకునే యువకుడికి ఎదురయ్యే అవరోధాలని చిత్రించిన కథ 'వ్రణకిణాంకాలు.' పేరు కాస్త కంగారు పెట్టినా, కథ ఆసాంతమూ సాఫీగా సాగిపోయింది.  ప్రేమలేఖ రాసిన యువకుడికి మర్చిపోలేని పాఠం చెప్పిన యువతి కథ 'దొంగలున్నారు, జాగ్రత్త!' నాయిక శకుంతల గుర్తుండిపోతుంది.మతసామరస్యాన్ని చెప్పే చిన్న కథ 'మా విద్విషావహై' కి చరిత్రని నేపధ్యంగా తీసుకున్నారు. 'గౌతమీ గాథలు' చదివిన వాళ్ళకి చాలా కథల నేపధ్యాలు సులభంగానే అర్ధమవుతాయి. కొన్ని కథలైతే "తిలక్, బుచ్చిబాబు కలిసి రాశారా?!!" అన్న ఊహ కలిగింది చదువుతున్నంతసేపూ. 

"శాస్త్రి గారు సంప్రదాయ బద్ధంగా సంస్కృతాంధ్రాలు అధ్యయనం చేసిన 'ఉభయభాషా ప్రవీణు' లైనా - అయన దృక్పధం మాత్రం ఆధునికం. నవ్యత ఎక్కడ కనిపించినా దానిపట్ల ఆకర్షితులు కావడం ఆయన స్వభావంలో వుంది. తరచుగా యువ రచయితలతో, పాఠకులతో సన్నిహితంగా మసలుతూ, మారుతూ వస్తున్న అభిరుచులపట్ల, తన దృక్పథాన్ని స్ఫష్టంగా ప్రకటించడం ఆయన అలవాటుగా ఉండేది. గొప్ప సౌందర్యాలను కలగనడం, ఆవేశంతో చలించిపోవడం, అందని అంశాల పట్ల సంతృప్తి, అందువల్ల తిరుగుబాటు ధోరణి, శ్రీ హనుమఛ్ఛాస్త్రిలో జితించిపోయాయి" అన్నారు ముందుమాట రాసిన ఇంద్రగంటి శ్రీకాంత శర్మ, జానకీబాల (హనుమఛ్ఛాస్త్రి కుమారుడు, కోడలూ). సంపుటంలో ఏ నాలుగు కథలు చదివినాఈ మాటలు అక్షరసత్యాలని బోధ పడుతుంది. 'మౌనసుందరి' పేజీలు 216, వెల రూ. 175, ముద్రణ, నాణ్యత బాగున్నాయి. అమెజాన్ లో లభిస్తోంది.

సోమవారం, జనవరి 11, 2021

మనోధర్మపరాగం 

సోమవారం, జనవరి 04, 2021

యారాడకొండ

ప్రతి ప్రాంతానికీ ఓ చరిత్ర ఉంటుంది. ఆ ప్రాంతాలు నగరాలు, మహా నగరాలూ అయినట్లయితే కళ్లెదుటే  చరిత్రలో పేజీలు చకచకా తిరిగిపోతాయి. కాలంతో పాటు వచ్చిన మార్పుల్ని అదే క్రమంలో ఒడిసి పట్టుకుని, కాలమాన పరిస్థితులకి తగ్గట్టుగా వాస్తవ జీవితాలనుంచి కల్పిత పాత్రల్ని తీసుకుని, 'నిజంగా జరిగిందేమో' అనిపించేలాంటి కథని సృష్టించడం కత్తిమీది సాము. ఆ సాముని అలవోకగా పూర్తిచేయడమే కాక, అమెరికా తెలుగు సంఘం (ఆటా) వారి నవలల పోటీలో బహుమతినీ అందుకున్నారు ఉణుదుర్తి సుధాకర్. కథకుడిగా తెలుగు సాహిత్యానికి పరిచయమైన సుధాకర్ రాసిన మొదటి నవల 'యారాడకొండ.' మహానగరం విశాఖ చరిత్రలో ఓ నలభై ఏళ్ళ కాలంలో జరిగిన మార్పుల్ని సునిశితంగా చిత్రించిన నవల ఇది. 

విశాఖపట్నం అంటే కేవలం జాలరిపేట, సోల్జరు పేట, చంగల్రావు పేట మాత్రమే ఉన్న కాలంలో మొదలయ్యే ఈ కథ ఆ చిన్న ఊరు పట్టణంగా, నగరంగా, మహా నగరంగా విస్తరించడాన్ని చిత్రించింది. విశాఖని తలచుకోగానే మొదట గుర్తొచ్చేది సముద్రమే, అలాగే ఈ నవల్లో ప్రధాన పాత్రల్లో అత్యధికం జాలరి కుటుంబ నేపధ్యం నుంచి వచ్చినవి. ఓ తుపాను రాత్రి ఐదుగురు మత్స్యకారులతో నడిసముద్రంలో దారితప్పిన ఓ నాటు పడవని, ఒక పెద్ద సముద్రపు ఓడ ఢీ కొట్టడంతో మొదలయ్యే కథ, ఊహించని మలుపులు తిరుగుతూ, ఆసాంతమూ ఊపిరి బిగపట్టి చదివిస్తుంది. ఆ మత్య్సకారులు కుటుంబాల జీవితాలనీ, ఓడ కెప్టెన్ జీవితాన్నీ సమాంతరంగా చిత్రిస్తూ సాగే కథనాన్ని 'యారాడకొండ' గొంతు నుంచి వినిపించారు రచయిత. 

ఔను, పడవ ప్రమాదానికి, దానికి ముందూ, వెనకా జరిగే సంఘటనలకీ ప్రత్యక్ష సాక్షి అయిన యారాడకొండే ఈ కథని పాఠకులకి చెబుతుంది. ప్రమాదానికి గురైన బోటు యజమాని గంగరాజు కుటుంబానికి ఆంగ్లో-ఇండియన్ అయిన ఓడ కెప్టెన్ కుటుంబం సాయపడడం కథలో మొదటి మలుపైతే, ప్రమాదం నుంచి బయటపడ్డ గంగరాజు టీనేజీ మేనల్లుడు నూకరాజు చేపల వేట నుంచి చదువు మీదకి దృష్టి మరల్చడం రెండో మలుపు. అటు గంగరాజు పిల్లలు వెంకటేశు, ఎల్లమ్మ, ఇటు నూకరాజు పై చదువులు చదవడం, కెరీరిస్టులుగా మారిపోకుండా తమ చుట్టూ జరుగుతున్న మార్పులని పట్టించుకుని, నమ్మిన సిద్ధాంతాల ఆచరణ కోసం ఎవరి స్థాయిలో వాళ్ళు చేసిన ప్రయత్నాల్ని, వాళ్ళ పిల్లల తరం వచ్చేసరికి విలువల్లో వచ్చిన మార్పునీ పాఠకులకి చెబుతుంది యారాడకొండ.


ఇది కేవలం మత్స్యకారులు, ఆంగ్లో-ఇండియన్ల కథ మాత్రమే కాదు. భూస్వామ్య బ్రాహ్మణ కుటుంబం నుంచి వచ్చి, నక్సల్ ఉద్యమం వైపు ఆకర్షితుడై తన బ్రాహ్మణ అస్థిత్వాన్ని చెరిపేసుకోడానికి తాపత్రయ పడే భాస్కర్, గుంటూరు ప్రాంత చౌదరి కుటుంబంలో పుట్టి, తమిళ దళితుడు సెల్వాన్ని పెళ్లి చేసుకున్న డాక్టర్ కమల, కోస్తాంధ్ర నుంచి విశాఖకు వ్యాపారం కోసం వచ్చి రాజకీయంగానూ చక్రం తిప్పిన శాంతమూర్తి, అతని బావమరిది రొయ్యలనాయుడు, తన విద్యార్థి నూకరాజు మీద అవ్యాజమైన అనురాగాన్ని చూపించే అధ్యాపకుడు కృష్ణారావు, తోటి విద్యార్థుల్ని నక్సల్బరీ ఉద్యమంలోకి ప్రోత్సహించి తను మాత్రం సౌకర్యవంతమైన జీవితాన్ని ఎంచుకున్న మలయాళీ గిరిధర్ నాయర్... ఇలా ఎందరెందరి కథలో ప్రధాన కథలో అంతర్భాగంగా కలగలిసిపోయాయి. 

కథాకాలంలో విశాఖ వేదికగా జరిగిన ప్రతి ఉద్యమానికీ నవల్లో చోటిచ్చారు  రచయిత. ప్రధాన పాత్రలు నూకరాజు, భాస్కర్ లకి వామపక్ష రాజకీయాలంటే అభిమానం. ఈ కారణంగా నవల వామపక్ష రాజకీయ దృష్టికోణాన్ని ప్రధానంగా చూపిస్తుంది. మిగిలిన రాజకీయ పార్టీల మీద, భావజాలాల మీదా సెటైర్లు కనిపిస్తాయి. అయితే ఎక్కడా సుదీర్ఘమైన ఉపన్యాసాలు లేకపోవడం పెద్ద రిలీఫ్. ఈ నవల నక్సల్బరీ ఉద్యమాన్ని, హింసనీ ప్రోత్సహించదు. వ్యాపారానికి-రాజకీయానికి మధ్య ఉన్న లంకెని వివరించడానికి, విశాఖ మీద పెరిగిపోతున్న 'బయటి వాళ్ళ' పెత్తనాన్ని ఆక్షేపించడానికీ ఈ రచన వెనుకాడలేదు. అదే సమయంలో స్థానికుల వెనుకబాటుకు కారణాలనీ విశ్లేషిస్తుంది. ఒక్కొక్కటీ పది పేజీలు మించని పద్దెనిమిది అధ్యాయాలుగా కథని విభజించడమే కాక, సంభాషణలు, సన్నివేశ చిత్రణలో ఆసాంతమూ క్లుప్తతని పాటించారు రచయిత. 

'ఉపోద్ఘాతం' పేరుతో మొదలయ్యే మొదటి అధ్యాయం మొదటిసారి చదివినప్పుడు జాగ్రఫీ పాఠాన్ని తలపిస్తుంది. మరీ ముఖ్యంగా విశాఖని గురించి ఏమాత్రం తెలియని పాఠకులకి ఈ ఇబ్బంది మరీ ఎక్కువ. మొత్తం నవలని పూర్తి చేశాక ఈ అధ్యాయాన్ని మరోసారి చదవాలి. 'తుపాను రాత్రి' అధ్యాయంలో కథ మొదలై, 'జమీలా' లో పరుగందుకుంటుంది. విశాఖతోనూ, గత శతాబ్దపు డెబ్భైల నుంచి నిన్న మొన్నటి వరకూ జరిగిన వామపక్ష ఉద్యమాలతోనూ రేఖామాత్రపు పరిచయం ఉన్నవాళ్ళు కూడా కల్పితమైన ప్రధాన పాత్రల చిత్రణకి స్ఫూర్తినిచ్చిన నిజ జీవితపు వ్యక్తులని పోల్చుకో గలుగుతారు. మొత్తం 206 పేజీలున్న ఈ నవల వెల రూ. 225. (ఇంత వెలపెట్టినందుకైనా ముద్రణలో మరికాస్త శ్రద్ధ తీసుకోవాల్సింది). అమెజాన్ ద్వారా లభిస్తోంది.